دلفین‌ها سردرگم در مسیر مهاجرت

بر اساس تحقیقات و بررسی‌های معاونت محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست، هنگامی که بیش از دو پستاندار دریایی از یک گونه خاص همزمان و یکجا به ساحل بیایند، به گل نشستن گروهی صورت می‌گیرد. البته این حالت غیر از حالتی است که یک مادر و فرزند همراه هم باشند. در اقیانوس اطلس شمالی فقط تعداد اندکی از گونه‌های نهنگOdontocetes دسته جمعی در گروه‌های پانزده‌تایی یا بیشتر به گل می‌نشینند. نهنگ‌های اسپرم، نهنگ‌های راهنما، نهنگ‌های کشنده کاذب، دلفین‌های پهلو سفید اقیانوس اطلس، دلفین‌های پوزه سفید و دلفین‌های دندان مضرس ازجمله گونه‌هایی هستند که معمولا به صورت گروهی به گل می‌نشینند. بسیاری از گونه‌های دیگر اغلب به تعداد کمتری به ساحل می‌آیند که شامل نهنگ‌های کشنده قدکوتاه، دلفین‌های معمولی و دلفین‌های فریزر می‌شوند تمامی این‌گونه‌ها به صورت اجتماعی زیست می‌کنند و کم و بیش پلاژیک هستند یا حداقل بر خلاف انواع گونه‌های ساحلی مثل دلفین‌های بینی بطری یا پورپویزهای بندری رغبت کمتری به آب‌های ساحلی نشان می‌دهند.

طی سال‌های متمادی، فرضیه‌های متفاوتی برای علل به گل‌نشینی گروهی (که برخی متقاعدکننده‌ترند) ارائه شده است. بر اساس این فرضیات، برخی گونه‌های آب بازان()Cetaceans مسیرهای مهاجرتی اجدادشان را دنبال و ردیابی می‌کنند یا در زمان استرس، امنیت را در خشکی جستجو می‌نمایند که کارشناسان معتقدند باورکردن و اثبات آن دشوار است. نظریه به گل‌نشینی گروهی به عنوان روشی برای تنظیم جمعیت گونه‌های اجتماعی، برای گونه‌هایی که میزان کم مرگ و میر دوره نوجوانی و طول عمر خوبی دارند، نامحتمل به نظر می‌رسد.

برخی گونه‌های پلاژیک صید خود را تا نزدیک ساحل تعقیب می‌کنند. در زمستان، دلفین‌های پهلو سفید اطلسی در خلیج فاندی و نهنگ‌های باله بلند راهنما، ماهی مرکب و ماهی هرینگ را دردماغه کود در ایالت ماساچوست، تعقیب و شکار می‌کنند که معمولا مشکلی پیش نمی‌آید، اما گاهی نیز به خشکی برخورد می‌کنند. از سال 1981 تا 1991 حداقل ده بار به گل‌نشینی جدا از هم نهنگ‌های راهنما در محدوده‌ای به شعاع 20 مایلی دماغه کود اتفاق افتاده است که در این حوادث بیش از 475 حیوان بین ماه‌های سپتامبر و دسامبر در ساحل گرفتار شده‌اند. در حالی که پستانداران دریایی پلاژیک شکار خود را به سمت ساحل تعقیب می‌کنند اما هیچ علتی مبنی بر فعالیت تغذیه‌ای آنها قبل یا در زمان گرفتاری در ساحل وجود ندارد، لذا مشکوک به نظر می‌رسدکه تغذیه نقش اصلی در این وقایع داشته باشد. به عنوان مثال نهنگ‌های بلوگا در آلاسکا هنگام تغذیه از ماهی قزل‌آلا، گاهی در زمان جزرهای بزرگ به دام می‌افتند و بیشترشان بدون کمترین جراحتی با آغاز مد به سوی آب شنا می‌کنند. بر اساس تحقیقات و گزارش معاونت محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست،‌ برخی کارشناسان معتقدند که ستاسه‌ها همچون سایر مهره‌داران از میدان مغناطیسی زمین به عنوان قطب‌نما و الگویی برای جهت‌یابی و تشخیص مسیر استفاده می‌کنند. این فرضیه از یک بازنگری تاریخی نشات می‌گیرد که نشان می‌دهد به گل نشستن‌ها در سواحل بریتانیا زمانی به وقوع می‌پیوندد که خطوط شمالی ‌ جنوبی میدان مغناطیسی کف اقیانوس، خشکی را به‌طور عمودی قطع می‌کند بویژه در نواحی‌ای که شدت میدان مغناطیسی دچار کاهش یا افت می‌شود. به این ترتیب جانداران مذکور ممکن است برداشت اشتباهی از اطلاعات ژئومغناطیسی محیط خود کسب کنند. به گل‌نشینی‌های گروهی اغلب با شرایط نامعمول محیطی تقارن دارند که ممکن است طبیعی یا در اثر فعالیت‌های انسانی در آن منطقه باشد.

