شمارش معکوس برای آغاز اوقات فراغت

لایحه‌ای که فراموش شد

سال گذشته، در چنین روزهایی خبر تدوین و ارائه قانون اوقات فراغت جوانان به مجلس مطرح شد.

این لایحه را نمایندگان تام‌الاختیار 20 دستگاه در شورای عالی جوانان به مجلس تقدیم کردند تا شاید بحث اوقات فراغت از حد یک ایده فراتر رود و زیرساخت‌های مناسبی برای نیاز دانش‌آموزان و دانشجویان فراهم شود. اما این روزها که باید شاهد عملیاتی شدن مواد این لایحه باشیم، هیچ خبری از آن نیست، حتی جزئیات دقیق این لایحه فراموش شده است و مسوولان سازمان ملی جوانان هم به عنوان متولی ستادی‌ترین بخش غنی‌سازی اوقات فراغت از روند پیشرفت آن بی‌اطلاعند.

قدم زدن بیشترین فعالیت جوانان در اوقات فراغت

چندی پیش، رئیس نهاد نمایندگی رهبری در دانشگاه‌ها به یکی از رسانه‌ها گفت که براساس نظرسنجی‌های اخیر این نهاد، بیشترین اوقات فراغت دانشجویان به قدم زدن می‌گذرد، یعنی قدم زدن بالاترین رقم را در بین فعالیت‌های مربوط به اوقات فراغت دارد. از سوی دیگر، شنیده می‌شود بیش از 80‌درصد دانش‌آموزان برای اوقات فراغتشان برنامه‌ای ندارند. این مطلب را سال‌های گذشته، اتحادیه انجمن‌های اسلامی دانش‌آموزان نیز تایید کرده که بیشترین آسیب، نبود برنامه‌ریزی برای اوقات فراغت متوجه دانش‌آموزان دوره متوسطه می‌شود.

مروری بر برنامه‌های تدوین شده برای پر کردن اوقات فراغت جوانان و نوجوانان نشان می‌دهد بیشتر این برنامه‌ها، مخاطبان خود را در طیف سنی خاصی که اغلب از 7 تا 15سال هستند، محدود کرده‌اند و معمولا جوانان و نوجوانان بیش از 16 سال از برنامه‌های غنی‌سازی اوقات فراغت محرومند.

علی‌اکبر صفرپور، رئیس سازمان دانش‌آموزی شهر تهران به عنوان تنها متولی اوقات فراغت دانش‌آموزان در وزارت آموزش و پرورش نظر دیگری دارد و می‌گوید: مسوولیت ما، ادامه کار آموزش و پرورش در خارج از مدرسه است.

صفرپور با بیان این که سازمان زیر نظرش می‌کوشد تا با تدارک اردو، سفرهای سیاحتی، زیارتی، طبیعت‌گردی، مجلس دانش‌آموزی و کلاس‌های امداد و نجات به غنی‌سازی اوقات فراغت دانش‌آموزان بپردازد، اشاره می‌کند که حتی این سازمان هم توانسته با توجه به امکانات موجود، تنها 20 درصد از جمعیت دانش‌آموزی را تحت پوشش قرار دهد. وی همچنین درباره توان مالی سازمان در ارائه برنامه‌های متنوع برای اوقات فراغت دانش‌آموزان می‌گوید: فقط در تهران حدود یک میلیون و 200 هزار دانش‌آموز داریم، اگر نیمی از دانش‌آموزان هم به دلایلی مثل مسافرت حاضر به شرکت در برنامه‌های ما نباشند، بازهم بودجه موجود، پاسخگوی نیاز نیمی دیگر از دانش‌آموزان نیست.

به عقیده وی، غنی‌سازی اوقات فراغت دانش‌آموزان همت ملی شهرداری‌ها، سازمان ملی جوانان، بسیج و اتحادیه انجمن‌های اسلامی دانش‌آموزی، سازمان تبلیغات و ... را می‌طلبد، چراکه بیشتر توان آموزش و پرورش صرف برنامه‌ریزی آموزشی می‌شود و نمی‌توان انتظار داشت که به اوقات فراغت دانش‌آموزان هم بپردازد.

شهریه‌های سنگین، کلاس‌های بی‌کیفیت

با وجود بسیج حدود 13 دستگاه دولتی در غنی‌سازی اوقات فراغت جوانان و نوجوانان، برنامه‌ها چه به لحاظ انسجام و چه به لحاظ کیفی محدود و ناکافی است؛ به طوری که بسیاری از خانواده‌ها ترجیح می‌دهند به جای استفاده از کلاس‌ها و برنامه‌های موجود در پایگاه‌های مدارس یا مساجد و کانون‌های دانش‌آموزی که از خط و ربط منسجمی برخوردار نیست، با تقبل هزینه فراغت، برنامه‌ریزی ساعت خارج از مدرسه فرزندانشان را به موسسات و بخش خصوصی بسپارند که البته چنین تصمیمی بدون فشار مالی و استرس بر والدین نیست.

