ترکیب زیبای سازها

آوای نی، حاصل هنرنمایی حمیدرضا زبردست (نی)‌، کامبیز گنجه‌ای (تنبک)‌ و وحید اسداللهی (نقاره)‌ و شامل 8 قسمت است. این مجموعه با پیش درآمد همایون و همنوازی نی با سازهای ضربی شروع می‌شود و با تک‌نوازی نی در آواز همایون ادامه پیدا می‌کند. دیگر قسمت‌های اثر در چهار مضراب همایون، پیش درآمد دشتی، آواز دشتی، چهار مضراب دشتی، چهارگاه و افشاری ارائه می‌شود.

یکی از ویژگی‌های آلبوم آوای نی، استفاده از ساز نقاره است که متاسفانه در 150 سال گذشته کمتر در موسیقی دستگاهی و سنتی ما به کار گرفته شده است. وحید اسداللهی در این اثر، تکنیک‌های متنوع نوازندگی نقاره و ریتم های مستقل و متغیر بسیاری را به شنونده منتقل می‌کند. از سوی دیگر او و کامبیز گنجه‌ای به عنوان نوازنده تنبک توانسته‌اند در کنار ساز نی، رنگ صدای خاصی را ایجاد و فضایی متفاوت و تازه را در موسیقی سنتی ایران پدید آورند. وحید اسداللهی که در حال حاضر سرپرست ارکستر موسیقی آذربایجان صداوسیماست، پیش از این نیز در یک دونوازی با کامبیز گنجه‌ای، قابلیت‌های ساز نقاره را به نمایش گذاشته بود. انتشار آلبوم آوای نی، این نوید را می‌دهد هما‌ن‌طور که ساز دف پس از سالیان دراز دوباره به جمع ارکسترهای موسیقی سنتی پیوست، وقت آن رسیده تا نقاره هم فقط محدود به منطقه آذربایجان و موسیقی آن خطه نشده و در کنار دیگر سازهای اصیل ایرانی قرار بگیرد.

جدا از ترکیب زیبای صدای سازهای ضربی تنبک و نقاره با ساز نی، دیگر ویژگی مثبت آلبوم آوای نی، تسلط حمیدرضا زبردست است که نشان می‌‌دهد این ساز بدوی و سخت، اما گوشنواز همچنان هنرمندان جدیدی را به عرصه موسیقی ایرانی معرفی می‌کند.

نی‌نوازی دارای سبک‌ها و مکتب‌های گوناگونی است که از آن میان می‌‌توان به اصفهان، تهران و تبریز اشاره کرد. از نی نوازان نسل‌های پیشین می‌‌توان به نایب اسدالله و مهدی‌ نوایی اشاره کرد و از معاصران باید از استادان حسن کسایی، حسن ناهید و محمد موسوی نام برد. در این میان تنها محمد موسوی است که همچنان روی صحنه می‌رود و البته سال‌هاست تکنوازی می‌کند. از این رو با این که نی قابلیت اجرای هر نغمه‌ای را چه در دو یا سه‌نوازی، گروه‌نوازی یا ارکسترهای بزرگ دارد، متاسفانه کمتر نوازنده چیره‌دستی پیدا شده است که به اصطلاح حق مطلب را به جا آورد و از این آزمون پیروز بیرون بیاید. نی، ساز بسیار سختی برای گروه‌نوازی است، چرا که دارای 6 نوع صداست و فرکانس‌هایش باید‌ آنقدر دقیق باشد تا کوک دیگر سازها را خراب نکند. این 6 نوع صدا در 2 گروه بم و زیر جای می‌گیرند. صدای بم آن شامل بم زنبوری، بم نرم و بم ترکیبی (دورگه)‌ می‌شود و صدای زیر آن، اوج، غیث و پس غیث را در برمی‌گیرد. در این میان صداهای بم زنبوری، اوج و غیث بیشتر به کار می‌رود و بویژه در چندنوازی و گروه‌نوازی استفاده فراوان دارند. یکی از سخت‌ترین کارها برای نوازنده نی، رفت و برگشت از صدای اوج و غیث به یکدیگر است به گونه‌ای که شنونده متوجه آن نشود.

این ظرافت‌ها و ریزه‌کاری‌ها که شرح آن داده شد، تقریبا از سوی حمیدرضا زبردست در آلبوم آوای نی بخوبی رعایت شده و از این که صدای نی، زیر صدای دیگر سازها به گوش برسد، جلوگیری کرده است. به همین دلیل، این مجموعه موسیقایی را باید اثری موفق از نظر به‌کارگیری ساز مهجوری چون نقاره، از لحاظ ترکیب صداهای سازهای ضربی و البته توانایی نی‌نواز آن برشمرد.

مهدی یاورمنش