وقتی پاها ‌بی‌قرار می‌شوند

افراد مبتلا به سندرم پای بیقرار از کیفیت خواب خوبی برخوردار نمی‌باشند در نتیجه در طول روز احساس خستگی زیادی می‌کنند و نمی‌توانند به کارها و فعالیت‌های اجتماعی خود به نحو احسن برسند.

از آنجا که بی‌حرکت نشستن برای مدت طولانی باعث افزایش علائم می‌شود، این افراد به هنگام رانندگی با ماشین و مسافرت با هواپیما و نشستن طولانی مدت در جلسات و... احساس ناراحتی می‌کنند.

اغلب افراد مبتلا بهRLS حرکات متناوبی‌)PLMS( به صورت پرش پا به هنگام خواب دارند که این حرکات متناوب اغلب هر 20 تا 40 ثانیه یکبار و شب هنگام تکرار می‌شود و فرد بیمار از وقوع آن بی‌اطلاع است و هیچ کنترلی بر آن ندارد.

این حرکات متناوب باعث پایین آمدن کیفیت خواب می‌گردد و بیمار مدت زمان‌های بسیار کوتاهی از خواب بیدار می‌شود که همین امر سبب آشفتگی در کیفیت خواب می‌شود و در طول روز احساس خواب‌آلودگی می‌کند.

بنابراین در صورتی که علائم زیر را احساس کردید، بهRLS مبتلا هستید:

1 - اضطراب شدید و اصرار برای حرکت دادن پاها

2 - احساس ناخوشایند در پاها مثل مورمور شدن، گزگز و احساس حرکت حشرات روی پاها

3 - بدتر شدن علائم با استراحت یا عدم فعالیت بخصوص در حالت نشسته یا دراز کشیدن

4 - بهتر شدن علائم با حرکت دادن پاها

5 - بدتر شدن علائم در عصر و شب یا در زمان خواب

چرا دچار RLS می‌شویم؟

RLS بیشتر در خانم‌ها و افراد سالمند دیده می‌شود، اما مردان هم دچار این بیماری می‌شوند. درصد شیوع این بیماری بین 5 تا 15 درصد گزارش شده است.

RLS همچنین در خانم‌های باردار بخصوص در 6 ماهه آخر بارداری تشدید می‌شود.

اخیرا این بیماری در کودکان نیز مشاهده شده که اغلب با دردهای ناشی از رشد اشتباه گرفته می‌شود. اکثر افراد مبتلا بهRLS یا سندرم پای بیقرار حرکات متناوب پرشی نیز دارند ولی اکثریت مبتلایان به حرکات پرشی ‌)PLMS( ،RLS ندارند.

علت اصلی این بیماری خیلی مشخص نیست ولی طبق تحقیقات صورت گرفته، مشخص شده که در یک قسمت از مغز که با ماده‌ای به نام دوپامین سروکار دارد، اختلال ایجاد شده و داروهایی که میزان دوپامین مغز را افزایش می‌دهد باعث بهبود علائم این بیماری می‌شود.

برخی شرایط فیزیکی نیز ممکن است علائم این بیماری را ایجاد کنند که شامل موارد زیر می‌باشد:

1 - اختلال اعصاب ناحیه نخاع یا پاها

2 - اختلالات عروقی

3 - آرتریت روماتویید

4 - پایین بودن سطح آهن خون

5 - کمبود بعضی ویتامین‌ها یا مواد معدنی

همچنین مصرف داروهای آنتی سایکوتیک، داروهای ضدافسردگی و بعضی داروهای آنتی هیستامین باعث بروز علایمی مشابه RLS می‌شوند این بیماری زمینه ارثی نیز دارد در 50 درصد افراد مبتلابهRLS که هیچکدام از شرایط طبی فوق را ندارند فرد دیگری از اعضای خانواده نیز دچار این علائم است که نشانه ارثی بودن این بیماری می‌باشد.

تشخیص RLS و راه‌های درمان آن یکی از مشکل‌ترین قسمت‌های مربوط به RLS تشخیص آن است، پس اگر خوب نمی‌خوابید یا احساس می‌کنید پای بیقراری دارید حتما به پزشکتان اطلاع دهید. ممکن است برای رد برخی از علل ایجاد کننده علائم‌تان آزمایش خون یا تستی به نام پلی سومنوگرافی گرفته شود که یک تست مربوط به اعصاب است و تناوب حرکات پاها را در طول خواب ثبت می‌نماید. تظاهرات بیماریRLS یا به صورت خفیف است و یا ممکن است شدید باشد. اگر علائم خفیف باشد می‌توان با تغییراتی در روال زندگی علائم بیماری را کاهش داده و کنترل کنیم. حرکات کششی، پیاده‌روی و ورزش منظم، دوش آب گرم یا سرد، ماساژ و عدم استعمال دخانیات و کافئین می‌توانند کمک زیادی در کنترل علائم بیماری کند.

اما اگر علائم شدید بود با مراجعه به پزشک و استفاده از دارو می‌توان به درمان آن پرداخت. همچنین داروهایی هستند که می‌توانند علائم را بدتر کنند و باید از آنها اجتناب کرد از جمله داروهای ضدافسردگی، آنتی هیستامین‌ها، داروهای آنتی‌سایکوتیک و داروهای مصرفی در سرماخوردگی و سینوزیت.

اگر علائم به علت بیماری‌هایی مثل کم‌خونی فقر آهن و ... ایجاد شده باشند ابتدا باید آن مشکلات را بررسی و برطرف نمود. مثلا با تجویز قرص آهن برای مبتلایان به آنمی فقر آهنRLS ناشی از بارداری خیلی زود پس از زایمان برطرف می‌شود واگر پس از زایمانRLS برطرف نشد باید علائم و سوابق مجددا بررسی شود.

کودکانی که بهRLS مبتلا هستند از همان ابتدا با دارو درمان نمی‌شوند. ابتدا با ورزش ملایم و منظم و خواب منظم شروع کرده و اگر علائم از بین نرفت از دارو استفاده می‌شود. استفاده از داروهای دوپامینی که حرکات غیرارادی پاها را طی شب کاهش می‌دهد. همچنین داروی ضد فشارخون نیز برای درمانRLS در کودکان مورد استفاده قرار می‌گیرد.

دکتر رامین خطیب شهیدی