مسمومیت‌های ‌غذایی ره‌آورد فصل گرما

منشأ مشکل را پیدا کنید

مسمومیت پدیده‌ای شایع بخصوص در فصل تابستان است که از طریق ورود باکتری‌ها و سموم مضر به بدن از راه مصرف غذاهای آلوده ایجاد می‌شود. گرمای متغیر 20 تا 40 درجه تابستان، محیط بـسـیـــار مــنـــاســبـــی را بــرای رشــد بـسـیــاری از بــاکـتــری‌هــا و میکروارگانیسم‌ها فراهم می‌آورد که درصد مسمومیت در برخی از گروه‌های غذایی را بالا می‌برد. در گرما رشد باکتری‌ها سریع‌تر شده و احتمال فساد آنها بالاتر می‌رود. در واقع با قرار دادن مواد غذایی در محیط گرم، امکان فساد آنها را فراهم می‌کنیم. در واقع مواد غذایی که آب داشته باشند، شرایط فساد در آنها بیشتر مهیاست و زودتر از بین می‌روند مانند شیر، گوشت و مواد لبنی؛ چرا که میکروارگانیسم‌ها در این مواد تحت شرایط مناسب به فعالیت زیاد می‌پردازند.

بنابراین بهترین و مناسب‌ترین شرایط برای نگهداری این گونه مواد، قرار دادن آنها در فضای سرد یخچال است. اما کار به همین جا ختم نمی‌شود و تنها قرار دادن مواد غذایی در یخچال و محیط سرد مانع از رشد باکتری‌ها و میکروب‌ها نمی‌شود. چراکه اگر مواد غذایی در یخچال هم به طور مناسبی بسته‌بندی و نگهداری نشوند، میکروب‌های سرمادوست که در سرما رشد می‌کنند می‌توانند باعث فساد مواد شوند. به طور مثال با قرار گرفتن طولانی مدت شیر در یخچال، این ماده شروع به ترش شدن می‌کند.

از سوی دیگر، رعایت نکردن بهداشت بخصوص در خارج از منزل و زمانی که در مسافرت هستیم و نیز از سوی تولیدکنندگان مواد غذایی هم می‌تواند باعث آلودگی مواد و به دنبال آن مسمومیت شود.

به طور کلی، دلایل شناخته شده مسمومیت غذایی را می‌توان به دو گروه عوامل عفونی و عوامل مسموم‌کننده تقسیم کرد. عوامل عفونی و فاسدکننده شامل ویروس‌ها، باکتری‌ها و انگل‌ها هستند که در این میان می‌توان به سالمونلا و بوتولیسم اشاره کرد. عوامل مسموم‌کننده هم شامل قارچ‌های سمی، غذاهایی که به طور نامتعارف تولید شده‌اند یا وجود آفت‌کش در میوه‌ها و سبزیجات می‌شوند.

در این میان باکتری‌ها به دو روش باعث ایجاد مسمومیت‌های غذایی می‌شوند. برخی باکتری‌ها با تحت تأثیر قرار دادن روده‌ها، باعث ایجاد التهاب و دشواری در جذب مواد مغذی و آب شده و منجر به اسهال می‌شود. گروه دیگر باکتری‌ها، مواد شیمیایی را در غذاها تولید می‌کنند (سموم) که برای سیستم گوارشی انسان مسموم‌کننده به حساب می‌آیند. مصرف چنین موادی می‌تواند باعث تهوع و استفراغ، نارسایی کلیه و حتی مرگ شود.

سالمونلا از دسته باکتری‌هایی است که مسمومیت غذایی ایجاد کرده و منجر به سردرد، تهوع، استفراغ و اسهال می‌شود و در افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند می‌تواند جان آنها را به خطر بیندازد. این نوع باکتری از طریق غذاهایی که به طور کامل مراحل پخت را طی نکرده‌اند مانند تخم‌مرغ، مواد لبنی و غذاهای دریایی منتقل می‌شود.

بوتولیسم از خطرناک‌ترین باکتری‌هایی است که در مواد غذایی یافت می‌شود. وجود سم بوتولیسم در مواد غذایی می‌تواند باعث بروز این علایم شود: تاریکی دید، دوبینی، افتادگی پلک‌ها، کاهش سرعت گفتار، دشواری در بلع، خشکی دهان و ضعف عضلانی. چنانچه این علایم درمان نشوند، ممکن است منجر به فلج بازوها، پاها و تنه و عضلات دستگاه تنفسی شود. علایم مسمومیت با بوتولیسم معمولا 18 تا 36 ساعت پس از مصرف غذاهای مسموم ایجاد می‌شود، ولی گاهی حتی 6 ساعت پس از مصرف هم بروز می‌کند.

