در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
مادر شدن را بدون درد تجربه کنید
زایمان فرایندی دردناک است و درد آن همواره به عنوان یکی از دردهای شدید در زندگی مثالزدنی است. راههای مختلفی برای کاهش درد زایمان وجود دارد، ولی امروزه مردم برای رهایی از درد زایمان به سزارین روی میآورند. درحالیکه سزارین برای کاهش درد زایمان ابداع نشده است، بلکه هدف از ابداع این روش برای تولد نوزاد، حفظ جان نوزاد و مادر در مواقعی بوده است که زایمان طبیعی به هر دلیلی خطرناک تشخیص داده میشود. بنابراین هدف از سزارین جلوگیری از مرگ مادر و نوزاد است نه کاهش درد مادر. در کشورهای پیشرفته به جای سزارین از زایمان بدون درد استفاده میشود. در کشور ما هم در بعضی مراکز درمانی این روشها به عنوان یک روش نوین مورد استفاده قرار میگیرند.
در این مقاله علاوه بر مکانیسم درد در زایمان طبیعی روشهای مختلف مقابله با آن را عنوان خواهیم کرد.
درد زایمان به صورتهای مختلفی تظاهر میکند. اتساع گردن رحم درد سوزندهای را در قسمت تحتانی شکم ایجاد میکند و وقتی نوزاد نزول میکند درد بیشتر میشود.
برای این که بفهمید آیا درد شما درد واقعی زایمان است به ریتم درد توجه کنید. انقباضات واقعی زایمان به طور منظم ادامه پیدا میکنند و با افزایش فعالیت یا استراحت برطرف نمیشوند. درد ناشی از انقباض میتواند در کمر، لگن، رانها یا شکم باشد. فاصله انقباضات در ابتدا بیشتر است و به مرور زمان کمتر و کمتر میشود. دردهای زایمان از 30 ثانیه تا بیشتر از یک دقیقه طول میکشند و فاصله بین آنها میتواند تا یک دقیقه کاهش یابد. این شرایط معمولا به ندرت بیش از 24 ساعت به طول میانجامد. درد ناشی از انقباض باعث میشود تا بدن اندروفینها را ترشح کند که ضد دردهای طبیعیاند.
اتفاقاتی که در زایمان طبیعی رخ میدهد
در زایمان انقباضهای رحم به صورت منظم اتفاق میافتد و باعث اتساع گردن رحم میشود. چنانچه سن تخمینی حاملگی صحیح باشد، زایمان معمولا در فاصله دو هفته از تاریخ تخمینی زایمان (از هفته 38 تا 42) شروع میشود. پیش از شروع زایمان حقیقی، نرمشدگی و کشیدگی منتشر در رباطهای لگنی و بافتهای نرم واژن اتفاق میافتد و گردن رحم کوتاه و متسع میشود. چند هفته قبل از شروع زایمان حقیقی میتوانید انقباضات ضعیف، نامنظم و ناحیهای را حس کنید. در این میان برای کنترل درد زایمان روشهای مختلفی وجود دارند. در بعضی از روشها از هیچ دارویی استفاده نمیشود و در بعضی از روشها از داروهای مسکن و آرامبخشها استفاده میشود که در زیر به تفکیک به این روشها میپردازیم.
روشهای غیردارویی کنترل درد
دوش آب گرم یا غوطهور شدن در وان باعث آرامش فرد و در استراحت قرار گرفتن ماهیچهها میشود. استفاده از جکوزی در صورتی که به آن دسترسی دارید نیز میتواند موثر واقع شود. مطالعات اخیر نشان دادهاند که غوطهور شدن در آب باعث افزایش شانس عفونت نمیشود. به یاد داشته باشید که در هنگام ورود و خروج از وان حتما از یک نفر کمک بخواهید و این کار را به تنهایی انجام ندهید.
در ضمن میتوانید روی لبه تخت بنشینید و پاهایتان را داخل لگن آب ولرم قرار دهید.
از روشهای دیگر کاهش درد استفاده از ماساژ است. برای ماساژ دادن شما یا یک نفر دیگر میتوانید انگشتانتان را روی جلوی شکم بگذارید و به سمت بالا و پایین یا به صورت حلقوی روی شکم حرکت دهید. با پیشرفت زایمان ماساژ جلوی شکم میتواند برای رحم فشار زیادی ایجاد کند، بنابراین در این هنگام میتوانید از ماساژ کمر استفاده کنید. ماساژ کمر برای شل کردن کلیه ماهیچههای درگیر به کار میرود. شما میتوانید دیگران را در نوع و فشار لازم برای ماساژ راهنمایی کنید. فرد ماساژدهنده برای ماساژهای عمیقتر میتواند از مشت کردن دست استفاده کند. در صورت نیاز علاوه بر شکم و کمر میتوان از ماساژ سر و گردن و اندامها نیز استفاده کرد.
