دکتر رضا وفایی‌مهر

اختلال استرس پس از حادثه، ازجمله اختلالات اضطرابی هستند که پس از یک تجربه آسیب‌زا، در زندگی ایجاد می‌شوند. معمولا تجاوز جنسی، سوءاستفاده شخصی، جنگ، شکنجه، بدبختی‌های طبیعی، تصادفات، سقوط هوایی، شرایط گروگانگیری و مراسم مرگ، منجر به بروز این اختلال می‌شود. همچنین افرادی که در سقوط هواپیما نجات یافتند یا شاهد تصادفی وحشتناک بودند یا شخصی که سراسر زندگی خود را با ترس شدید و احساس ناامیدی و بدون کنترل سپری کرده تحت تاثیر چنین اختلالی قرار می‌گیرد. تعداد کمی از مردم درگیر در وقایع عذاب‌آور، به اختلال استرس پس از حادثه مبتلا می‌شوند. افراد خیلی پیر یا خیلی جوان جزو آن دسته از افرادی هستند که بیشتر به آنها لطمه وارد می‌شود. آنها مخصوصا در برابر استرس پس از حادثه آسیب‌پذیرتر هستند؛ شاید به خاطر این‌که نوجوانان به اندازه کافی از مکانیسم استفاده نمی‌کنند و افراد پیر هم از حمایت اجتماعی کمتری، برخوردارند.

در افراد مبتلا به اختلال استرس پس از حادثه، تعدادی از علائم و نشانه‌های افسردگی به طور مشترک وجود دارد. با این تفاوت که در اختلال پس از حادثه شما خاطرات برجسته و مهم را با خود تداعی می‌کنید و زمان خود را با افکار مزاحم وقایعی که در ابتدا عامل اختلالات بودند، سپری‌ می‌کنید.

شواهد نشان می‌دهد که بعد از اختلال پس از حادثه، افسردگی به وجود می‌آید، اما افسردگی می‌تواند پیش از آن نیز شروع شود. ابتلا به اختلال استرس پس از حادثه ممکن است شما را در شرایط بدتر و خطرنا‌ک‌تر، از قبیل مصرف بی‌رویه دارو و الکل و اختلالات رژیم غذایی قرار دهد.

علائم و نشانه‌های این اختلال طی 3 ماه بعد از وقایع آسیب‌زا ظاهر می‌شوند و در بعضی موارد ممکن است در سال‌های بعد، ظاهر شوند. این علائم عبارتند از:

1 ــ به گذشته بازگشتن و به یاد گذشته افتادن، همراه با توهم آزارنده.

2 ــ ناراحتی در سالگرد وقایع آسیب‌زا

3 ــ تلاش برای اجتناب از افکار و احساسات آسیب‌زا و ناراحت‌کننده

4 ــ حس جدا شدن یا بیگانگی از دیگران و ناتوانی در احساس عشق و علاقه

5 ــ حس ناامیدی از آینده

6 ــ علاقه شخصی مبتلا به طور واضح تحلیل می‌یابد یا از فعالیت‌هایی که قبلا منبع رضایت و خرسندی وی بود، پرهیز می‌کند.

7 ــ در بچه‌های کوچک، تاخیر رشد و نیز کناره‌گیری از آداب و عادت، از قبیل آداب استفاده از توالت و به کار گیری زبان دیده می‌شود.

8 ــ افزایش تحریکات فیزیکی و احساسی که حداقل دو تا از موارد زیر را در برمی‌گیرد: بد خواب شدن، عصبی شدن، اختلال در تمرکز، واکنش افراطی در برابر سروصدا، افزایش فشار خون، تندشدن ضربان قلب، تنفس سریع، کشیدگی ماهیچه، حالت تهوع و اسهال.

درمان اختلال اضطرابی، به نوع اختلال بستگی دارد. اکثر افرادی که دچار اختلال اضطرابی هستند با درمان، قادر به ادامه فعالیت‌های روزانه هستند. پزشکان، موثرترین درمان را که ترکیب دارو با روان‌درمانی است، توصیه می‌کنند.

چند دارو وجود دارد که علائم و نشانه‌های اضطراب را از بین می‌برند:

ضدافسردگی‌ها: تعداد زیادی از داروها، هم برای درمان اضطراب و هم برای درمان افسردگی مورد استفاده قرار می‌گیرند. در حقیقت داروی ضدافسردگی برای درمان اضطراب نیز انتخاب شده‌اند. چند نمونه از داروهای ضدافسردگی که در درمان اختلال اضطرابی کاربرد دارند شامل فلوکسیتین، پاروکستین و ایمی‌پرامین است.

ضد اضطراب: شامل داروهای آرام‌بخش به نام بنزودیازپین‌ها و نیزبوسپیرون‌ است.

‌ مسدود کننده گیرنده بتا یا بتا بلاکرها: بتا بلاکرها اغلب برای معالجه بیماری قلبی ــ عروقی استفاده می‌شوند. آنها مانع اثرات تحریکی هورمون آدرنالین می‌شوند. آدرنالین باعث به وجود آمدن تعداد زیادی از علائم و نشانه‌های مربوط به اضطراب می‌شود از جمله: افزایش فعالیت قلب، افزایش ضربان قلب و فشارخون.

‌ روان‌درمانی: انواع روان‌درمانی‌ که مخصوصا در درمان اختلال اضطرابی موثر هستند عبارتند از: درمان رفتار شناختی، تکنیک رهاسازی، حساسیت‌زدایی و مواجهه با نور.

سوالات پزشکی خود را با ما در میان بگذارید.