علایم آغازین مسمومیت را بشناسید

چنانچه به نکاتی که گفته شد توجه نکرده باشید و غذایی که مصرف کرده‌اید مسموم باشد، احتمالا تا 24 الی 48 ساعت دیگر علایمش را خواهید دید. نشانه‌ها و علایمی که می‌توان به شما در تشخیص مسمومیت کمک کند این موارد هستند، البته اگر غذای مشکوکی خورده باشید: درد و دل‌پیچه در ناحیه شکم، تهوع، استفراغ، اسهال و گاهی تب یا سرد شدن بدن نیز دیده می‌شود. در اکثر موارد ظهور همین علایم فرد را به درمانگاه می‌کشاند. ولی چنانچه دچار احساس گیجی، تب بالا و اسهال خونی شدید در مراجعه به مراکز درمانی غفلت نکنید.

عـلایـم بـروزکـنـنـده در مـسمومیت غذایی، به نوع ماده آلوده‌کننده و مقدار غذایی که فرد خورده بستگی دارد. در شرایطی که سایر اعضای خانواده یا دوستانتان هم از همان غذا استفاده کرده‌اند، یا چنانچه فرد دچار تب بالا و مشکلات بینایی شد، حتما به پزشک مراجعه کنید.

نگهداری مواد غذایی در فصل تابستان

همان‌طور که پیش از این گفتیم، قرار دادن مواد غذایی در یخچال و فریز کردن آنها به روش مناسب، می‌تواند مانع از رشد باکتری‌ها در مواد شود. از سوی دیگر گرما و پخت مناسب مواد غذایی هم می‌تواند بسیاری از میکروب‌ها و باکتری‌ها را از بین ببرد. به طور مثال، با جوشاندن کنسروها و شیر می‌توان میکروب‌های آنها را کشت. پخت گوشت هم در دمای مناسب می‌تواند باعث مرگ باکتری‌های آن شود. این دمای مناسب دمایی بالاتر از 70 درجه است. همیشه از پخت کامل مواد غذایی اطمینان حاصل کنید. خشک کردن و گرفتن آب بسیاری از مواد آبدار هم می‌تواند روش مؤثری باشد.

در معرض هوا قرار گرفتن مواد غذایی عامل دیگر فساد آنهاست. سعی کنید همیشه مواد غذایی را دور از هوای آزاد گذاشته و حتی در یخچال هم با درپوش مناسب قرار داده شوند.

اگر عازم سفر هستید و قصد دارید با خود مواد غذایی ببرید، سعی کنید غذاهای سرد را در دستگاه‌های خنک‌کننده حاوی مقادیری یخ نگه دارید و سپس این دستگاه خنک‌کننده را داخل سایه قرار دهید. غذاهای داغ را هم خوب دور پارچه‌ای بپیچید و در یک محفظه دارای پوشش نگه دارید.

نحوه برخورد با مسمومیت‌ها

افـرادی کـه دچار مسمومیت‌های غذایی می‌شوند، اولین نکته‌ای را که باید رعایت کنند، مصرف زیاد مایعات است؛ چرا که با بروز اسهال و استفراغ، بدن آب زیادی را از دست می‌دهد و این آب باید از طریق نوشیدن مایعات جبران شود. از روز بعد نیز می‌توانید تغذیه با مواد غذایی سبک را آغاز کنید. حجم غذا باید کم ولی مقوی باشد، استفاده از موز، برنج، سوپ و نان تست می‌تواند مفید باشد. در زمان بروز اسهال، از مصرف میوه و سبزیجات تازه اکیدا خودداری کنید ولی پس از بهبودی و در شرایط معمولی در تابستان همواره از میوه و سبزیجات استفاده کنید. هرگز در مسمومیت‌های غذایی، محدودیت غذایی ایجاد نکنید چرا که در این شرایط سیستم گوارشی به مواد مغذی بیشتری برای تقویت شدن نیاز دارد. سعی کنید غذای مقوی ولی سبک مصرف کنید.

هرگز در مسمومیت‌های غذایی بلافاصله از آنتی‌بیوتیک و داروهای خوراکی قوی استفاده نکنید چون ممکن است عوارض بعدی به جای بگذارد. به طور مثال برخی داروهای قوی که برای درمان اسهالی که بر اثر مسمومیت ایجاد شده و مورد استفاده قرار می‌گیرد و می‌تواند یبوست‌های شدید ایجاد کند.

استفاده از مواد ترش و اسیدی و غذاهای ترش مانند آبلیمو و دوغ می‌تواند باعث اسیدی شدن دستگاه گوارش و مانع رشد میکروب‌ها در آن شده و از مسمومیت پیشگیری کند.

مسمومیت در تمام گروه‌های سنی می‌تواند بروز کند ولی گروه‌هایی از افراد در معرض خطر بیشتری قرار دارند. افراد سالمند به دلیل داشتن سیستم گوارشی ضعیف‌تر، میزان اسید معده کمتری دارند و طبعا سیستم گوارشی آنها در مقابل باکتری‌ها آسیب‌پذیرتر خواهد بود. کودکان و زنان باردار، افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، مانند افراد مبتلا به سرطان، دیابت و ایدز هم بیشتر در معرض خطر هستند.