«تعطیلا‌ت» از خواب بیدار نمی‌شود

در مورد به سامان نرسیدن طرح ساماندهی تعطیلا‌ت رسمی حرف و حدیث‌های متفاوتی وجود دارد. همان‌گونه که به گفته یکی از اعضای کمیسیون اجتماعی مجلس علت به سامان نرسیدن این طرح در مجلس هفتم پس گرفتن امضا از جانب طراحان آن است؛ ولی علت هر چه باشد واقعیت این است که در کشور ما علاوه بر 25 روز تعطیل رسمی حدود 120 روز دیگر نیز جزو تعطیلات آخر هفته هستند که وجود این تعطیلات، ایران را در ردیف کشورهای با تعطیلات زیاد قرار داده است و در بخش تولید نیز در عمل حدود 150 روز کاری از دست می‌رود که این خود لطمه بزرگی به تولید و اقتصاد کشور می‌زند. به همین دلیل روز 16 اسفندماه سال 84 دفتر مطالعات اقتصادی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی به درخواست یکی از نمایندگان عضو کمیسیون فرهنگی مجلس، با تهیه گزارشی ضمن بررسی تعطیلات رسمی در ایران و تعدادی از کشورهای جهان طرح قانونی پیشنهادی خود را برای ساماندهی تعطیلات رسمی کشور تدوین کرد. بر اساس این طرح، تعداد تعطیلات رسمی کشور از 25 روز کنونی به 16 روز کاملا تعطیل و 4 روز نیمه تعطیل تبدیل می‌شود.

تعطیلات خارج از چارچوب و مخالفان

حمیدرضا حاجی‌بابایی از آن دسته از نمایندگان مجلس هفتمی است که اعتقاد دارد تعطیلات خارج از چارچوب، اقتصاد کشور را با معضل مواجه می‌کند. او می‌گوید: به نظر می‌رسد هم دولت و هم مجلس باید در ارتباط با ساماندهی تعطیلات رسمی تصمیم حساب شده، دقیق و پخته‌ای بگیرند. به باور او، اگرچه تعطیلات اخیر به لحاظ ظاهری برای تفریح و تنوع اقشار مختلف مردم خوب محسوب می‌شود؛ اما باید بدانیم در صحنه روابط جهانی و بین‌‌المللی این تعطیلات (جمعه)‌ نه 4 روز؛ بلکه با احتساب تعطیلات شنبه‌ و یکشنبه در بیشتر کشورهای دنیا به 7 روز افزایش یافته است.

حاجی‌بابایی به همین علت استدلال می‌کند که باید به گونه‌ای برنامه‌ریزی داشته باشیم تا مردم بتوانند از هر لحظه زندگی‌شان چه در روابط داخلی و چه در صحنه ارتباطات بین‌المللی بهره ببرند و از فرصت‌های اقتصادی برای پیشرفت کشور استفاده کنند.

وضعیت تعطیلات رسمی در ایران

در کشور ما تعطیلات رسمی 3 منشأ ملی، مذهبی و حکومتی دارند. تعطیلات ملی که عموما منشأ تاریخی  فرهنگی دارند و بدین لحاظ این گروه از تعطیلات در کشورهایی که قدمت تاریخی بیشتری دارند، بیشتر مشاهده می‌شوند. از این‌رو تعداد تعطیلات ملی در کشورهایی چون چین، ژاپن، ایتالیا و ایران بیشتر از دیگر کشورهاست. تعطیلات مذهبی نیز ریشه در اعتقادهای دینی ملت‌ها دارند. این‌گونه تعطیلات نیز در کشورهایی که تمایلات مذهبی قوی‌تری دارند، بیشتر مشاهده می‌شوند؛ به طوری که کشورهایی چون سوئد، نروژ، دانمارک، پرو و ایران در گروه کشورهایی قرار دارند که بیشترین تعطیلات مذهبی را به خود اختصاص دادند.

بررسی‌ها نشان می‌دهد در تعطیلات حکومتی نیز که ارتباط نزدیکی با نوع حکومت کشورها دارند، کشورهایی که انقلاب‌های متعددی در آنها رخ داده یا بتازگی حکومت و رژیم سیاسی جدید در آنها مستقر شده است، تعطیلات حکومتی بیشتری دارند. کشورهایی چون پورتوریکو، کنگو، کوبا، شیلی و کلمبیا جزو کشورهایی هستند که بیشترین تعطیلات حکومتی را دارند. در کشور ما پس از استقرار حکومت جمهوری اسلامی از سال 1357 تعداد تعطیلات حکومتی افزایش داشته است.

