پیشنهادی به جایزه کتاب سال

در صحبت‌های علی شجاعی صائین به تغییرات در نحوه داوری‌ها اشاره شده است؛ هرچند نکات روشن و صریحی در مصاحبه او دیده نمی‌شود، اما برای صاحب این قلم و احتمالا برای اکثریت اهالی حوزه کتاب و ادبیات واضح است که مهم‌ترین قوت هر مراسم انتخاب، با مقبولیت عمومی و قوت و دانش و رای داوران آن مراسم رابطه مستقیم دارد.

نتایج انتخاب کتاب سال جمهوری اسلامی ایران که هر ساله از سوی وزارت ارشاد برگزار می‌شود، با پرسش‌هایی مواجه شده است که ریشه این پرسش‌ها همگی به نحوه انتخاب داوران برمی‌گردد.

هم چگونگی انتخاب داوران از سوی مسوولان و هم چگونگی انتخاب کتاب‌ها از سوی داوران. از آنجا که در هیچ یک از سال‌ها اکثر قریب به اتفاق داوران نخواسته‌اند نامشان به طور علنی اعلام شود، می‌توان حدس زد یا به فرآیند ورودشان به جرگه داوران ایراد داشته‌اند یا از نتایج اعلام شده آثار برگزیده رضایت صددرصدی نداشته‌اند و یا ...

از آن جا که قرار گرفتن در فهرست هیات داوران انتخاب کتاب سال جمهوری اسلامی می‌تواند یک اعتبار حرفه‌ای برای هر نویسنده و محققی به حساب آید باید دلیل برخی انکارها و عدم تمایل به افشای نام‌ها را پیدا کرد.

به نظر می‌رسد اگر یک هیات شامل نماینده وزارت ارشاد، نماینده کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی، نماینده اتحادیه ناشران، نماینده انجمن‌های نویسندگان نظیر انجمن قلم و ...، نماینده کتاب‌فروشان و نماینده رسانه‌ها تشکیل گردد و با همفکری و مشورت، داوران را به وزارت ارشاد معرفی کنند و با امضای وزیر فرهنگ و ارشاد، ابلاغ این داوران صادر شود، بسیاری از مشکلات حل می‌شود، چرا که هر یک از تشکل‌های صنفی و حرفه‌ای خود را دخیل در این داوری دانسته و طبیعتا داوران هم خود را منتخب یک شخص یا یک فکر تلقی نخواهند کرد. بلکه انتخاب این هیات و امضای وزیر، سطح کار را در عالی‌ترین درجه قرار خواهد داد.

به این ترتیب، آثار برگزیده، آثاری خواهد بود که پشتیبانی حداکثری را خواهد داشت.

چینش این هیات و مدیریت کار برای انتخاب داوران در هر بخش ساز و کاری را می‌طلبد که معاونت فرهنگی وزارت ارشاد می‌تواند آن را راهبری کند تا ضمن حفظ مصالح و منافع ملی، سلایق و نحله‌های مختلف فکری در این کار حضور فعال داشته باشند. کار کارشناسی روی این پیشنهادها که این جانب 4 سال قبل هم طرح کرده بودم، می‌تواند مراسم انتخاب کتاب سال جمهوری اسلامی ایران را از حد بسیاری از مراسم اینچنینی که نهادها و تشکل‌های دولتی و خصوصی در طول سال برگزار می‌کنند، فراتر ببرد و آن را حاصل کلان حوزه فرهنگ کشور معرفی کند.

ابراهیم زاهدی مطلق