به جز مواقعی که نیازمند پایش مداوم ضربان قلب جنین هستید در بقیه موارد برای حرکت کردن مانعی ندارید. خوابیدن به پشت برای مدت طولانی باعث انقباض لگن و درد بیشتر میشود. میتوانید راه بروید یا بنشینید یا به پهلو بخوابید. برای راحتی بیشتر میتوانید در زیر مفاصل خود بالش قرار دهید.
بعضی اوقات بخصوص در اوایل زایمان انجام فعالیتهای دیگر میتواند فکرتان را از دردها دور کند. به جای این که منتظر انقباض بعدی باشید بهتر است تلویزیون تماشا کنید، کتاب بخوانید، بازی کنید یا با دوستتان تلفنی صحبت کنید. گوش کردن به موسیقی و ورق زدن آلبوم عکس هم میتواند موثر باشد.
طب سوزنی که در آن برای کاهش درد زایمان سوزنهایی را در نقاط مشخصی از بدن وارد میکنند نیز به شدت مورد استفاده قرار میگیرد. این یک تکنیک قدیمی چینی است که در آن سوزنهایی را در نقاط خاصی از بدن قرار میدهند.
خوشبو کردن محیط باعث احساس آرامش مادر و کم شدن اضطراب وی در حین زایمان میشود. برای این کار میتوانید چند قطره عرق خوشبوکننده داخل یک فنجان آب ولرم بریزید و آن را در کناری بگذارید تا اتاق خوشبو شود.
رایحههایی که معمولا برای زایمان استفاده میشوند، عبارتند از عرق سنبل، یاسمن، بهارنارنج، رز، شمعدانی و لیمو.
در نظر داشته باشید که هیپنوتیزم بیهوشی نیست بلکه حالتی از آرامش عمیق است که به آن خواب مصنوعی هم میگویند. حتما تا به حال برایتان اتفاق افتاده است که مشغول خواندن کتابی هستید و آنقدر جذب مطلب میشوید که اتفاقاتی را که در اطرافتان رخ میدهد متوجه نمیشوید. این حالت خود یک نوع هیپنوتیزم است. هیپنوتیزم به شما اجازه میدهد که بخش فعال و هوشیار مغز خود را خاموش کنید و برای مدت کوتاهی به ضمیر ناخودآگاه خود بروید. هیپنوتیزم یک روش طبیعی کنترل درد است که به مادر کمک میکند تا عقاید منفی خود در رابطه با درد را کنار بگذارد. درد حاصل ترس و تنش است. این تنش موجب انقباض بیشتر ماهیچههای رحم شده و درد ایجاد میشود و با افزایش درد تنشها بیشتر میشود. هیپنوتیزم آرامش را به مادران آموزش میدهد و موجب کوتاهتر شدن زایمان میشود و در ضمن باعث میشود تا مادران درد کمتری را حس کنند یا فقط احساس سفتی یا فشار داشته باشند.
یکی از بهترین روشهای غیردارویی کنترل درد لاماز نام دارد که معمولا در اوایل دوران بارداری آغاز میشود. در این روش به مادران یاد داده میشود با استفاده از ورزشهای شلکننده عضلات، تکنیکهای تنفسی و تغییر وضعیت، درد را کنترل کنند. از آنجا که تامین اکسیژن مورد نیاز جنین بسیار اهمیت دارد مادران باید اهمیت ویژهای برای یادگیری تکنیکهای تنفسی قائل شوند.
استفاده از مسکنها برای کنترل درد
گاهی اوقات برای کنترل درد از داروهای مصنوعی استفاده میشود و یا آنها را در کنار روشهای غیردارویی به کار میبرند.
انتونکس گازی است که از 50 درصد اکسیژن و 50 درصد نیتروس اکساید تشکیل شده است. این روش در اتاق زایمان در پایان مرحله اول زایمان که انقباضات سریع و شدید شدهاند استفاده میشود.
برای تنفس این گاز باید از یک ماسک دوراهی استفاده کنید و به محض شروع احساس درد و انقباض ماسک را در جلوی دهان خود بگیرید و یک نفس عمیق بکشید. استنشاق این گاز باعث تسکین درد میشود. البته بعضیها به علت ایجاد احساس سبکی سر و خشک شدن دهان و گلو علاقهای به استفاده از انتونکس ندارند.
برای کنترل درد زایمان بعد از روشهای طبیعی (ماساژ، دوش گرفتن و...) معمولا از مخدرها به عنوان اولین قدم استفاده میشود. تحقیقات نشان میدهد که اثرات تسکین داروهای وریدی به کار رفته در زایمان محدود بوده و مکانیسم اصلی عمل آنها، آرامبخشی عمیق است. داروهای مخدر اگرچه در تسکین درد زایمان برخی بیماران موثرند، ولی اثرات جانبی آنها مانع تجویز مقادیر بالا میشود. اثرات نامطلوب داروهای مخدر روی مادر عبارتند از: تهوع، استفراغ، خارش، خوابآلودگی، کاهش حرکات معده، از بین رفتن رفلکسهای محافظتی راه هوایی و هیپوکسی ناشی از سرکوب تنفسی. پیامدهای ناخوشایند این داروها روی نوزاد شامل سرکوب سیستم عصبی مرکزی و تنفس، اختلال در شیر خوردن و کاهش توانایی تنظیم دمای بدن میباشد. برای به حداقل رساندن عوارض جانبی باید از کمترین مقدار موثر دارو استفاده نمود و زمان باقیمانده تا زایمان را مد نظر داشت. از مخدرهای مورد استفاده میتوان به مپریدن، مورفین، فنتانیل، نالبوفین و بوتورفانول اشاره کرد.
