سلامت چشم‌ در سایه ‌عینک ‌آفتابی

بررسی‌های انجام شده در سال‌های گذشته نشان می‌دهد انواع مختلفی از این عینک‌های محافظ بدون این‌که با استاندارد خاصی مطابقت داشته باشد، وارد کشور شده و به همین دلیل موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران، انواع عینک‌های محافظ را در رده محصولاتی قرار داده که مشمول استاندارد اجباری هستند و باید مورد آزمون قرار گیرند.

آزمایشگاه اپتیک جهاددانشگاهی صنعتی شریف مرکزی است که در آن به کمک جدیدترین تجهیزات صلاحیت عینک‌ها تایید می‌شود. مهندس عاطفه عجمی، مدیر اینآزمایشگاه از فعالیت‌های این مرکز و ضرورت اطمینان از کیفیت مناسب عینک‌ها می‌گوید.

به عنوان یک کارشناس، چقدر استفاده از عینک‌های مختلف برای مقابله با آسیب‌های چشمی را جدی می‌دانید؟

چشم یکی از مهم‌ترین اعضای بدن انسان است. شما به وسیله چشمان خود می‌توانید با دنیای بیرون ارتباط برقرار کرده و با مشاهده محیط پیرامون خود به عظمت خداوند پی ببرید.

اما این عضو بااهمیت و حساس در معرض خطرات زیادی قرار دارد. سنگریزه‌هایی که از کنار راه‌ها یا خیابان‌ها به هوا پرتاب می‌شوند، مواد شیمیایی داخل آب استخرها و اشعه سوزاننده خورشید که به بافت نرم و سطحی پوست شما آسیب می‌رساند، همه و همه در کنار هم از عوامل پرخطر برای چشمان ارزشمند شما هستند. این موضوع ضرورت نیاز به راهکارهایی برای حفاظت از چشم را بیشتر آشکار می‌کنند. هرچند متاسفانه بررسی‌های انجام شده در سال‌های گذشته نشان می‌دهد انواع مختلفی از این عینک‌های محافظ بدون این‌که با استاندارد خاصی مطابقت داشته باشند، وارد کشور شده و توسط بسیاری از هموطنان ما مورد استفاده قرار می‌گرفته است.

این حرف شما به این معناست که قبلا این اتفاق می‌افتاده و در حال حاضر این مشکل رفع شده است.

چند سال پیش توسط بخش مهندسی پزشکی موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران، انواع عینک‌های محافظ در رده محصولاتی قرار گرفت که مشمول استاندارد اجباری بوده و باید مورد آزمون قرار گیرند. این مسأله در ابتدا و به صورت محدود در موسسه استاندارد انجام می‌شد تا این‌که در سال 1384 به دلیل شناختی که این موسسه از توانایی مرکز خدمات تخصصی اپتیک جهاددانشگاهی صنعتی شریف داشت، پیشنهاد راه‌اندازی یک آزمایشگاه همکار به نام آزمایشگاه اپتیک مطرح شد و آزمایشگاه اپتیک با اخذ تایید صلاحیت از موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران، فعالیت خود را اواخر سال 1384 آغاز کرد. این آزمایشگاه صلاحیت تایید انجام آزمون‌های مرتبط با انواع عینک‌های محافظ از قبیل آفتابی، شنا، محافظ‌های صنعتی، جوشکاری، اسکی، طبی و... همچنین انواع قطعات اپتیکی شامل عدسی، منشور، آینه و... و نیز دستگاه‌های اپتیکی مانند میکروسکوپ و... را دارد.

آیا وجود چنین مرکزی، تولیدکنندگان و واردکنندگان عینک را ملزم به رعایت استانداردها می‌کند؟

بله. در واقع با اجباری کردن این استانداردها، تمام واردکنندگان انواع عینک‌های محافظ ملزم هستند که کالای خود را براساس استانداردهای مربوط مورد تست و آزمون قراردهند.

