خانه هم دیگر امن نیست

مینا قندهاری مادر او می‌گوید: تا مدت‌ها فکر می‌کردم همین‌قدر که او به کوچه و خیابان نمی‌رود و مزاحم دخترهای مردم نمی‌شود و دوستان ناباب ندارد باید خیالم آسوده باشد، اما امروز اصلا خیالم آسوده نیست چون واقعا مطمئن نیستم که او سالم باشد.

این بانوی خانه‌دار که غیر از حمید دو فرزند دیگر را نیز بزرگ کرده است می‌گوید: بچه‌های دیگرم هم کامپیوتر داشتند، ولی بیش از هر چیز با آن به امور درسی خود می‌رسیدند، رفتارهایشان طبیعی بود و چیز نگران‌کننده‌ای در موردشان وجود نداشت.

اما حمید الان 22 سال دارد. علاقه‌ای به ورود به دانشگاه و کسب و کار از خود نشان نمی‌دهد و فکر و ذکرش بازی‌های آنلاین و چت کردن با دوستان است، دوستانی که من حتی نمی‌دانم چه کسانی هستند.

او ارتباطش را با ما قطع کرده است. گاهی بیرون می‌رود و وقتی برمی‌گردد مستقیم به اتاق خودش می‌رود. با دستگاه رایانه‌اش فیلم می‌بیند، بازی می‌کند، ارتباطات اجتماعی برقرار می‌کند و یک کلام با رایانه‌اش زندگی می‌‌کند نه با ما.

هر بار هم که خواسته‌ایم به نوعی با او ارتباط برقرار کنیم طفره می‌رود و در مقابل محدود کردن استفاده از رایانه نیز واکنش شدید نشان می‌دهد.

این مادر می‌افزاید: واقعا دیگر احساس نمی‌کنم او در این خانه با ما زندگی می‌کند و رابطه‌ای بین ماست. او حتی غذایش را به اتاق خودش می‌برد و می‌خورد، درست پای همان دستگاه.

نادر نعیمی هم پدر جوانی است که فرزند 7 ساله‌اش به بازی و آموزش علاقه زیادی نشان می‌دهد. او می‌گوید: ‌اگر کودک را از همین امروز کنترل نکنم نمی‌دانم در آینده با این همه آسیب‌هایی که در دنیای مجازی وجود دارد چگونه روبه‌رو خواهد شد.

من برای جلوگیری از این اتفاق برای کارهای روزمره او برنامه‌ریزی کرده‌ام و اجازه نمی‌دهم بیش از 2 ساعت در روز از این وسیله استفاده کند. حالا هر موردی که باشد، دیدن کارتون، بازی یا آموزش.

نمی‌دانم موفق خواهم شد یا نه. می‌دانم کودکان کنجکاو هستند و بزودی از طریق دوستان با سایت‌هایی آشنا می‌شوند که به کنجکاوی خود در مورد چیزهایی که ممنوع تلقی می‌شود، پاسخ دهند. امروز من برای ورود به سایت‌هایی روی کامپیوتر عدم دسترسی قرار داده‌ام.

ساعاتی که حضور ندارم وقتی برمی‌گردم چک می‌کنم ببینم او به چه سایت‌هایی وارد شده است، اما این کار مدت زیادی قابل انجام نیست.

با وجود تمام تمهیدات هنوز نگرانم اما می‌دانم رایانه وسیله مفیدی است و نمی‌توان از آن چشم پوشی کرد.

به عقیده کارشناسان ارتباطات اینترنتی در خانواده‌های مختلف کارکردهای مختلفی از جمله احیاءکنندگی، بهبودبخشی، تخریبی و نابودکنندگی داشته است.

مینا قادری کارشناس ارتباطات اجتماعی معتقد است با ورود و گسترش ارتباطات اجتماعی نمی‌توان انتظار داشت که روابط میان فردی و خانوادگی دست نخورده باقی بماند. این روابط به نوبه خود دستخوش تغییراتی مثبت و منفی می‌شود که به نگرش و نوع استفاده افراد از رایانه، اینترنت، بازی‌ها و فیلم‌های در دسترس بستگی دارد. یکی از عواقب گسترش اینترنت در خانواده این است که در اجتماعات فامیلی و در خانواده‌ها، افراد کمتر گفتگو می‌کنند یا این‌که تمایل به گفتگو در بین انسان‌ها کم شده است. اینترنت نقش گفتگو را کمرنگ‌تر کرده است و زنگ خطر جدی را برای ارتباطات انسانی به صدا درآورده است.

اعضای خانواده وقتی از محل کار برمی‌گردند به اتاق خود رفته و سرگرم فعالیت با کامپیوتر و اینترنت می‌شوند. پس از مدتی میزان شناخت افراد خانواده از یکدیگر کاهش می‌یابد و پس از مدتی به گوشه‌گیری نوجوانان می‌انجامد و یک روز متوجه می‌شوید شما یک خانواده نیستید، فقط در یک خانه زندگی می‌کنید. اگر مشکلات اخلاقی که در اینترنت وجود دارد و دام گستری‌های شبکه‌های دوستیابی و... و آسیب‌های جسمی و روانی رابه این قضیه بیفزایید متوجه اهمیت قضیه می‌شوید.

