حرکت تلویزیون به سمت تامین نیازهای پژوهشی

تجلی پیام حاصل تلاش ها و کوشش های صورت گرفته در عرصه پژوهشی سیما است که حاصل آن بررسی مطالب و سخنان بنیان گذار جمهوری اسلامی ایران، مقام معظم رهبری، استاد شهید مرتضی مطهری، آیت الله جوادی آملی و آیت الله طباطبایی در خصوص مفاهیم بنیادین مورد توجه و اشاره رسانه است که در طول سال های گذشته در قالب 23 موضوع بررسی و پس از جمع آوری در اختیار برنامه سازان قرار گرفته تا از آنها در تولید و ساخت برنامه های گوناگون حوزه سیما استفاده کنند.

به گزارش خبرنگار ما ، در این جلسه که نمایندگانی از ستاد اقامه نماز، سازمان حج و اوقاف، آستان حضرت عبدالعظیم، حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، پژوهشکده ارتباطات اسلامی، سازمان فرهنگ و اربتاطات اسلامی، حوزه علمیه قم، دانشگاه باقر العلوم ، پژوهشکده دارالقران کریم، بنیاد شهید و... حضور داشتند، بعد از پخش کلیپی از سخنان مقام معظم رهبری در خصوص برنامه های سیما، «پرویز فارسیجانی» مدیر کل پژوهش و آموزش سیما در سخنانی ضمن خیر مقدم به حضار در سخنانی به تشریح اقدامات و وظایف اداره کل پژوهش و آموزش سیما در سه زمینه پیام، مخاطب و ساختار پرداخت و گفت: «تلاش کردیم در طول سه سال گذشته به طور جدی در این زمینه در همایش فعالیت کنیم که مجموعه فعالیت های پژوهشی ما در این زمینه امروز  و نیز نمایشگاهی که در همین محل برگزار شده قابل روئیت است».

وی در ادامه با اشاره به اهمیت حوزه پیام در مقایسه با دیگر حوزه ها، به فعالیت های صورت گرفته از سوی دو مجموعه مدیریتی پژوهش و آموزش در این زمینه اشاره کرد و گفت: «در حوزه پژوهش اصلی ترین وظیفه ما پژوهش های بنیادین است و البته به پژوهش های برنامه ای هم توجه می کنیم».

حجت الاسلام غلامی: از تجربه های صدا و سیما استفاده می شود

در ادامه این جلسه دبیر شورای فرهنگی دفتر مقام معظم رهبری در سخنانی با تشکر از سازمان صدا و سیما و معاونت سیما، برگزاری این جلسه را پیرو مصوبه شورای فرهنگی دفتر رهبری عنوان کرد و گفت: «هدف از برگزاری این جلسه این است که با حضور مدیران دستگاههای فرهنگی در سطح معاون و مدیران کل ستادی دستگاه های اصلی بتوانیم در ارتباط با مدیریت پیام از تجربه خوب سازمان صدا و سیما بیشتر اطلاع پیدا کنیم و دیدگاه ها و نقدهای خود را با دوستان صدا و سیما در میان بگذاریم و از مدلی که در معاونت سیما برای مدیریت پیام وجود دارد، بهره ببریم تا در دستگاه های خودمان از این مدل برای مدیریت پیام بهره ببریم و یا اگر در دستگاهها مدلی وجود دارد آن را تکمیل و غنی کنیم».

حجت الاسلام غلامی در ادامه با اشاره به دو نکته مهم در این خصوص گفت: «رسالت اصلی دستگاه های فرهنگی نظام جمهوری اسلامی انتقال محتوای ناب اسلامی به عمق جان مردم است و طبعا شاخص کلی ارزیابی توفیق های ما در فعالیت های فرهنگی باید همین باشد و به دهها و صدها شاخص جزیی باید تبدیل شود و برای سنجش میزان توفیق در برنامه ها باید این موضوع را بسنجیم».

اگر بخواهیم در این زمینه طرازی را معرفی کنیم می توان از امام خمینی ره نام برد. رهبر انقلاب، علامه طباطبایی، شهید مرتضی مطهری، شهید صدر و... دیگر افرادی هستند که به عنوان مرجع فکری و قطب علمی در حوزه های علمیه کاملا شناخته شده اند و می توان با مراجعه به دیدگاه های آنها، پیام را از زبان آنها استخراج کرد».

دبیر شورای فرهنگی دفتر مقام معظم رهبری در ادامه با اشاره به این نکته که «اغلب آثار دینی که در جامعه منتشر می شوند نقش واسط دارند و شارح اندیشه های بزرگان هستند» گفت: «از همه پژوهشگران دین نمی توان انتظار نو آوری و نظریه پردازی داشت و نمی توان انتظار داشت اگر همه آنها دست به نوآوری زدند؛ جامعه علمی نسبت به آن اقبال نشان دهد و آن را بپذیرد. این افراد در اغلب موارد باید مسیری طولانی را طی کنند تا پس از نقد و بررسی و اقبال تبدیل به مرجع شوند. از طرفی برای استفاده از دیدگاه بزرگانی مانند امام خمینی (ره) نیاز به واسطه داریم و از یک کارگردان و فیلم نامه نویس نمی توان انتظار داشت به شکل مستقیم و در سر صحنه به دیدگاه امام مراجعه کند و از آن در اثر خود هم استفاده کند».