کلاس‌ها و برنامه‌های آزاد این موسسات معمولا در شاخه‌های هنری، فرهنگی و ورزشی خلاصه می‌شود و شهریه برخی از آنها 20 تا 100 هزار تومان است. اما آنچه والدین را وامی‌دارد تا کلاس‌های آزاد را بر برنامه‌های دستگاه‌های دولتی ترجیح دهند، علاوه بر نبود تنوع در این برنامه‌ها، متمرکز بودنشان است.

درواقع در تدوین این برنامه‌ها معمولا به خواست و سلیقه دانش‌آموزان براساس فرهنگ و زادبومشان توجه نمی‌شود.

در سطح دانشگاه‌ها هم بنا بر اظهارنظر نایب رئیس کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس، هنوز از اوقات فراغت برای دانشجویان تعریف درست و عملیاتی نداریم. به گفته طیبه صفایی، برخی دانشگاه‌ها حتی فضای مناسبی برای فعالیت‌های جنبی دانشجویان ندارند و برنامه‌‌ریزی نادرست و غفلت از نحوه گذران اوقات فراغت می‌تواند زمینه‌ساز بسیاری از بزهکاری‌ها و پیامدهای ناگوار اجتماعی باشد.

اردوهای جهادی مرکز ثقل برنامه‌های غنی‌سازی

علی‌آکبر عصارنیا، معاون فرهنگی  اجتماعی سازمان ملی جوانان اما نگاه خوشبینانه‌ای نسبت به برنامه‌های این سازمان ستادی در غنی‌سازی اوقات فراغت جوانان دارد، وی با اشاره به این که همواره سهم تقاضای جوانان بیش از توان دستگاه‌هاست و این دستگاه‌ها امکانات محدودی دارند، می‌گوید: بودجه امسال سازمان برای ساماندهی و ترویج برنامه‌های اوقات فراغت بیش از سال گذشته است  ضمن این که اعتبار سازمان ملی جوانان برای این امر در سال 87 حدود 900 میلیون تومان بود  که تلاش می‌کنیم در برنامه‌های ارائه شده به دستگاه‌ها برای ساماندهی اوقات فراغت جوانان سهم برنامه‌های گروهی، فعال، شاداب، مهارتی، متنوع و هویت‌آفرین بیش از گذشته باشد، به همین دلیل اردوهای جهادی را به عنوان الگو دنبال می‌کنیم.

وی وجود نقشه را برای ساماندهی اوقات فراغت جوانان ضروری می‌داند. در حال حاضر، دستگاه‌هایی مانند وزارتخانه‌های آموزش و پرورش، علوم و تحقیقات، بهداشت و درمان، سازمان تبلیغات اسلامی، هلال احمر، جهاد دانشگاهی، کمیته امداد، نیروی مقاومت بسیج، سازمان تربیت بدنی، بنیاد شهید، نهاد کتابخانه‌های عمومی و سازمان حفاظت محیط زیست مهم‌ترین متولیان اوقات فراغت هستند که به دلیل نبود نقشه راه منسجم، برنامه‌های تکراری ارائه می‌کند، این برنامه‌ها مطابق خواست و سلیقه جوانان و نوجوانان نیست ضمن این که بازهم به دلیل افزایش تقاضا، نمی‌توانند به تمام نیازها پاسخگو باشند.

یک تحقیق، یک شاهد

شاهد مثال نبود برنامه‌های منسجم و کارآمد در غنی‌سازی اوقات فراغت جوانان، نتایج پژوهشی در پایتخت است که سال گذشته تایید کرد؛ بیش از 50 درصد از 1117 نفر پاسخگو، اوقات فراغتشان را به بطالت می‌گذرانند و بیشتر افراد حاضر در این تحقیق به ترتیب شهرداری، دولت، آموزش و پرورش و سازمان ملی جوانان را مسوولان غنی‌ کردن اوقات فراغت جوانان می‌دانند. این مساله نشان می‌دهد تاکنون خلا ناکارآمدی برنامه‌ها در تابستان یا ایام تعطیل از سوی خانواده‌ها پر شده و این مساله، آنان را با تنگنای جدیدی به نام اوقات فراغت فرزندان روبه‌رو کرده است؛ تنگنایی که به‌رغم تکرار هر ساله مسوولان آموزش و پرورش، سازمان ملی جوانان، کانون‌های دانش‌آموزی و ... در آغاز فصل تابستان، بازهم تا سال بعد به فراموشی سپرده می‌شود.