ایران کشوری است با قدمت تاریخی زیاد و تمدن کهن، همچنین باورها و گرایش‌های مذهبی در ایران در مقایسه با دیگر کشورها و حتی کشورهای اسلامی دیگر بسیار بیشتر است. از سوی دیگر، از استقرار حکومت جدید در ایران زمان زیادی از لحاظ تاریخی نمی‌گذرد؛ بنابراین طبیعی است تعطیلات رسمی در ایران (از هر 3گروه تعطیلات) نسبت به دیگر کشورها بیشتر است. بررسی‌ها نیز این فرضیه را تایید می‌کنند. ایران با داشتن حدود 25 روز تعطیلات سالانه به مناسبت‌های مختلف جزو کشورهایی است که بالاترین تعطیلات را دارد.

در پژوهشی که از سوی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی انجام شده است، تعداد تعطیلات ملی در ایران 5 روز محاسبه شده که نسبت به متوسط جهانی آن که 5/17 روز است کمتر است. در مقابل تعطیلات مذهبی ایران 15 روز است؛ در حالی که متوسط تعطیلات مذهبی در کشورهای دیگر معادل 3/26 روز است. تعطیلات حکومتی در ایران نیز 5 روز است؛ در صورتی که متوسط جهانی این گروه از تعطیلات 3/69 روز است.

بر مبنای گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس در 75 سال گذشته همواره تعطیلات مذهبی بیشترین سهم را در مجموع تعطیلات رسمی ایران داشته و معمولا این سهم بین 50 تا 60 درصد کل تعطیلات بوده است. تعطیلات ملی نیز با تغییرات بسیار محدودی (بین 4 تا 6 روز)‌ حدود 20 درصد تعطیلات رسمی را به خود اختصاص داده‌اند و در نهایت تعطیلات حکومتی که از نظر تعداد تقریبا معادل تعطیلات ملی هستند نیز حدود 20 درصد مابقی تعطیلات رسمی را شامل می‌شوند. تنها حالت استثنا درخصوص تعطیلات حکومتی مربوط به سال 1358 و معادل صفر است و علت آن تغییر نظام سیاسی در ایران که باعث حذف تعطیلات حکومتی رژیم سابق شد و هنوز تعطیلات نظام جدید نیز شکل نگرفته بود.

در این میان تقریبا تمامی قوانین و مصوبات پس از انقلاب اسلامی در جهت افزایش روزهای تعطیل رسمی بوده است و این باعث افزایش تعطیلات رسمی از 15 روز در سال 1358 به 25 روز در حال حاضر (معادل 67 درصد)‌ شده که این افزایش قطعا تبعات فراوان اقتصادی  اجتماعی به دنبال داشته است.

گفتنی است میزان تعطیلات رسمی در مغولستان 5 روز، در هند 7 روز، در پاکستان و مراکش 8 روز، در آمریکا، ایرلند، ایسلند و قطر 9 روز، در لسوتو (آفریقا)‌ 10 روز، در استرالیا 11 روز، در آمریکای جنوبی، ایتالیا، فرانسه، اردن، ترکیه و مصر 12 روز، در اتریش و گویانا (آمریکای جنوبی)‌ 13 روز و در ژاپن 14 روز است.

تعطیلات نوروز کاهش می‌یابد؟

وقتی صحبت از ساماندهی تعطیلات کشور می‌شود، بیشتر نگاه‌ها به سمت حفظ تعطیلات نوروز می‌چرخد یعنی همان آیین باستانی کهن که بدون استثنا هر ایرانی بر برگزاری آن پایبند است. اما در این میان برخی شخصیت‌ها هستند که حفظ از کاهش تعطیلات نوروز به نفع اعیاد مذهبی سخن به میان می‌آورند که از جمله این افراد می‌توان به آیت‌الله خزعلی، دبیرکل بنیاد بین‌المللی غدیر اشاره کرد.

