فرمان تشکیل مجلس موسسان

دومین تغییر سال 1328 به دنبال ترور مشکوک شاه در دانشکده حقوق (15 بهمن 1327) به وقوع پیوست که گفته می‌شد انگلیسیان در این سناریو نقش اول را ایفا می‌کردند.

شاه بهانه یافت با تشکیل مجلس موسسانی باز هم فرمایشی که نمایندگانش با تقلب و اعمال نفوذ در آن گرد آمده بودند، دستبرد عمیق‌‌تر و تاسف‌بارتری به قانون اساسی مشروطیت زده و شأن و جایگاه مجلس شورا را به عنوان مهم‌ترین نهاد نظام مشروطه بشدت تنزل دهد؛ همچنان که انگلیسیان هم علاقه‌مند بودند.

شاه برآن بود که با به دست آوردن حق قانونی انحلال تقریبا دلخواهانه مجلسین سنا و شورا، مانع از شکل‌گیری مجلسی قوی، مستقل و صاحب رای شود.

در آن برهه، موضوع قرارداد نفت ایران و انگلیس از مهم‌ترین مباحث مجلس شورا بود و انگلیسیان امید داشتند از طریق افزایش اختیارات شاه، مانع از به خطر افتادن منافع نامشروع بسیار سرشار خود از نفت ایران شوند. بدین ترتیب، شاه در 9 اسفند 1327 با تمهیدات لازم، فرمان تشکیل مجلس موسسان دوم را صادر کرد و همچنان که مطلوب او بود، وزیر کشور وقت، دکتر منوچهر اقبال، حامیان شاه و انگلیس را وارد مجلس به اصطلاح موسسان کرد و این گروه پس از چند جلسه مذاکره در اردیبهشت 1328 استقلال قوه مقننه را سلب کرده و به شاه اجازه داد که هرگاه اراده کند، می‌تواند هر دو مجلس شورا و سنا را منحل سازد. این نخستین و مهم‌ترین گام شبه‌قانونی در مشروطیت‌زدایی از نظام سیاسی حاکم بر کشور بود.

مظفر شاهدی، مردی برای تمام فصول؛ اسدالله علم و سلطنت محمدرضا پهلوی، چاپ دوم، تهران، موسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، 1386، صص 79 97ن دوم