بازگشت بعثی‌ها

با گذشت سال‌‌ها 1.5 میلیون مهاجر عراقی در سوریه به بخشی از جامعه این کشور تبدیل شده‌اند. بسیاری از آنها صاحب خانه شده‌اند، کاسبی راه انداخته و صاحب کودکان شده‌اند که عربی را با لهجه سوری حرف می‌زنند.

با این حال بخشی از جامعه مهاجران یعنی 400 هزار نفری که به‌نوعی با حاکمیت صدام حسین ، دیکتاتور معدوم عراق پیوندهایی داشتند هنوز در سوریه احساس آرامش و قرار ندارند.

بعثی‌های پیشین ساکن دمشق پس از آن که بمبگذاران انتحاری در ماه اوت به منطقه سبز بغداد، پایتخت عراق حمله کرده و 95 تن را به کام مرگ کشاندند به محور اصلی تشدید تنش‌ها بین دولت‌های عراق و سوریه تبدیل شده‌اند.

نوری مالکی، نخست‌وزیر عراق بعثی‌های پیشین ساکن سوریه را طراحان و آمران این بمبگذاری‌ها معرفی کرد و دمشق را به پناه دادن و حمایت از گروه‌هایی که ناآرامی‌های عراق را هدایت می‌کنند، محکوم کرده است. سوریه بلافاصله این اتفاقات را رد و برای استرداد مظنونانی که بغداد بتواند مدارکی دال بر اتهام‌شان ارائه دهد اعلام آمادگی کرد.

بحرانی که به واسطه این رویداد بین دو کشور شکل گرفت روابط بغداد دمشق را که بعد از سه دهه سردی رو به گرمی گذاشته بود مخدوش کرد و توافقنامه‌های منعقد شده بین دو کشور در حوزه‌های مختلف را به حال تعلیق درآورد.

عراقی‌ها برای نارضایتی خود دلایل متعددی دارند. سوریه از دیرباز پناهگاهی برای پناهندگانی بوده که از سراسر جهان عرب به این کشور سرازیر می‌شدند. پس از سقوط حاکمیت صدام در عراق نه‌تنها سوریه مرزهای خود را به روی اعضای حزب بعث گشود که صدها پیکارجوی خارجی با ورود به این کشور به‌طور غیرقانونی از طریق مرزهای سوریه و عراق به داخل عراق رسوخ کردند و به گروه‌های شورشی پیوستند.

با این حال دمشق طی ماه‌های اخیر با افزایش نظارت‌های مرزی درصدد مقابله با رسوخ پیکارجویان خارجی از طریق مرزهای این کشور به داخل عراق برآمد و ماه اوت سالجاری میلادی بود که هیات نظامی آمریکا از دمشق دیدار کرد تا درباره افزایش همکاری‌ها در زمینه امنیت این مرزها با سوریه به رایزنی بپردازد.

آنچه پیش از این تحولات امیدبخش به نظر می‌رسد تغییر رویکرد برخی بعثی‌های سرشناس ساکن دمشق است که در عمل به دو دسته تقسیم شده‌اند. دسته اول که گرایشاتی تند و افراطی دارند توسط عزت‌ابراهیم الدوری، معاون رئیس‌جمهور پیشین عراق رهبری می‌شوند و جناح دیگر که میانه‌روتر اما ضعیف‌تر است را محمد یونس، از مشاوران صدام در شورای انقلابی رهبری می‌کند.

جناح یونس در سال 2007 میلادی دست دوستی به سوی دولت عراق دراز کرد و با برگزاری کنفرانسی به بررسی اشتباهات رژیم صدام پرداخت، ‌ایدئولوژی حزب بعث را رد کرد و رویکردی دموکراتیک‌تر در پیش گرفت.

بعد از حملات انتحاری ماه اوت بغداد جناح دوری هم نشانه‌هایی از میانه‌روی و حرکت به سوی تغییر رویکرد را نشان داده است. نظار سمرا، سخنگوی غیررسمی این گروه اوایل ماه جاری میلادی در مصاحبه با هفته‌نامه آمریکایی تایم در اظهاراتی که از تغییر موضع این جام شکایت داشت، تاکید کرد «بیش از آن که نگران خروج نیروهای آمریکایی از عراق باشد دغدغه افزایش نفوذ ایران در بغداد را دارد.»

سمرا که سعی داشت با اظهاراتش نشان دهد این جناح رویکردی آتش‌جویانه در قبال آمریکا در پیش گرفته است، گفت: باید دولتی قوی داشته باشیم که در برابر مداخلات و اعمال نفوذ همسایگان در عراق بایستد. او افزود: می‌دانیم آمریکا منافع خود را در تبدیل عراق به کشوری قدرتمند می‌داند.

سخنان سمرا حاوی اشاره‌ای تقریبا مستقیم به لزوم آشتی آمریکایی‌ها با اعضای حزب منحله بعث هم بود. او تاکید کرد اگر آمریکا خواهان اعاده ثبات و آرامش به عراق است به همکاری رهبران سیاسی پیشین و افسران نظامی با تجربه سابق عراق که هم‌اکنون در سوریه سکنا گزیده‌اند، احتیاج دارد.

به نظر می‌رسد سران پیشین حزب بعث پس از 6 سال اقامت در سوریه اکنون آماده مذاکره برای بازگشت به عراق در صورت تضمین امنیت‌ و مصونیت‌شان در برابر تعقیب قضایی هستند. البته آنان برای بازگشت یک شرط دیگر هم دارند و آن لغو قانونی است که فعالیت اعضای پیشین حزب بعث را در ادارات دولتی و برعهده گرفتن مشاغل رسمی منع می‌کند.

دولت آمریکا در تقلا و تلاش است تا دولت بغداد را به آغاز روند آشتی‌ ملی با هدف کاستن از خطر درگرفتن خشونت‌های قومی و مذهبی پس از خروج کامل نیروهای آمریکایی از این کشور ترغیب کند اما تصمیم مالکی برای معرفی یونس به عنوان یکی از عوامل پشت‌پرده حملات انتحاری ماه اوت و پافشاری بر استرداد او توسط سوری‌ها نشان داد مالکی و مجموعه دولت عراق تمایلی به مذاکره با بعثی‌های سابق ندارند.

آنچنان که فضل الربیع، از تحلیلگران سیاسی امور عراق که پس از اشغال این کشور به سوریه مهاجرت کرده‌ است، می‌گوید «دولت عراق ترجیح می‌دهد به ایراد اتهام به سوری‌ها ادامه دهد تا مجبور نشود درگیر روند مذاکره با جناح‌های مختلف حزب بعث در سوریه شود.»

در نقطه مقابل سوریه هم قصد ندارد بعثی‌های سابق را برای پیگرد قانونی در عراق تحویل این کشور دهد. مقامات سوریه بر این واقعیت اشاره می‌‌کنند که در دوران حاکمیت صدام، آنها به بسیاری از مقامات کنونی عراق از جمله شخص مالکی که 20 سال در دمشق سکونت داشت، پناه داده بودند.

فیصل مقداد، معاون وزیر امور خارجه سوریه در این رابطه می‌گوید: در حال حاضر 1.5 میلیون پناهجوی عراقی در سوریه هستند. او می‌افزاید: وقتی آنها آمدند ما از آنها نپرسیدیم عضو کدام حزب و گروه هستید بلکه فقط درها را گشودیم و به آنان اجازه دادیم وارد شوند.

مترجم :‌رضا سادات
منبع : کریستین ساینس مانیتور