وی معتقد است: اگر در عید نوروز اسکناس نو و لباس هدیه می‌دادید، در این عید نیز هدیه دهید. اگر در عید نوروز به فرزندانتان 200 تومان می‌دادید در این عید 500 تومان بدهید ... تا خانواده متوجه شود این از برکت علی(ع)‌ است. اما گذشته از طرح‌های آیت‌الله خزعلی، طرح‌های دیگری نیز وجود دارد که کاهش تعطیلات نوروز را نشانه رفته‌اند. مصطفی پورمحمدی هنوز بر کرسی وزارت کشور تکیه داشت که در نامه‌ای به رئیس‌جمهور خواستار حذف یک هفته‌ای تعطیلات نوروزی شد.

او در این نامه خواستار شده بود که همزمان با کاهش یک هفته‌ای این تعطیلات، تعطیلاتی با عنوان تعطیلات زمستانی به مدت یک هفته در همه مراکز آموزشی کشور ایجاد شود. البته همان‌گونه که پورمحمدی اعلام کرد، این موضوع هرگز به بحث جدی تبدیل نشد و به کمیته‌های کاری دولت نرسید.

عید فطر بلاتکلیف

چند سالی می‌شود که با نزدیک شدن به روز عید فطر در کشورمان بحث افزایش روزهای تعطیل این عید مسلمانان مطرح می‌شود در حالی که برخی تصمیم‌گیران کشور بر افزایش روزهای تعطیل این عید اذعان دارند اما به واسطه تعداد زیاد روزهای تعطیل در کشور و لطمه گسترده به اقتصاد کشور و نگرانی تولیدکنندگان این موضوع را رد می‌کنند.

برخی نمایندگان مجلس و تصمیم‌سازان کشور بر این اعتقاد هستند که باید تعطیلات عید فطر همچون سایر کشورهای اسلامی تعداد روزهای بیشتری داشته باشد، اما به سبب شرایط فعلی کشور درخصوص داشتن تعطیلات زیاد طی سال، طرح افزایش تعطیلات عید فطر بی‌دفاع باقی می‌ماند. افزایش تعطیلات عید فطر در اقدامی جسورانه یک بار در سال 85 توسط رئیس‌جمهور اجرا شد و به جای یک روز تعطیل، مردم 3 روز تعطیل را تجربه کردند. در حالی که شیرینی این تعطیلات برای همه باقی ماند اما کارشناسان و مسوولان کشوری نقدهایی را بر این طرح وارد کردند و افزایش تعطیلات در کشور را مساوی با سقوط اقتصاد کشور دانستند و عنوان کردند در شرایطی که تعداد روزهای تعطیل در ایران ملال‌آور شده و کشور به کار و افزایش بهره‌وری نیاز دارد، افزودن بر روزهای تعطیل و به دنبال آن بیکاری، مغایر سیاست‌های توسعه‌گرایانه است.

این اظهارنظرها چه در آن سال و چه در حال حاضر کاملا متین است اما بهتر نیست برای کاهش تعطیلات در کشور فکری اساسی اندیشیده شود و تنها در دوره‌ای خاص سوژه خبری نشود؟ جعفرزاده، رئیس کمیسیون اجتماعی مجلس که خود از موافقان موضوع افزایش تعطیلات عید فطر است، در این باره می‌گوید: این طرح برای کشور مسلمانی چون ایران خوب است، اما باید تعطیلات کشور ساماندهی شود و در برخی روزها چون عید نوروز این تعطیلات کاسته شوند تا بعد از آن فکری برای افزایش عید مذهبی فطر کرد. جواد آرین‌منش نائب رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس نیز با افزایش تعطیلات در شرایط فعلی موافق نیست و آن را به مصلحت کشور نمی‌داند. به گفته وی ایران در مقایسه با دیگر کشورهای جهان تعطیلات بیشتری دارد و از سویی دیگر جزو کشورهایی است که نیازمند کار و تلاش برای جبران عقب‌ماندگی‌های تاریخی خود است. پس به نظر می‌رسد در حال حاضر نه تنها افزایش تعطیلات نمی‌تواند کاری به مصلحت باشد بلکه کاهش آنها نیز عزمی جدی می‌خواهد تا خواست نمایندگان مجلس هفتم برای ساماندهی تعطیلات محقق شود.

تعطیلات رسمی سال 88:

اول تا چهارم فروردین ماه/ 12 و 13 فروردین/ 7،14 و 15 خرداد/ 15 و 29 تیر/ 16 مرداد/ 20 و 29 شهریور/ 22 مهر/ 7 و 15 آذر/ 5 و 6 دی/ 16، 22، 24 و 26 بهمن/ 13 و 29 اسفند.

مریم خباز