وی در خصوص اینکه طرح چنین مسئله ای ممکن است باب پژوهش را ببندد و میدان را برای نظریه پردازان جوان محدود کند، گفت: «باب نقد و پژوهش و تحلیل هیچ وقت بسته نیست و هر میزان که نیاز است باید کار شود و تاکید داریم در این خصوص فعالیت ها بیشتر شود اما باید حق را به دستگاه های رسمی بدهیم که در متون مرجع به دنبال چنین مطالبی برای عرضه به مردم باشند. در محافل تخصصی هر میزان لازم است باید نظرهای مختلف مطرح شود اما در میان عموم مردم و کسانی که قدرت درک مسائل علمی و تخصصی ندارند حق نداریم چنین کاری کنیم و آنتن صدا و سیما نباید به این معنی باشد که هر دیدگاهی از طریق آن منتشر شود. رسالت اصلی صدا و سیما این است که پیام اصیل را به عمق جان مخاطب منتقل کند و هزینه آن را هم بپردازد».

حجت الاسلام غلامی در ادامه با اشاره به فعالیت های صورت گرفته در حوزه تجلی پیام به عنوان کاری بزرگ گفت: «نباید این کار را دست کم گرفت. جمع بندی نظرهای این افراد کار بزرگی است. البته در این زمینه راه هم بسته نیست و افرادی که در قید حیات هستند و کسانی که بعدها جامعه علمی و دینی به آنها اقبال نشان می دهد می توانند در فهرست این پژوهش قرار گیرند تا یک بانک غنی شکل بگیرد».

این جلسه کمک می کند محتوا را در مجموعه مسوولیت ها ارتقاء دهیم تا هر کسی نتواند بنابر سلیقه و رای خود نظری را ارائه دهد که بعدها نتوانیم با دهها فعالیت ایجابی مختلف خسارتی که به آن فضا وارد آمده را جبران کنیم. در این مسیر هم می خواهیم بعد از استفاده از تجربه صدا و سیما، هر یک از نمایندگان در دستگاه خود یک مدل قوی و کارآمد را برای انتقال محتوا ایجاد کنند و تلاش می کنیم این جلسه به این موضوع کمک کند».

دکتر مرتضی میرباقری معاون سیما دیگر سخنران این مراسم بود که در سخنان خود با اشاره به اینکه « نقطه عظیمت ما برای پرداختن به این امر ماموریت محوری رسانه ملی است» گفت: «ماموریت محوری سازمان مدیریت فرهنگ و محتوا است.خوشبختانه در این زمینه رهبری موارد را خیلی روشن و معین در سال های قبل بیان و برای ما ذکر کرده بودند. تحقق این ماموریت هم منوط به این است که ما بدانیم چه پیامی را باید به مخاطب منتقل کنیم»

وی با اشاره به «شناسایی پیام ها و فهرست کردن پیام ها»  به عنوان قدم اول گفت: « رهبری مواردی مانند عدالت و تهاجم فرهنگی را به عنوان برخی موارد ذکر کرده بودند. در سال 83 به صورت مشخص 23 عنوان و ترم را بیان کردند و گفتند اینها محوری ترین پیام هایی است که انتظار می رود سازمان صدا و سیما در ماموریت خود به آن توجه کند. ما علی القاعده باید پیام را می شناختیم و این پیام به مخاطب منتقل می شد و در سازمان به دلیل اینکه ابزار و شیوه خاصی داشتیم باید این پیام را به شیوه خاص به مخاطب منتقل می کردیم».

معاون سیما در ادامه با اشاره به این نکته که «بخش عمده ای از پیام ها از طریق ساخت برنامه نمایشی و بخشی با ساخت مستند، انیمیشن، مسابقه و .... به مخاطب منتقل می شود» گفت: «پیام باید مخاطب خود را نشانه گیری و ساختار خودش را انتخاب کند تا بتواند به خوبی در اختیار مخاطب قرار گیرد. آنچه مربوط به این جلسه است، در بخشی مانند ساختار شناسی مسوولیت سازمان صدا و سیما است و در برخی ساختارها ممکن است با دیگر دستگاهها اشتراک نظر داشته باشیم اما آنچه که مربوط به حوزه پیام است، می تواند بحث محوری این جلسه باشد».

دکتر میرباقری در ادامه با ذکر این مطلب که « همه ما قائل هستیم که بدون تردید مبدا پیام «خدا و وحی» است و معتقدیم خدا از طریق وحی هم عقل را تایید کرده هم تجربه را» گفت: «خداوند وحی را به عنوان مبداء حقایق در اختیار انسان قرار داده و ابزارهایی هم در اختیار انسان است اما مهم این است که آیا مستقلا مراجعه کنیم؟ اگر آسیب شناسی شود متوجه می شویم جریان های انحرافی که بی محابا به همه اسطوره ها می تازند اکثریت قریب به اتفاق آنها جوهره مطالبی که رد و انکار می کنند را نمی شناسند و چیزی را انکار می کنند که انکار شدنی هست اما وقتی وارد بحث می شوند چنین نیست».

