کهنه ده؛ تجربه‌های تازه

اما شاید خیلی از ما ندانیم ‌در شهرستان کرج، ‌در روستایی به نام کهنه ده ‌کوهی هست که با ورود به دهانه 3 متری آن وارد ماجراهای میلیون‌‌ها سال قبل می‌شویم! به 50 میلیون سال پیش می‌رویم.

اگرچه در این غار زیبا اثری از حیوانات ‌یا اسکلت انسان‌های ماقبل تاریخ نیست، اما ورود به آن سرشار از حس غریب نفوذ به گذشته است: معلق بودن قندیل‌هایی گاه 2 متری از سقف غار،‌ تاریکی، ‌سکوت، صعب‌العبوری مسیرهای داخل آن،‌ وجود 3 دهلیز طولانی و سرد و... همه و همه حکم قالیچه پرنده‌ای را بازی می‌کنند که ما را به اعماق تاریخ می‌برد.

روستای کهنه ده در 60 کیلومتری جاده کرج چالوس،‌ 4 کیلومتر مانده به گچسر در جاده فرعی روستای آزادبر واقع شده. در شمال این روستا در دامنه کوه روستای کهنه ده غار عجیب و زیبایی خودنمایی می‌کند که به غار یخ مراد مشهور است.

می‌گویند اهالی این ده زمانی که به بیماری‌های لاعلاج مبتلا می‌شدند به غار می‌رفتند، ‌نیت می‌کردند و تکه‌ای از یخ‌های غار را با خود می‌آوردند. بیمار با نوشیدن یخ ذوب شده مرادش که همان شفا بوده است را می‌گرفته و به این شکل بود که غار، یخ مراد نام گرفته است.

وقتی برای رفتن به غار به روستا پا می‌گذاری سرسبزی آن چشم‌نواز است، اما این مقدمه‌ای فریبنده برای ورود به دهانه تنگ غار است. اختلاف دمای بیرون و داخل غار به حدی است که در فصل تابستان برودت درون غار به چند درجه زیر صفر می‌رسد و دلیل عمده زیبایی آن نیز ناشی از همین سرمایی است که اشکالی بدیع با جلوه‌هایی زیبا از قندیل‌ها را به وجود آورده است. آب از هر نقطه‌ای که به درون غار نفوذ کرده،‌ یخ‌زده و به شکل قندیل‌هایی عظیم درآمده است.

طبق بررسی‌های کارشناسان پیشینه غار طبیعی یخ مراد به دوره دوم زمین‌شناسی برمی‌گردد به طوری که سابقه آن را حدود 50 میلیون سال تخمین زده‌اند. به گفته دهفان،‌کارشناس پژوهشی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کرج در این غار 3 یخچال زیرزمینی و 7 حلقه چاه وجود دارد.

غار یخ مراد به لحاظ ویژگی‌های طبیعی‌اش در سال 1381 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده و یکی از عمده دلایلی که مانع جمع‌آوری اطلاعات میدانی و پژوهشی باستان‌شناسی در آن شده به دشواری مسیر عبوری داخل غار برمی‌گردد. این در شرایطی است که مسیر ارتباط یک دهلیز با دهلیز دیگر گاه چنان تنگ می‌شود که برای حرکت در آنها ناچار باید به صورت نیم‌خیز یا سینه‌خیز پیش رفت.

دهفان می‌گوید: احتمال یافتن آثار سکونت انسان نیز در این غار هست اما این نیازمند تجهیزات و امکانات کاملی است، ‌مثلا این‌که برخی از مسیرها و دالان‌ها برای انجام مطالعات بیشتر نیازمند بازگشایی است.

کسانی که به این غار رفته‌اند تاکید می‌کنند که برای ورود به آن باید با تجهیزات کامل و راهنمای مسیر حرکت کرد، زیرا وجود چاه‌های متعدد با عمق زیاد و ... از خطر‌های این جهان تاریک و مرموز است. با این همه اغلب افرادی که به درون این تاریخ 50 میلیون ساله نفوذ کرده‌اند از عبور در آن به عنوان یکی از لحظات ناب و زیبای زندگی‌شان نام می‌برند. حضوری کوتاه مدت در فضای ساکت و تاریک غار که ما را از ازدحام و بلوای شهرها اندکی دور کرده و شاید به ذهن تاریخی‌مان یاد‌آور می‌شود که: انسان‌ها روزی در آرامش زندگی می‌کرده‌اند؛ چیزی که این روزها سخت از آن محرومیم و به آن نیازمند...