زهرا محمدی جامعه‌شناس اعتقاد دارد با ورود به دنیای اینترنت و رایانه کنش‌ها و تعاملات اجتماعی تحت تاثیر قرار گرفته است به نحوی که شیوه دوستی، برقراری ارتباط و گفتگو از یک سو تغییر کرده و به دنیای مجازی راه یافته و از سوی دیگر گسترده شده و به تمام دنیا تسری یافته است.

وی می‌افزاید: ورود یک کودک یا نوجوان به این دنیا اگر تعلیمات لازم را نداشته باشد یک ریسک به حساب می‌آید.

وی به خانواده‌ها هشدار می‌دهد: فکر نکنید وقتی نوجوان از کوچه و خیابان به خانه و پشت میز کامپیوتر محدود شد یعنی وارد یک زندگی سالم شده است. کامپیوتر می‌تواند آلودگی‌های روابط ناسالم، مطالب هرزه‌نویسی‌ها و تصاویر مستهجن و اعتیاد به استفاده از اینترنت و وبگردی و بازی‌های رایانه‌ای را در برداشته باشد. می‌بینید که امروزه آسیب‌های اجتماعی به پشت در‌های بسته اتاق فرزندتان نیز راه یافته است. لذا افراد بایستی حد و مرز استفاده از اینترنت را مشخص کنند. والدین در این زمینه مسوولیتی جدی برای تعیین زمان و مدت استفاده فرزندان را به عهده دارند.

تجربیات نا خوشایند

تحقیقات کرات و همکاران که سال 1998 به مدت 2 سال روی خانواده‌ها با عنوان تأثیر استفاده از اینترنت در روابط خانوادگی بود نشان می‌دهد بعد از طی2 سال با افزایش استفاده از اینترنت در خانواده‌ها، محققان با کاهش روابط خانوادگی و نیز کاهش حضور اجتماعی این جمع مواجه شدند. به گزارش ایسنا، علاوه بر این شرکت‌کنندگان در این تحقیق به انزوا و افسردگی روزافزون دچار شده بودند. این افزایش انزوا و کاهش حضور اجتماعی به خصوص در نوجوانان به وضوح دیده می‌شد.

سال 1998 هم تحقیقی در زمینه اعتیاد به اینترنت انجام شد که نتایج حاصله نشان‌دهنده میزانی از یک طیف خفیف تا متوسط اعتیاد به اینترنت را اثبات می‌کرد.نتایج تحقیقات دیگری نشان داد، دانش‌آموزانی که استفاده‌ کمتری از اینترنت داشتند در مقایسه با دانش‌آموزان گروه دوم یعنی پر مصرف‌ها، به طور چشمگیر رابطه‌ای بهتر با خانواده و دوستانشان دارند،ولی هیچ تفاوت قابل ملاحظه‌ای بین این دو گروه استفاده کننده اینترنتی از نظر میزان افسردگی وجود نداشت.

چت کردن، مورد علاقه نوجوانان

بررسی تاثیر اینترنت بر ارزش‌های خانواده در بین دانش‌آموزان دبیرستانی ناحیه 3 مشهد (سال‌های 83 82) که توسط دکتر هما نجانی‌زاده و علی محمدجوادی صورت گرفته است نشان می‌دهد اینترنت، پدیده ای است که تاثیرات زیادی بر جنبه‌های مختلف زندگی اجتماعی بر جای می‌گذارد.

این تحقیق برای بررسی میزان و نوع استفاده از اینترنت و تاثیر آن بر ارزش‌های خانواده در میان 403 نفر از دانش‌آموزان صورت گرفت.

نتایج نشان می‌دهند که 45 درصد دانش‌آموزان از اینترنت استفاده می‌کنند، میانگین میزان استفاده از اینترنت 498 دقیقه در هفته بوده و میزان استفاده از چت با 127 دقیقه در هفته بیشترین میانگین را در میان انواع استفاده از اینترنت به خود اختصاص داده است. در تحلیل رگرسیون چند متغیره با وارد کردن تمام متغیرها، تاثیر اینترنت بر ارزش های خانواده 10 درصد بوده است.

با توجه به این تحقیق و گسترش فزاینده اینترنت در میان خانواده‌ها به نظر می‌رسد استقبال کودکان و نوجوانان از چت روم و دلایل آن و نوع این استفاده و آسیب‌شناسی آن در بهبود استفاده از این وسیله ارتباطی موثر باشد.

هشدار

خانواده‌ها همچنین در استفاده فرزندان از اینترنت بایستی آنان را آگاه کنند که اسرار، محتوا و تصاویر شخصی خانواده، مختص خانواده است و مصرف عمومی ندارد. فرزندان بایستی آگاه شوند که تمامی محتوا و مطالب اینترنت قابل اعتماد نبوده و مورد استفاده عمومی نیست.

فرزندان باید بیاموزند که حریم شخصی و حریم خانوادگی حرمت دارد و فاش‌سازی غیرمحتاطانه می‌تواند لطماتی جدی به زندگی خانوادگی بزند.

به نظر می‌رسد سازمان‌های متولی فرهنگ جامعه نسبت به آگاه‌سازی گسترده والدین در این زمینه نقش مهمی ایفا می‌کنند و آموزش والدین در فرهنگسرا‌ها و مدارس می‌تواند از آسیب‌های جدی که پیش روی نسل جدید است پیشگیری کند.

با توجه به گستردگی مسائل مربوط به ورود کودکان به دنیای مجازی و ناآگاهی والدین نسبت به آنچه با آن روبه‌رو هستند هفته دیگر این گزارش را پی خواهیم گرفت.

ماندانا ملاعلی