راز شیشه‌های اسیدی کاخ قجر

این روزها بعید است توری تهرانگردی از سوی شهرداری تهران ‌ که انگار متولی گردشگری شده است به جای میراث فرهنگی ‌ برگزار شود و اتوبوس‌ها فوج فوج آدم آدم را نیاورند که تنها چند دقیقه از این بنای تاریخی دیدن کنند.

دیدن که چه عرض شود تنها بازدیدی سرزده از چند تالار که به دلیل کمبود نیروی انسانی متولیان کاخ و در مقابل انجام پروژه‌ای اسم‌دار از سوی شهرداری، به این کاخ آمده‌اند تا در پایان چیپس نخورده حیاط این کاخ پیر قاجاری را ترک نگویند اما از چیپس خوردن‌های امروزی در این کاخ دیروزی که بگذریم، می‌رسیم به جایی که هیچ وقت از این بنای منحصر به فرد در نگاه مخاطبان نمی‌آید. آلبوم‌خانه کاخ گلستان جایی است کمتر به آن فکر می‌شود. اصلا شاید همین کم‌توجهی باعث شده است این روزها حال و روز خوشی نداشته باشد.

در تاریخ آمده است که ناصرالدین‌شاه قاجار گهگاه که حس هنرمندی‌اش گل می‌کرد تا از اماکن مخصوص و گهگاه مواقع نامعمول با دوربین عکاسی‌‌اش عکس بگیرد، پایین عکس چاپ شده‌اش مغرورانه می‌نوشت که: «خودمان انداختیم.»

بعد شیشه‌های (1) عکس‌های مربوط را در اتاقی حبس می‌کرد تا سال‌ها بماند و بماند و هنر این هنرمند! تاج به سر و البته دوربین به دست، بنا به دلایلی نامعلوم در آلبوم‌خانه‌ای بماند که این روزها خبر‌های خوشی از آن نمی‌رسد.آلبوم‌خانه کاخ گلستان که امروز پس از موزه سلطنتی انگلستان، دومین آرشیو تصویری قدیمی جهان به شمار می‌رود، این روزها به‌دلیل اسیدی شدن کاغذهایی که شیشه‌های عکاسی در آنها نگهداری می‌شود در حال احتضار است.

دویست سال عمر کمی نیست برای مجموعه‌ای از آثار هنری برای حفظ و نگهداری‌شان. بی‌شمار آثاری که در کاخ موزه‌های کشور همچون این کاخ نگهداری می‌شوند و بنا به دلایل ابتدایی مانند کمبود بودجه محکوم و محتوم به از بین رفتن هستند. سازمان میراث فرهنگی معتقد است که بودجه کاخ‌ها به اندازه در اختیار مدیران آنها قرار می‌گیرد، اما نکته قابل توجه در این میان آن است که بسیاری از مدیران کاخ موزه‌های تاریخی کشور بودجه‌های مرمت و پژوهشی خود را به بودجه‌های عمرانی ترجیح می‌دهند و در این میان شاید نکته اصلی در از بین رفتن آثار موجود در این کاخ موزه همین باشد.

برخی معتقدند که سال‌هاست مسوولان کاخ گلستان ترجیح داده اند به جای استفاده از بخشی از بودجه مرمتی خویش  که می‌تواند دومین آرشیو تصویری جهان را از خطر نابودی کامل نجات دهد  به ساخت وساز‌ها و البته کارهای عمرانی خویش بپردازند. خیلی ساده است اگر کمی در ادارات دولتی بوده باشید تنها جابه‌جایی یک عدد، مشکل را در این زمینه حل می‌کند. یعنی بودجه 01 تبدیل می‌شود به بودجه 03. به همین سادگی مرمت و تحقیقات جای خود را به عمران می‌دهد.

نمی‌دانیم آیا باید در این زمینه حق را به مدیران این کاخ موزه‌ها داد زیرا کارهای عمرانی بیشتر در چشم می‌آیند و تحقیقات و مرمت همیشه در نوبه بعدی.

از چیپس خوران حیاط شاه قاجاری و آلبوم خانه‌ای که به فراموشخانه نزدیک شده است که بگذریم راستی می‌دانستید این کاخ پیر تهران از چند سال پیش تا کنون بروشوری ندارد که در اختیار بازدید‌کنندگان قرار دهد؟

نه... زیاد تعجب نکنید این اتفاقی معمول در میان چندین موزه و کاخ موزه امروز ایران است.

پانوشت:

1- (شیشه‌ها در اینجا منظور نگاتیو است که در آن زمان به صورت شیشه بود)

مهدی نورعلیشاهی