بیدردی سیستمیک تحت کنترل بیمار ()PCA روشی است که تجویز داخل وریدی مخدرها توسط خود بیمار انجام میشود. در این روش از داروهایی چون فنتانیل، رمیفنتانیل و مپریدن استفاده میشود. مزیت اصلی PCA افزایش رضایت بیمار است.
داروهای آرامبخش مورد استفاده معمولا از گروه بنزودیازپینها (مانند میدازولام)، باربیتوراتها و فنوتیازینها (مثل پرومتازین) انتخاب میشوند.
داروهای بیحسی موضعی در زایمان
کلروپروکائین از داروهای سریعالعمل، کوتاهاثر و دارای سمیت پایین در این گروه است. سیوکائین، بوپیواکائین و روپیواکائین از دیگر داروهای مورد استفاده هستند که اثر آنها به آهستگی آغاز شده و مدت طولانی باقی میمانند و سمیت آنها بیشتر از کلروپروکائین است. علائم و نشانههای مسمومیت با بیحسکنندههای موضعی به ترتیب ظهور عبارتند از: احساس شلی و سستی، خوابآلودگی، احساس سبکی سر، وزوز گوش، گزگز دور دهان، طعم فلز در دهان، کلام بریده بریده، تاری دید، عدم هوشیاری، تشنج و اختلال ریتم قلب و ایست قلبی. البته این عوارض در حالت معمول و استفاده از مقادیر مناسب دارو معمولا بروز نمیکنند و تظاهر آنها در گرو استفاده بیش از حد از دارو میباشد.
در بیحسی کمری که در آن کمر به پایین بیحس میشود سه مزیت عمده دارد:
1 - زائو بیدار مانده و میتواند همکاری کند.
2 - در صورت انجام صحیح تکنیک میزان عوارض آن بسیار کم خواهد بود.
3 - هم در زایمان طبیعی و هم زایمان سزارین قابل انجام است. مضرات بیحسی اپیدورال کمری عبارتند از:
1 - احتمال دارد بیحسی مناسبی در ناحیه لگن ایجاد نکند.
2 - تاخیر در شروع اثر
3 - دشواریهای تکنیکی
4 - تزریق داخل عروقی
5 - افت فشار خون.
این روش تقریبا در 4 درصد بیماران با شکست روبهرو میشود. در صورت عدم پذیرش بیمار، ناپایداری همودینامیک، عفونت در محل تزریق و فقدان وسایل احیا به هیچ وجه از این روش استفاده نمیشود. اما برای ایجاد بیحسی در زایمان به روش سزارین سه روش وجود دارد که انتخاب یکی از آنها به خواست بیمار، وضعیت طبی وی و میزان فوریت عمل بستگی دارد.
1 . روش بیحسی اپیدورال: در این روش احتمال وقوع افت فشارخون کمتر از روش نخاعی میباشد، مادر معمولا دچار سردرد نمیشود و طول مدت بیحسی قابل کنترل است. این روش به کندی اثر میکند و به محلول بیحسی بیشتری نیاز دارد.
2 . بیحسی نخاعی (بلوک ساب آراکنوئید): بیدردی ناشی از این روش عالی است. افت فشارخون شایعترین عارضه آن است. در صورت امتناع بیمار، عفونت خونی یا عفونت محل تزریق، کمبود مایعات بدن و تستهای انعقادی غیرطبیعی از این روش استفاده نمیشود.
3 . بیهوشی عمومی: این روش هنگامی استفاده میشود که بیمار روش بیحسی منطقهای را نپذیرد یا کاربرد بیحسی منطقهای ممنوع باشد و یا نیاز به وضع حمل سریع باشد.
در هر صورت انتخاب روش بیدردسازی زایمان به عهده مادر است و بهتر است که با آگاهی کامل انتخاب شود. همچنین قبل از انتخاب یک روش در صورتی که بیماری زمینهای دارید یا دارو مصرف میکنید آن را با پزشک زنان در میان بگذارید تا شما را راهنمایی کند. اگر یک روش برای یکی از نزدیکان شما موثر واقع شده است، دلیل نمیشود که حتما روی شما هم موثر باشد. تاثیر هریک از روشها روی افراد مختلف متفاوت است و ممکن است در بعضی افراد ایجاد عوارض کند. اما انتخاب روشهای طبیعیتر همواره با عوارض کمتر و استفاده آسانتر همراه بوده است و بهتر است در صورت عدم پاسخگیری از روشهای طبیعی به سراغ روشهای مصنوعی برویم.
منابع:
www.my midwife.org
Donforths Obstetrics gynecology
دکتر امیر شیروانی
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