خودکشی دسته‌جمعی

پستانداران دریایی که معمولا در ساحل گرفتار می‌شوند، از انواع پلاژیک هستند که ساختار اجتماعی پیشرفته‌ای دارند. به نظر می‌رسد جنبه‌های رفتاری خاصی که گروه از آن در آب‌های آزاد بهره می‌برد در آب‌های نزدیک ساحل موجب بروز اختلالاتی می‌شود. تحقیقات نشان می‌دهد در این گونه‌ها، گروه، کانون تمام فعالیت‌هاست و زمانی که این جانوران در دریا تنها می‌شوند و با یک گروه غریبه مواجه می‌گردند، سیگنال‌های طبیعی تولید شده در آن گروه برای تعیین جهت حرکت، وحشت شدید در جانور تنها ایجاد می‌کند. گاهی صدمات وارد شده شدید هستند و وضعیت بد حیوان باعث آمدن مجدد آن به ساحل می‌شود. درک عوارض آسیب‌شناختی به گل نشستن بخصوص برای حیواناتی که دوباره به ساحل می‌آیند، برای طراحی موثر عملیات امداد، حیاتی و مهم است.

امداد و نجات موجودات به گل نشسته

یک نفر باید به عنوان مسوول و هماهنگ‌ساز عملیات امداد در محل انتخاب شود. هماهنگ‌کننده می‌تواند چندین دستیار انتخاب کند که مسوولیت جنبه‌های مختلف عملیات را به عهده گیرند. هماهنگ‌سازی با مسوولان محلی، مردمی و رسانه‌ای، ‌ارزیابی شرایط زیست محیطی و تدارکاتی و تهیه لوازم و تجهیزات موردنیاز ازجمله اقدامات مورد نیاز است. از آنجا که در این مواقع می‌توان از جوامع محلی نیز کمک گرفت، کارآموزی و نظارت میدانی در مورد افراد داوطلب و تهیه امکانات بهداشتی و رفاهی برای تمام امدادگران ضروری است. توجه به مراقبت حمایتی از جانوران و گروه‌های حمل و نقل و آزمایش لاشه‌ها و جمع‌آوری بافت‌ها نیز بسیار اهمیت دارد.

به این ترتیب به منظور ایجاد یک سیستم صحیح امداد و نجات، افراد مورد نظر باید بر وظایف محوله خود متمرکز شوند. داوطلبانی که در محل، جذب عملیات می‌شوند، منبع انسانی مهمی هستند بویژه زمانی که عملیات نجات در حال انجام است. کار آنان باید تحت نظارت و راهنمایی افراد مسوول انجام گیرد. کارت‌های شناسایی ضدآبی که در بر گیرنده وظایف کلیدی مختصر، نقش‌ها و اطلاعات ایمنی کار است می‌تواند به عنوان راهنمای مناسب برای داوطلبان و همچنین هماهنگ‌کنندگان، اعضای تیمی و افراد دخیل در کار، مفید باشد.

