ناکامی ‌‌دور ‌از ‌‌انتظار

رجب طیب اردوغان، نخست‌وزیر ترکیه و رهبر AKP یک هفته قبل از برگزاری انتخابات طی مصاحبه‌ای گفته بود اگر حزبش در انتخابات شهرداری‌ها رای کمتری در قیاس با انتخابات پارلمانی سال 2007 کسب کند آن را شکستی سیاسی تلقی خواهد کرد ولی برخلاف اظهارات قبلی‌اش از کناره‌گیری از رهبری حزب در صورت کسب نتایج انتخاباتی ضعیف‌تر سخنی به میان نیاورد.

نامزدهای AKP اگرچه در اکثر شهرهای بزرگ بیشترین آرا را کسب کردند اما این حزب در استان کردنشین دیاربکر و همچنین مناطق کردنشین ازمیر ناکام بودند و نتوانستند آرای قابل توجهی به دست آورند.

AKP در تمامی انتخابات‌های برگزار شده پس ازسال 2009 میلادی پیشتاز بوده و در هر انتخابات آرای بیشتری در قیاس با انتخابات قبلی به دست آورده بود اما این روند در انتخابات یکشنبه گذشته متوقف شد.

ناکامی در انتخابات شهرداری‌ها از آنجا اهمیت دارد که AKP بخش اعظم منابع مالی خود را از طریق شهرداران حزب تامین کند.

اردوغان روز سه‌شنبه گذشته و پس از اعلام نتایج نهایی انتخابات شهرداری‌ها با ابراز نارضایتی از نتایج کسب شده از احتمال ترمیم کابینه با هدف جلب نظر مردم و جلوگیری از ادامه روند کاهش محبوبیت AKP خبر داد.

روزنامه‌های زیرمجموعه گروه رسانه‌ای دوگان، روزنامه مستقل وطن و همچنین روزنامه چپگرا و متمایل به لائیک‌های «جمهوریت» نتایج به دست آمده در انتخابات اخیر را هشداری برای AKP توصیف کردند.

روزنامه ‌های نزدیک به AKP در نقطه مقابل سعی کردند با پررنگ کردن این مساله که این حزب بیشترین آرا را کسب کرده است ، این پیروزی را معادل اعتماد و اطمینان مردم به AKP به تصویر بکشند. این گروه از روزنامه‌ها همچنین تلاش دارند بحران اقتصادی ترکیه را به مثابه مولفه‌ای غیرقابل کنترل و خارجی نشان دهند که به زیان AKP عمل کرده است.

CHP پس از AKP با کسب 23.1 درصد آرا حایز بیشترین کرسی‌ها در شهرداری‌ها شد و حزب جنبش ملی‌گرایی ترکیه (MHP) با کسب 16.1 درصد آرا در رتبه سوم قرار گرفت. هر دو حزب در این انتخابات موفق به افزایش آرای خود شدند.

CHP بخش اعظم آرای خود را مدیون ساکنان مناطق ساحلی ترکیه‌ است که بیشترین‌شان از طبقه متوسط و خواستار حفظ وضعیت معیشتی خود هستند. در نقطه مقابل هواداران MHP ساکنان شهرهای فلات آناتولی هستند که به لحاظ تاریخی رویکردهای ملی‌گرایانه در بین‌شان قوی‌تر است.

تغییر چهره AKP

رهبران AKP با توجه به مشکلاتی که حمایت این حزب از افزایش آزادی‌های کردها در انتخابات سال 2007 میلادی به وجود آورد در انتخابات اخیر شعارهایی ملی‌گرایانه انتخاب کرده و به نوعی در این زمینه با ارتش همگرا شدند.

دولت اردوغان به فاصله اندکی پس از پیروزی در انتخابات پارلمانی سال 2007 میلادی به ارتش برای ورود به مناطق کردنشین شمال عراق چراغ سبز نشان داد که این مساله از نگاه بسیاری از تحلیلگران اشتباهی استراتژیک بود. با این حال تلاش دولت برای افزایش حقوق کردها موجب شده این جزب به حمایتی قابل توجه در مناطق کردنشین دست یابد.

