با گرفتگی شانه چه‌کنیم؟

در سندروم خروجی صدری (TOS) عروق خونی و اعصاب در قسمت فوقانی دنده اول و پشت ترقوه تحت فشار قرار می‌گیرند. در واقع علائم این اختلال بر اثر تراکم اعصاب یا عروق خونی و یا هر دو، به دلیل محل خروج نامناسب آن ناحیه (خروجی صدری) که میان پایه گردن و زیر بغل قرار دارد، ایجاد می‌شوند. این سندروم روی شبکه عصبی (اعصابی که از گردن وارد بازو می‌شوند) تأثیر می‌گذارد. خروجی صدری با ماهیچه، استخوان و سایر بافت‌ها احاطه شده است. هر وضعیتی که منجر به توسعه یا حرکت بافت‌های خود خروجی صدری یا بافت‌های اطراف شود، می‌تواند به سندروم خروجی صدری منتهی گردد. این وضعیت‌ها می‌تواند شامل توسعه بافت عضلانی (به طور مثال از وزنه‌برداری ایجاد می‌شود)، جراحت‌ها، وجود یک دنده اضافه از سمت گردن در زمان تولد (دنده گردنی)، اضافه وزن و تومورهای قسمت بالایی ریه (نادر هستند) باشد. سندروم خروجی صدری می‌تواند باعث درد در شانه‌ها و گردن و بی حسی در انگشتان شود. از شایع ترین دلایل بروز این سندروم می‌توان به صدمه جسمی ناشی از حادثه رانن  دگی و آسیب‌های مکرر که هنگام کار یا فعالیت‌های ورزشی اتفاق می‌افتد، اشاره کرد. حتی آسیبی در گذشته می‌تواند در زمان حال منجر به بروز سندروم خروجی صدری شود و گاهی نیز پزشکان قادر به تشخیص دلیل اصلی آن نیستند.

به طور کلی سندروم خروجی صدری به 3 گروه تقسیم‌بندی می‌شوند:

سندروم خروجی صدری عصبی: این سندروم با تراکم شبکه عصبی بازویی مشخص می‌شود. شبکه عصبی بازویی، شبکه‌ای از اعصابی است که از طناب نخاعی و کنترل حرکات عضلانی و تأثیر شانه‌ها، بازو و دست شما ایجاد می‌شود. بیشتر موارد سندروم خروجی صدری، از نوع عصبی است.

سندروم خروجی صدری عروقی: این نوع سندروم زمانی اتفاق می‌افتد که یک یا چند شریان یا ورید در زیر ترقوه تحت فشار قرار گیرند.

سندروم خروجی صدری نوع غیراختصاصی: افرادی که دچار این سندروم هستند، درد مزمنی در ناحیه خروجی صدری دارند، ولی علت خاصی برای درد مشخص نمی‌شود.

علائم سندروم خروجی صدری را بشناسید

معمولا علائم سندروم خروجی صدری بسته به ساختارهایی که تحت فشار قرار گرفته‌اند، متفاوت است. زمانی که اعصاب دچار فشردگی می‌شوند، علائم و نشانه‌های زیر را می‌توان مشاهده کرد: بی‌حسی و خارش در انگشتان، احساس درد در شانه و گردن، درد در ناحیه بازو و دست‌ها، درد شدید سست‌کننده، ناتوانی در برابر سرما، احساس درد در جدار قدامی سینه، سردرد در ناحیه پس سری، سردی دست‌ها و تغییر رنگ به دلیل فعالیت بیش از حد سیستم عصبی در مقابل کم خونی موضعی، و اکثر افراد دارای سابقه صدمه گردنی در صدر علائم هستند. علائم عصبی در 95 درصد از موارد سندروم خروجی صدری بروز می‌کند.

علائم و نشانه‌های سندروم خروجی صدری عروقی که شامل فشردگی یک یا چند ورید شریان است، شامل این موارد است: بی‌رنگ شدن دست‌ها (رنگ آبی)، ایجاد لخته خون در عروق زیر ترقوه، تورم و درد بازوها به دلیل لخته‌های خون، زق زق کردن تورم نزدیک ترقوه، کم رنگ شدن یک یا چند انگشت یا تمام دست، لکه‌های کوچک سیاه روی انگشت‌ها، زردی، بی حسی در انگشت‌ها و دست‌ها.

در آمریکا از هر 1000 نفر، حدود 3 تا 80 نفر به سندروم خروجی صدری مبتلا می‌شوند. نسبت جنسیتی این اختلال به نوع سندروم بستگی دارد. اما به طور کلی، درصد مبتلایان زن نسبت به مرد 3 برابر بیشتر است. نسبت زنان به مردان در سندروم خروجی صدری عصبی 5/3 به 1 و در سندروم عروقی در مردان بیش از زنان است. زمان شروع علائم آن معمولا در افراد 20 تا 50 سال است.

بررسی علل ایجادکننده

در بیشتر موارد، سندروم خروجی صدری بر اثر فشردگی شبکه‌های بازویی یا عروق ایجاد می‌شود. این فشردگی ممکن است وضعیتی (که با حرکت ترقوه و کمربند شانه‌ای روی حرکت بازوها ایجاد می‌شود) و یا ایستا (که بر اثر ناهنجاری‌ها یا بزرگی عضلات مختلف اطراف شریان‌ها، عروق و شبکه‌های عصبی بازویی ایجاد می‌شود) باشد. علت این فشردگی متغیر بوده و می‌تواند به دلایل زیر بروز کند:

1)‌ نقص‌های کالبدشناسی: نقص‌های ارثی مادرزادی ممکن است منجر به ایجاد دنده گردنی و یا کمربند لیفی غیر عادی در ستون فقرات شود. 