وی در ادامه با ذکر این نکته که « چرا در تدوین مجموعه تجلی پیام به این پنج تا رسیدیم»؟ گفت: «بنا داریم نظرات استاد مصباح، شهید صدر و علامه جعفری را هم به این مجموعه اضافه کنیم. ما مجموعه آنچه این بزرگواران در خصوص 23 ترم دارند را در بانک اطلاعاتی مان به صورت فیش داریم.

از طرفی برای استفاده از مطالب این بزرگان افرادی را داشته ایم که اهتمام کرده و آثاری را که در این خصوص تدوین شده را شناسایی کرده اند. علاوه بر آثار خود این بزرگان، در بانک اطلاعاتی ما هرآنچه دیگران در این خصوص کار کردند نیز موجود است و اگر کسی به ما مراجعه کند و در مورد موضوعی اطلاعات بخواهد، در وهله اول به او خواهیم گفت در این خصوص کتاب یا مقاله مستقلی موجود است یا نه؟ طبیعی است که وقتی کتاب موجود باشد، دادن فیش او را گمراه می کند. دوم اینکه به مراجعه کننده می گوییم دیگران در این خصوص کارهایی انجام داده اند یا خیر؟ امکان دارد موضوعی باشد که مورد عنایت استفاده قرار گرفته باشد اما ما آثار مستقلی نداشته باشیم.

ما این عناوین را با مراجعه به مداخل و کتب مختلفی که در این زمینه ها می تواند وجود داشته باشد استخراج می کنیم و در حال حاضر با شیوه های مختلف به دو هزار مدخل رسیده ایم که از آنها حدود 150 کتاب موجود است. بانک اطلاعاتی ما در موقعیتی است که هرآنچه شما و مصرف کننده اعلام کند اگر آثار تدوین شده باشد به او می دهیم و هرچه بخواهید یا این موضوع بالفعل آماده شده یا یک هفته بعد آماده می شود».

معاون سیما در ادامه سخنان خود اضافه کرد:« مصرف ما دهها و صدها برابر چیزی است که در قالب این کتاب ها تدوین شده است. ما بانکی را در مجموعه خود ایجاد کردیم که مصرف کننده با خیال راحت می تواند به آن مراجعه کند یا مطلبی را به دست بیاورد یا اینکه سفارش تهیه مطالبی را بدهد. این مجموعه برای سازمانی که مجری و کارشناس آن دائم در مناسبت های شمسی و قمری و میلادی در حال صحبت است و به اطلاعات نیاز دارد، نیازی جدی است و ما برای نهادینه شدن آن چند کار مختلف انجام دادیم».

وی در خصوص فعالیت های انجام شده در این زمینه گفت: «در تولید برنامه در خصوص موضوع هایی مانند تهاجم فرهنگی، توجه به این موضوع ها جزو اولویت های عنوانی برنامه های شبکه ها است. مثلا اگر کسی بخواهد در خصوص تهاجم فرهنگی کار کند این سوال پیش می آید که با چه رویکردی باید این کار را انجام دهد؟ این بانک در چنین مواردی به کمک برنامه سازان می آید. از طرفی در سازمان صدا و سیما وقتی حوزه ای ساخت برنامه ای را اعلام می کند اصطلاحا باید کد ساخت بگیرد. از امسال باید این برنامه ها کد پژوهش هم بگیرند و برای این کار باید با مراجعه به حوزه ای که می تواند به آنها کمک فکری بدهد، در خصوص پژوهش برای این برنامه ها اقدام کنند. حوزه پژوهش هم قول داده در یک مدت زمان کوتاه یک هفته ای به این نیازها پاسخ بدهد و از نظام برنامه سازی پشتیبانی کند».

دکتر میرباقری سپس به ذکر مثالی در این خصوص پرداخت و گفت: «مثلا برای ماه مبارک رمضان سال آینده قرار است فیلم سازی به موضوع فرشته و ملک بپردازد. او به حوزه پژوهش مراجعه کرده و خواسته بداند بزرگان در خصوص این موضوع چه گفته اند؟ البته این بانک به نیروی مشاور نیاز دارد. درباره برزخ، ابلیس و شیطان مطالب مختلفی وجود دارد اما علاوه بر دادن مطلب باید توانایی فهماندن مطلب را هم داشته باشیم. اگر این قدم برداشته نشود، تحقیقات ابتر می داند. ما الان به این نکته رسیده ایم که یکی از دلایل اینکه مطلب و پژوهش های ما جاری و ساری نمی شود این است که فیلم نامه نویس درک خوبی در این خصوص ندارد و به همین دلیل حضور فردی در کنار او ضروری است».

گفتنی است در ادامه این جلسه معاون سیما به پرسش های مطرح شده از سوی حاضران در خصوص موضوع های مطرح شده پاسخ داد.  

رضا استادی