نظرسنجی‌ها از حمایت گسترده کردها از AKP حمایت دارد و این حزب در عمل به دومین حزب بزرگ سیاسی پس از حزب سوسیال دموکرات‌ (DTP) در مناطق کردنشین شده است.

نتایج انتخابات 29 مارس نشانگر این واقعیت بود که شکاف سیاسی و اجتماعی به مشخصه بارز نقشه سیاسی ترکیه که ماه‌ها است به ورطه بحران اقتصادی سقوط کرده و دستخوش شرایطی رکود مانند شده، تبدیل شده است.

احزاب مخالف AKP را به سوءاستفاده از منابع دولت برای خرید آرا متهم می‌کنند. در روزهای منتهی به زمان برگزاری انتخابات، شهرداری‌ها در اکثر شهرهای مناطق مرکزی و شرق ترکیه اقدام به توزیع نفت و ذغال سنگ یارانه‌ای بین خانواده‌های فقیر کردند و حتی گزارش‌هایی پیرامون توزیع لوازم خانگی رایگان در برخی مناطق منتشر شده است.

آنچنان که مخالفان دولت می‌گویند این بذل و بخشش‌های بی‌قاعده که بودجه‌شان با حساب‌سازی از محل منابع مالی دولتی تامین می‌‌شود به همراه کاهش درآمدهای عمومی از محل اخذ مالیات علت اصلی افزایش کسر بودجه دولت به 4.35 میلیارد دلار در ماه فوریه سال‌جاری میلادی است که 824 درصد در قیاس با مدت مشابه سال 2008 میلادی رشد داشت.

انتخابات پرماجرا

انتخابات شهرداری‌های ترکیه زیرسایه ناآرامی‌هایی برگزار شد که 5 کشته و بیش از 90 زخمی برجای گذاشت. احزاب مخالف که در روزهای منتهی به انتخابات با متهم کردن حزب حاکم به خرید آرا سعی کردند مشروعیت پیروزی AKP را پیشاپیش زیر سوال ببرند با وقوع ناآرامی‌هایی در چند شهر در مرکز و شرق ترکیه که در آنکارا، پایتخت به قطع برق در شب برگزاری انتخابات منجر شد سعی کردند توانمندی دولت در برقراری امنیت را هم زیر سوال ببرند.

پیروزی ضعیف AKP در انتخابات احتمالا به بازنگری در شیوه‌‌های حاکمیتی حزب و تلاش برای سرعت بخشیدن به روند دمکراتیزه شدن این کشور منجر خواهد شد. اردوغان مترصد اصلاح قانون اساسی مصوب سال 1982 ترکیه است که توسط ارتش تدوین شده است.

این اصلاحات بازنگری در نحوه عملکرد دادگاه قانون اساسی ترکیه را در بر می‌گیرد که راه را برای عضویت این کشور در اتحادیه اروپا هموارتر می‌کند. AKP اگرچه به عنوان حزبی اسلامگرا شناخته می‌شود بیشتر از هر حزبی در تاریخ معاصر ترکیه در جهت فراهم آوردن زمینه الحاق این کشور به اتحادیه‌اروپایی حرکت کرده و با تلاش برای نقش‌آفرینی منطقه‌ای به غربی‌ها و بویژه ایالات‌متحده نزدیک شده است.

این شکست تبعاتی داخلی نیز در AKP خواهد داشت. گفته می‌شود اردوغان به سان سلطانی مقتدر بر این حزب حکم می‌راند و شکل رهبری او به بروز اختلافاتی درون حزبی منجر شده است. به‌گمان بسیاری از تحلیلگران ناکامی اخیر AKP به احتمال زیاد پایگاه اردوغان در این حزب را متزلزل خواهد کرد.

ماه عسل اردوغان و AKP پس از 7 سال در حال پایان یافتن است و او و حزبش برای ماندن در عرصه سیاست ترکیه باید هر چه زودتر فکری بیندیشند.

رهبران AKP با از دست رفتن حمایت عمومی، افول وضعیت معیشتی مردم و تهدید سکولارها مواجهند که ممکن است دست به دست هم داده و آنان را از اریکه قدرت به زیر بکشند.

منبع: nbc