2)‌ ضعف حرکتی بدن: شانه‌های افتاده و نگه داشتن دست‌ها در جلوی بدن می‌تواند باعث فشردگی ناحیه خروجی صدری شود. 

3)‌ انجام فعالیت‌های مکرر: انجام کاری به دفعات پیاپی باعث فرسایش بافت بدن می‌شود. چنانچه کاری را بارها و بارها انجام دهید، مانند تایپ کردن با کامپیوتر برای مدت‌های طولانی، و یا بالا نگه داشتن اجسام بالای سر به طور مکرر و... می‌تواند باعث بروز علائم سندروم خروجی صدری شود. به عنوان مثال شناگران و پرتاب‌کنندگان توپ بیس بال که سال‌ها به انجام این ورزش‌ها مشغولند، در معرض خطر ابتلا به این سندروم قرار دارند. 

4)‌ فشار وارد بر مفاصل: چاقی همانند حمل یک بار سنگین فشار زیادی را به مفاصل وارد می‌کند.

5)‌ بارداری: به دلیل شل شدن مفاصل طی دوران بارداری، علائم سندروم خروجی صدری ممکن است برای اولین بار در زمان بارداری خود را نشان دهد. 

6)‌ دانش‌آموزانی که از کوله‌های سنگین و بخصوص تک‌بند استفاده می‌کنند.

تشخیص سندروم خروجی صدری از طریق علائم و نتایج پزشکان طی آزمایشات مختلف صورت می‌گیرد. حرکت‌های خاص بازو و گردن می‌توانند علائمی را ایجاد کرده و باعث خونریزی شدید عروق شود که منجر به کاهش ضربان می‌شود. آزمایش‌های مؤثر بعدی شامل آزمایش‌های الکتریکی مانند الکترومیوگرام است. برخی از بیماران هم می‌توانند تحت آزمایش آنژیوگرافی قرار گیرند که مناطق تحت فشار عروق خونی درگیر را نشان می‌دهد. البته علامت بالینی به تنهایی نمی‌تواند این سندروم را شناسایی نماید.

چگونه از این دردها خلاص شویم؟

درمان سندروم خروجی صدری معمولا با اندازه گیری‌های محافظه‌کارانه موفقیت‌آمیز خواهد بود، بخصوص زمانی که این وضعیت در مراحل ابتدایی تشخیص داده شود. درمان این سندروم شامل حرکات ورزشی مختلفی است که به طور مؤثر بافت‌های خروجی صدری را متسع می‌کند. این کار را با وزن دست‌ها یا بدون آن برای کشش خروجی به وضعیت باز و کشیده انجام می‌دهند. افراد ورزش‌هایی را برای بالا بردن شانه‌های افتاده و نیز برای آرام کردن عضلات اطراف خروجی صدری در خانه یا محل کار انجام می‌دهند. اغلب تغییرات موثر و پیوسته وضیعتی همراه با فیزیوتراپی، ماساژدرمانی و انجام ورزش‌های بخصوص و استراحت کافی کفایت می‌کند. دوره بهبودی ممکن است طولانی باشد، ولی مجددا با عدم رعایت حالات بدنی، مجددا عود می‌کند. درمان‌های محافظه کارانه سندروم خروجی صدری عبارت است از:

1) درمان جسمانی. در این روش بیمار می‌آموزد که چگونه برای تقویت عضلات شانه و باز شدن خروجی صدری حرکات ورزشی را انجام دهد و دامنه حرکات و حالات بدنی خود را بهبود بخشد. این حرکات ورزشی، در طول زمان، فشار وارد بر عروق خونی و اعصاب را در خروجی صدری برمی‌دارد.

2) آرامش. تکنیک‌هایی که باعث آرامش شما می‌شود، مانند تنفس عمیق، از کشیدگی شانه‌ها جلوگیری کرده و به حفظ حالت جسمی در وضعیت ایده‌آل کمک می‌کند.

3) داروها. پزشک از داروهای مسکن، آرام‌کننده عضلات و داروهای ضد التهابی مانند آسپرین و ایبوپروفن برای کاهش التهاب و آرامش عضلات استفاده می‌کند. چنانچه این نوع درمان‌ها پاسخگو نبوده و علائم همچنان باقی بوده، و یا با علائم شدید آسیب عصبی، ضعف عضلانی شدید یا درد ناتوان‌کننده مواجه بودید، پزشک عمل جراحی را توصیه می‌کند. پس بهتر است برای جلوگیری از بروز این مشکل، از انجام یک سری کارها خودداری کنید. به عنوان مثال از انجام حرکاتی که بدن را برای طولانی مدت در یک وضعیت قرار می‌دهد اجتناب کنید. به عنوان مثال قرار دادن دست‌ها در بالای سر به هنگام استراحت به مرور زمان می‌تواند باعث بروز سندروم خروجی صدری شود. کاهش وزن نیز در افراد چاق، کمک زیادی به این مشکل می‌کند. از خوابیدن روی شکم هم خودداری کنید و از برداشتن اجسام سنگین بپرهیزید. در عمل جراحی که گفته شد و به دنبال وخیم شدن علائم مورد استفاده قرار می‌گیرد، پزشکان، دنده اول بیمار را به منظور جلوگیری از گسترش آسیب وارده به اعصاب و عروق خونی ناشی از فشردگی موجود و یا قسمتی از عضلات گردنی را برمی‌دارند حدود 10 تا 15 درصد از افراد به دنبال استفاده از درمان‌های محافظه کارانه، تحت عمل جراحی قرار می‌گیرند.