به طور معمول، عینک‌ها چگونه به مرکز شما ارجاع داده می‌شوند؟

شیوه همکاری این آزمایشگاه با موسسه استاندارد بدین صورت است که نمونه‌هایی از انواع عینک‌های محافظ توسط آزمایشگاه مستقر در گمرک برای آزمایشگاه اپتیک ارسال و نمونه مورد آزمون‌های مربوط قرار می‌گیرد و چنانچه با استاندارد مربوطه تطابق داشت، اجازه ورود کالا به داخل کشور داده خواهد شد. همچنین تمام کسانی که در محدوده تایید صلاحیت این آزمایشگاه خواستار تست‌های مورد نیاز خود هستند، با مراجعه به این آزمایشگاه از استاندارد بودن کالای خود اطمینان حاصل می‌کنند. تجهیزات مورد استفاده در این آزمایشگاه به 2 صورت تامین شده است. بخشی از تجهیزات مانند اسپکتروفوتومتر، لنزومتر، کوره و... خریداری شده است و بخش دیگر با همکاری پرسنل آزمایشگاه و استفاده از استانداردهای مربوط، طراحی و ساخته شده است. در ساخت این تجهیزات سعی شده ضمن رعایت الزامات مورد نیاز، تمام مسائل جانبی مانند ایمنی لحاظ شود.

آیا وجود چنین مرکزی می‌تواند به ارتقای کیفیت عینک‌های موجود در بازار کشور کمک کند؟

بررسی‌های انجام شده بر نمونه‌های ارسالی به این آزمایشگاه از بدو تاسیس آن نشان می‌دهد ابتدا در تمام انواع عینک‌‌ها حجم نمونه‌های غیراستاندارد بسیار بالا بوده و امروزه شاهد هستیم که این روند معکوس شده و در حال حاضر درصد ورود محصولات باکیفیت و استاندارد بالارفته است.

در ضمن یکی دیگر از فعالیت‌های آزمایشگاه اپتیک، آگاهی دادن به واردکنندگان انواع عینک‌های محافظ است تا آنها نیز با شناختی که پیدا می‌کنند بتوانند کالاهای باکیفیت‌تر و مطابق با استانداردهای جهانی را وارد کشور کنند.

این آزمایشگاه با تجهیز خود در راستای انجام آزمون‌های مربوط توانسته است ضمن کاهش محصولات غیراستاندارد، سطح آگاهی افرادی را که به نوعی با آنها در ارتباط است، نسبت به انتخاب کالاهای با کیفیت‌تر بالا ببرد.

فراموش نکنید باید عینکی را انتخاب کنید که بخوبی از چشمان ما محافظت کند. در واقع عینک‌های قلابی می‌توانند بیش از این که سودمند باشند به چشم‌ها آسیب برسانند. از سوی دیگر باید عینک را کاملاً به چشم‌ها نزدیک کرد یا از عینک‌هایی استفاده شود که از اطراف نیز چشم‌ها را می‌پوشانند.

آیا با روش‌های ساده و بدون مراجعه به اینجا هم می‌توان از کیفیت عینک مطمئن شد؟

با مشاهده یک عینک محافظ تنها می توان به بعضی از مشخصات کیفی آن پی برد، اما شناخت دقیق آن احتیاج به انجام آزمون‌هایی با تجهیزاتی خاص دارد، با وجود این پرسنل آزمایشگاه با روش‌های ساده‌ای سعی در معرفی پارامترهای مهم در انتخاب یک عینک محافظ دارند و بدین وسیله تمام کوشش خود را به کار خواهند برد تا با آگاهی دادن به عموم مردم، از ورود محصولات بی‌کیفیت به داخل کشور جلوگیری به عمل آید.

البته غیر از بخش واردات این آزمایشگاه آمادگی دارد تا در صورت نیاز تولیدات داخلی را مورد آزمون قراردهد تا به این وسیله بتوان به سطح کیفی محصولات داخلی کمک کرد. در ضمن با این کار با حمایت از تولیدات داخلی، از ورود محصولات غیر استاندارد جلوگیری می‌شود.

در مجموع چه آزمون‌هایی روی عینک‌ها برای اطمینان از کیفیت انجام می‌شود؟

همان‌طور که گفتم، تنها با مشاهده یک عینک محافظ نمی‌توان به استاندارد بودن آن پی برد و شناخت دقیق آن احتیاج به انجام آزمون‌هایی دارد. لذا لازم است تست‌هایی روی آن انجام گیرد. این آزمون‌ها تمام بخش‌های محافظ را در بر می‌گیرد. به طور کلی فرآیند تست را می‌توان به 4 دسته تقسیم کرد که شامل آزمون‌های اپتیکی، مکانیکی، حرارتی و شیمیایی می‌شوند.

