مردی که یک ملت بود

سیدمحمد حسینی بهشتی در دوم آبان سال 1307 در یکی از محله‌های استان اصفهان به دنیا آمد. در 4 سالگی به مکتب رفت. در امتحان ورودی دبستان در کلاس ششم قبول شد، ولی با توجه به سن کمی که داشت در کلاس چهارم نشست. پس از شهریور 1320، در سال دوم دبیرستان، تعاملش با شاگردان مدارس دینی بیشتر شد و به طلبه شدن علاقه پیدا کرد. سرانجام در سال 1321 و در سن 14 سالگی دبیرستان را رها کرد و به مدرسه صدر رفت.

سال 1325، سالی بود که بهشتی برای ادامه تحصیلاتش شهر قم را انتخاب کرد و به مدرسه حجتیه رفت. شهید بهشتی پس از 2 سال تحصیل علوم حوزوی، در سال 1327 به این فکر افتاد که علوم جدید را نیز ادامه دهد و در همین سال، دیپلم ادبی را با شرکت در امتحان متفرقه اخذ کرد و به دانشکده علوم معقول و منقول آن روزگار که امروز دانشکده الهیات و علوم اسلامی دانشگاه تهران نامیده می‌شود وارد شد. در سال‌های 1329 و 1330 به طور کامل در تهران بود و پس از این که زبان انگلیسی خود را تکمیل کرد و مدرک لیسانس رشته معقول (فلسفه و حکمت اسلامی) را در سال 1330 از دانشگاه تهران دریافت کرد به شهر قم بازگشت.

سال‌های 1329 و 1330 که محمد بهشتی در تهران بود، مقارن بود با اوج مبارزات سیاسی و اجتماعی نهضت ملی نفت به رهبری مرحوم آیت‌الله کاشانی و مرحوم دکتر مصدق که او هم به صورت یک جوان معمم مشتاق در تظاهرات و اجتماعات و میتینگ‌ها شرکت می‌کرد. بعد از کودتای 28 مرداد سال 32 شهید بهشتی تصمیم گرفت به منظور کادرسازی برای مبارزات، یک حرکت فرهنگی ایجاد کند تا در پوشش آن بتواند فعالیت‌های سیاسی نیز انجام دهد. از همین رو با همکاری دوستانش، دبیرستانی به نام دین و دانش در قم تاسیس کرد که تا سال 1342 که در قم بود مسوولیت اداره آن را به عهده داشت؛ در سال‌های 1335 تا 1338 دوره دکتری فلسفه و معقول را در دانشکده الهیات گذراند.

هرچند که در سال‌های 1329، 1330 و 1331 در اعتصابات، اجتماعات و نشست‌های سیاسی نهضت ملی شدن صنعت نفت در تهران و اصفهان شرکت می‌کرد، اما به طور جدی اقدامات خود به رهبری امام خمینی(ره) را در سال 1341 و با تشکیل کانون دانش‌آموزان قم، با همراهی دکتر محمد مفتح که از دوستان صمیمی بودند آغاز کرد. پس از مبارزات سال 42 به دستور ساواک، از قم به تهران منتقل شد و در آنجا با هیات‌های موتلفه اسلامی ارتباط برقرار کرد. با پیشنهاد شورای مرکزی، امام خمینی(ره) برای هیات‌های موتلفه یک شورای روحانیت و فقاهت تعیین کرد که محمد بهشتی به همراه مرتضی مطهری، محی‌الدین انواری و مهدی مولایی تشکیل‌دهنده آن بودند.

در سال 1343 کار ساختمانی مسجدی در هامبورگ که ساخت آن با حمایت آیت‌الله بروجردی آغاز شده بود، رو به اتمام بود و مسلمانان هامبورگ از مراجع قم برای مسجد درخواست امام کردند. آیت‌الله میلانی و آیت‌الله حائری، دکتر بهشتی را برای این کار انتخاب کردند و با توجه به کشته شدن منصور و بازجویی‌های ساواک از هیات‌های موتلفه، دوستان دکتر بهشتی برای او ویزا تهیه کرده و او را راهی آلمان کردند. در سال 1349 بر حسب ضرورت سفری به ایران داشت که در آن سفر توسط ساواک ممنوع‌الخروج شد و اقامت 5 ساله او در آلمان پایان یافت. پس از بازگشت به ایران، مجددا در آموزش و پرورش مشغول به کار شد و سپس به عنوان کارشناس ارشد در کتاب‌های علوم دینی در سازمان کتاب‌های درسی ایران اشتغال داشت و به همراه محمدجواد باهنر به تالیف کتب درسی برای مدارس پرداخت. در فروردین 1354 به خاطر فعالیت‌هایش به اتهام اقدام علیه امنیت ملی بازداشت شد و چند روزی را در کمیته مرکزی ضدخرابکاری گذراند. از سال 1355 در تلاش‌هایی برای ایجاد هسته‌های تشکیلاتی شرکت داشت که به ایجاد روحانیت مبارز انجامید. از سال 1356 با اوجگیری انقلاب بر دامنه فعالیت‌هایش افزود و در عاشورای 1357 بعد از سخنرانی‌اش بازداشت شد و مدت کوتاهی را در زندان اوین و کمیته مرکزی بود.

در آستانه پیروزی انقلاب اسلامی دکتر بهشتی به عنوان دبیر شورای انقلاب انتخاب شد و پس از پیروزی انقلاب اسلامی، در 29 اسفند 1357 حزب جمهوری اسلامی را به همراه تنی چند از مبارزان انقلابی ازجمله آقایان سیدعبدالکریم موسوی اردبیلی، اکبر هاشمی رفسنجانی، سیدعلی خامنه‌ای و محمدجواد باهنر تاسیس کرد. سپس توسط مردم برای عضویت در مجلس خبرگان قانون اساسی انتخاب شد و در 4 اسفند 1358 در حکمی از سوی امام خمینی(ره) ریاست دیوان عالی کشور را بر عهده گرفت. در 2 تیر ماه 1360، پس از برکناری بنی‌صدر به همراه محمدعلی رجایی و هاشمی رفسنجانی در شورای موقت ریاست جمهوری عضویت داشت. به گفته آقای هاشمی رفسنجانی، بارها در شورای انقلاب به وی پیشنهاد شد تا نخست‌وزیری را بپذیرد، ولی هر بار جواب منفی می‌داد و می‌گفت تربیت نیروهای انقلاب را بر این کار ترجیح می‌دهم. هفتم تیر ماه 1360 روزی است که وی به همراه بیش از 72 تن از یاران با وفای خویش و مسوولان نظام جمهوری اسلامی در اثر انفجار بمب در دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی به فیض عظیم شهادت نایل آمد.