متهمی ‌به نام «نویسنده کتاب»

فردی که به عنوان نماینده قانون مقابل شما نشسته، حتی این فرصت را به شما می‌دهد تا دلایل خود را برای انجام آن عمل مجرمانه تشریح کنید و در صورت تقاضا، زمانی کافی برای جمع‌آوری اسناد و مدارک در اختیارتان قرار می‌دهد. پس از آن حتی اگر بر اساس رای دادگاه، مجرم شناخته شوید، می‌توانید به حکم صادر شده اعتراض کنید و مرجعی عالی به نام «دادگاه تجدید نظر» بار دیگر به پرونده شما رسیدگی خواهد کرد.

در نهایت هم اگر از رای صادر شده رضایت نداشته باشید و احساس کنید حق و حقوق شما ضایع شده، می‌توانید با مراجعه به «دفتر پیگیری و نظارت قوه قضاییه» خواستار رسیدگی دوباره به پرونده خود شوید.

اگر روزی به عنوان نویسنده، قلم در دست بگیرید و کتابی بنویسید، اثر شما باید در جایی به نام «اداره کل کتاب» که یکی از زیر‌مجموعه‌های وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی‌است، توسط افرادی به نام «ممیز» که شما نه آنها را می‌شناسید و نه می‌بینید؛ بررسی شود. این بررسی از چند روز تا چند ماه و گاه بیش از یک سال طول خواهد کشید. در مدت بررسی هیچ پاسخی به شما داده نمی‌شود و تنها با در‌دست داشتن کدی که از سوی دبیرخانه به شما داده شده، فقط می‌توانید پیگیر وضعیت کتاب خود باشید.

پاسخ‌هایی هم که می‌شنوید، معمولا این‌گونه است: «هنوز بررسی نشده... برای بررسی دوم رفته... هنوز پاسخی نیامده» و با جملاتی مشابه مواجه می‌شوید که گذشت زمان نیز به هیچ وجه آنها را تغییر نمی‌دهد. در چنین شرایطی یا کتاب مجوز می‌گیرد، یا اصلاحیه می‌خورد و یا پاسخی به کتاب داده نمی‌شود.

داده نشدن پاسخ هم که ظاهرا به معنی توقیف کتاب است، هیچ گاه به صورت مستقیم به نویسنده یا ناشر اعلام نمی‌شود بلکه با ذکر این جمله که «کتاب هنوز در دست بررسی است» شرایطی فراهم می‌شود که ناشر برای مدت 2 سال پیگیر کتابی باشد که ظاهرا همچنان در حال بررسی است و معلوم نیست بررسی آن چه زمانی به پایان می‌رسد. نکته جالب توجه دیگر این‌که مجوز گرفتن کتاب در یک دوره، دلیلی بر انتشار آن در دوره دیگر نیست و وزارت ارشاد برای اعطای مجوز تجدید چاپ کتاب‌هایی که در دوره گذشته منتشر شده‌اند، گاه طی کردن همین مسیر طولانی «بررسی مجدد» را به نویسنده تحمیل می‌کند.

آنچه در سطرهای بالا خواندید، حاصل خیالپردازی یک روزنامه‌نگار نیست، بلکه نتیجه تجربه‌های شخصی‌ام در طول حدود 14 ماه گذشته است. جالب است که من برای نگارش کتابی در قالب رمان یک سال زمان صرف کرده‌ام اما مراحل دریافت مجوز آن بیش از یک سال طول کشیده و در نهایت تنها پاسخی که هر هفته می‌شنوم، این است که کتاب شما هنوز در دست بررسی است! حتی مراجعه‌های حضوری من و ناشرم هم به نتیجه موثری نرسیده است.

در ملاقاتی هم که با مدیر کل اداره کتاب داشتم، این مسوول محترم حاضر نشد اصلاحیه مفصلی که روی کتاب نوشته بود، به من نشان دهد. یعنی من  و شاید صدها نویسنده‌ای که این روزها بدون دلیل مشخصی کتابشان امکان انتشار نمی‌یابد  حتی نمی‌دانند بابت چه مساله‌ای کتاب آنها پشت در وزارت ارشاد مانده است.

طبیعی است که این وزارتخانه به عنوان یکی از متولیان فرهنگ کشور حق اعمال نظارت بر روند انتشار کتاب را داشته باشد، اما در این میان نویسنده‌ای که گاه حاصل سال‌ها عمر و تلاش خود را در قالب اثری مکتوب جمع‌آوری می‌کند آیا حق ندارد از علت رد اثر خود با خبر شود؟ طبیعی است جمع شدن تعداد زیادی کتاب بلاتکلیف در این وزارتخانه نمی‌تواند افتخاری باشد و بسیاری از این آثار با نشستی میان نویسنده و ممیز احتمالا قابل انتشار است.

اگر هم نویسنده‌ای تمایل به اصلاح اثر خود نداشته باشد، می‌تواند کتابش را بایگانی کند، اما حداقل کار ممکن این است که نویسنده از دلایل غیرقابل چاپ شدن کتاب خود مطلع شود.

گاهی که برای پیگیری کتاب‌هایم به وزارت ارشاد می‌روم، با خود می‌گویم کاش در این مکان فرهنگی هم مانند «قوه قضاییه» می‌توانستم از دلایل جرمی ‌که انجام داده‌ام، با خبر شوم تا حداقل فرصتی برای دفاع از خود داشته باشم.

رضا استادی