آزمون‌های اپتیکی به اندازه‌گیری مشخصات اپتیکی محافظ‌ها اشاره دارد. این آزمون‌ها شامل اندازه‌گیری میزان عبور نور در نواحی مرئی، ماوراءبنفش و مادون قرمز است که با توجه به نوع محافظ مقدار این اعداد متفاوت بوده و از استاندارد خاصی تبعیت می‌کند. برای اندازه‌گیری این پارامتر از دستگاه اسپکتروفوتومتر استفاده می‌شود. پارامتر دیگری که در این محافظ‌ها اهمیت بسیاری دارد و باید به آن توجه شود، اندازه‌گیری دیوپتر کروی، آستیگماتیسم و منشوری است که حد مجازی دارد و عدسی محافظ باید در محدوده مورد نظر قرار داشته باشد. برای اندازه‌گیری این پارامتر هم از لنزومتر استفاده می‌شود.

از آزمون‌های دیگر اپتیکی که می‌توان به آن اشاره کرد، بررسی کیفیت سطح صافی محافظ است، به طوری‌که صافی مورد نظر فاقد معایبی از قبیل حباب، خراش، نقاط مات، حفره، شکاف و... باشد؛ در ضمن بررسی میدان دید یعنی محدوده‌ای که به وسیله محافظ قابل رویت است و مقاومت در برابر مه گرفتگی هم از دیگر آزمون‌های اپتیکی محسوب می‌شوند.

این آزمون‌های اپتیکی روی شیشه عینک انجام می‌شوند. در مورد بخش‌های دیگر محافظ عینک چطور؟

همان‌طور که اشاره کردم، در 3 بخش دیگر هم آزمون‌هایی انجام می‌شود. در بخش مربوط به آزمون‌های مکانیکی به اندازه‌گیری مشخصه‌های مکانیکی محافظ پرداخته می‌شود. این آزمون‌ها شامل: اندازه‌گیری حداقل استحکام صافی در مقابل پرتاب ذرات (سرعت‌های بالا، متوسط و پایین)، میزان نفوذ آب، بررسی نوار سر بند محافظ، آزمون استحکام قاب صافی، بررسی قاب و فریم عینک محافظ به طوری که محافظ به دور از هرگونه لبه‌های تیز و عیوبی باشد که سبب ناراحتی می‌شود و اندازه‌گیری ابعادی. آزمون‌های حرارتی نیز مشخصه‌های حرارتی محافظ را تعیین می‌کند. این آزمون‌ها عبارتند از: مقاومت در برابر دمای بالا (شامل بررسی پیچیدگی و اعوجاج محافظ و همچنین بررسی استحکام و کیفیت بصری آن پس از این تست) و مقاومت در برابر اشتعال (توسط کوره مخصوص این تست) است.

در بخش مربوط به آزمون‌های شیمیایی به بررسی تاثیر مواد روی محافظ پرداخته می‌شود. این آزمون‌ها شامل مقاومت بخش‌های فلزی محافظ در مقابل خوردگی، محفاظت در برابر قطرات و ترشحات مایع و مقاومت عینک در مقابل عمل گندزدایی می‌باشد.

پس این آزمون‌ها برای تمام بخش‌های عینک قابل ارزیابی است؟

بله، در اینجا به این نکته باید توجه شود که آزمون‌های مربوط به تمام قسمت‌های یک محافظ مانند صافی، قاب، نوار سربند و... را در بر می‌گیرد، به طوری که هر بخش یک محافظ به تنهایی باید در محدوده استاندارد مورد نظر قرار داشته باشد و عینکی به عنوان یک محافظ استاندارد و با کیفیت شناخته می‌شود که تمام پارامترهای لازم را داشته باشد. همچنین یادآوری می‌کنم هر محافظ استانداردهای مربوط به خود را دارد که بخش‌هایی از آن مشترک است.

بهاره صفوی