هشدار‌های اولیه برای مرکز نجات

به گل نشستن‌های گروهی ممکن است متعاقب رفتارهای نامعمول و غیرطبیعی حیواناتی که هنوز در آب هستند، رخ دهد. برای مثال گونه‌های پلاژیک که به طور نامتعارفی نزدیک ساحل باشند ممکن است در ساحل گرفتار شوند. گروه ممکن است به طور مستمر اقدام به دور زدن یا حرکت نامنظم کند و برخی اعضای آن اقدام به جدا شدن از گروه و حرکت به طرف ساحل نمایند. امکان دارد این رفتار چند دقیقه یا حتی چندین روز ادامه داشته باشد، اما اغلب بروز آن زمینه‌ساز گرفتاری در ساحل تلقی می‌شود. چنین رفتاری برای مرکز نجات به عنوان علامتی هشداردهنده از شروع به گل نشستن است. با گزارش این علائم می‌توان عملیات امداد را زودتر آغاز کرد و مانع وقوع حادثه شد یا حیوانات به ساحل آمده را در صورت سالم بودن، سریعا به آب بازگرداند.

آزادسازی موثر

وضعیت سلامت جسمی حیواناتی که به ساحل می‌آیند، در ابتدا مشخص نیست. ممکن است حیوان یا حیوانات به ساحل آمده واقعا دارای بیماری وخیمی باشند و نتوان برای آنها کاری کرد، اما افکار عمومی همیشه خواهان کمک و امداد است. زمانی که احتمال گرفتار شدن در ساحل باشد، باید کارهای لازم برای هدایت گروه به آب‌های عمیق‌تر یا دور کردن آنها از خطر فوری انجام گیرد. برای دسته کردن و برگرداندن حیوانات به آب‌های آزاد باید از همان غرایز اجتماعی که موجب آمدن گروه به ساحل شده استفاده کرد.

پس از این که امدادگران اعضای گروه را به آب‌های کم عمق هدایت کردند، چند قایق برای مرحله بعدی فعال می‌شوند. قایق‌ها در فاصله مناسبی پشت‌سر حیوانات حرکت می‌کنند ضمن این که نباید تغییر سرعت و جهت ناگهانی داشته باشند. اگر همراهی قایق‌ها در حرکت حیوانات موثر نباشد، از تجهیزات تولید صوت (پینجر) در فاصله 30 متری پشت سر حیوانات استفاده می‌شود. انتقال یک یا چند حیوان به آب‌های دورتر همچون طعمه عمل می‌کند و می‌تواند موجب شود دیگر اعضای گروه به دنبال آنها وارد آب‌های عمیق‌تر شوند. استفاده از طعمه همیشه آسان نیست. شاید بهترین انتخاب در این مورد، رهبر گروه باشد، اما شناسایی آن عملا مشکل است. به طور کلی حیوانی که به عنوان طعمه انتخاب می‌شود، باید سالم و سرحال و هوشیار بوده و از نظر صوتی هم فعال باشد و ضمنا بتواند روش‌های انتقال و حمل به آب‌های دورتر را بخوبی تحمل کند. اگر چه حیوانات بالغ برای این کار مناسب به نظر می‌رسند، اما استفاده هوشمندانه از یک حیوان جوان ممکن است پاسخ بهتری را در افراد گروه ایجاد کند.

طعمه باید به گونه‌ای در آب قرار داده شود که جهت تولید اصوات آن به سمت گروه باشد (و سیگنال‌های امیدوارکننده ارسال کند نه این که موجب یاس گروه شود.) وقتی گروه به آب‌های عمیق‌تر وارد می‌شود، طعمه نیز رها می‌شود.

در بعضی مواقع حذف و مرگ‌دهی اولین حیواناتی که به ساحل می‌آیند، برای جلوگیری از ارتباط صوتی آنها با دیگر اعضای گروه ضروری است. لاشه حیوانات مرده را باید بسرعت از آب بیرون کشید، زیرا آنها اثرات مخرب و ناامیدکننده بر دیگر اعضای گروه به جای می‌گذارند و موجب به گل نشستن حیوانات بیشتری می‌شوند.

حمیده سادات هاشمی