مبارزی افشاگر

محمد مهدی ربانی املشی طبق رسم آن روزها، پس از 5 سال کودکی کردن به مکتب رفت تا قرآن بیاموزد و پس از گذشت 2 سال به مدرسه‌ای دولتی با نام مدرسه ملی سنایی رفت. ربانی املشی پس از گذراندن تحصیلات ابتدایی، برای تحصیل معارف و علوم دینی به حوزه علمیه رفت. وی پس از اتمام دوره‌های مقدمات و سطح، به منظور انتخاب بهترین استادان دوره خارج فقه و اصول، با دقت فراوانی، کلاس استادان مختلف را می‌آزمود. خودش درباره آن دوران می‌گوید: تحصیلاتم را تا سطح، پیش استادان معروف سطح می‌خواندم. به درس خارج که رسیدم، مدت محدودی برای انتخاب استاد درس خارج، در درس استادان مختلف حوزه علمیه قم شرکت می‌کردم تا دریابم درس کدام یک از آنها برایم مفیدتر و مطلوب‌تر است، در درس مرحوم آیت‌الله العظمی بروجردی تا وقتی که حیات داشتند، حدود 2 الی 3 سال شرکت نمودم، در همان موقعی که در درس ایشان رفتم، درس اساسی‌ام مثل اغلب طلاب، درس حضرت امام خمینی (ره) بود که درسی مرتب و با محتوا و با پیشرفت به حساب می‌آمد و قریب به یک دوره، اصول را خدمت ایشان تلمذ کردم و در تمام مدتی که اصول می‌خواندم در درس فقه ایشان هم شرکت نمودم... نهایتا درس مرحوم آیت‌اللّه محقق داماد را انتخاب کردم و بعدها مقداری در درس آیت‌اللّه حائری شرکت نموده، دو الی سه سالی که بدین نحو گذشت.»

ولی امام خمینی (ره) در نظر ربانی املشی، تنها یک استاد درس فقه و اصول نبود «برای ما، همه چیز امام آموزنده بود. امام همه خوبی‌ها را دارا بود. شهامت، شجاعت و صراحت لازم رهبری را داشت و ما همه اینها را از امام می‌دانستیم. ولی مساله مهمی که برای من خیلی مهم بود و بیش از همه چیز، جلب توجه می‌کرد، تقوی و ترک هوا داشتن امام بود... امام در ایام طلبگی ما، برای ما تنها یک مدرس فقه و اصول نبود، بلکه معلم اخلاق هم بود و ما بارها از بیانات اخلاقی ایشان استفاده می‌کردیم.»

دوران تحصیل در حوزه علمیه، باب آشنایی و دوستی ربانی املشی با چهره‌هایی را فراهم کرد که بعضی از این دوستی‌ها تا پایان عمر وی ادامه داشت. یکی از این افراد، هاشمی رفسنجانی بود که همیشه هم مباحثه ربانی املشی در حوزه بود. تحصیل در حوزه علمیه، ربانی املشی را به دروس تئوری محدود نکرد و او همواره یکی از فعالان مبارزه علیه رژیم طاغوت بود. در اولین سالگرد قیام 15 خرداد بود که اولین دستگیری را تجربه کرد. ربانی املشی در آن زمان با دستور امام به شهرستان کاشان رفته بود و پس از آن‌که در سخنرانی خود اقدامات رژیم را زیر سوال برد، بلافاصله دستگیر شد. او پس از دستگیری به قم و از آنجا به تهران منتقل شد و تا اواسط مرداد در زندان ماند.

اما رژیم پهلوی بعد از چند سری دستگیری و آزاد کردن، دریافت که این روش راه‌حل مناسبی برای خاموش کردن ربانی نیست و از همین رو تصمیم گرفت راه دیگری را بیازماید. حکومت پهلوی سال 1354 نزدیک به 30 نفر از روحانیون هوادار امام را به نقاط دور افتاده کشور تبعید کرد و یکی از این افراد، ربانی املشی بود که برای 3 سال به شوشتر در خوزستان تبعید شد. البته بعدها به دلایلی او را به شهرستان فردوس در استان خراسان فرستادند و 11 ماه پایانی دوران تبعیدش را دراین شهر گذراند، اما تبعید هم باعث نشد که ربانی املشی دست از مبارزه بردارد و همین مساله باعث شد که پس از گذشت 2 سال وی بار دیگر طعم تبعید را بچشد. این بار شهر بابک در استان کرمان، پذیرای این مجاهد نستوه بود. سخنرانی‌ها و افشاگری‌های ربانی املشی در این شهر باعث شد تا به اصرار مسوولان امنیتی این شهر، وی را به شهرستان جیرفت منتقل کنند.

ربانی املشی، مبارزات خود را چنین توصیف می‌کند: «موقعی که امام سال 41 به میدان مبارزه قدم گذاشت، ما هم از کسانی بودیم که به ایشان خیلی نزدیک بودیم و جزو یارانشان حساب می‌شدیم. از آن وقت به بعد همیشه به عنوان یک مبارز در حوزه شناخته شدم و این کار ادامه داشت تا پیروزی انقلاب... مبارزات ما بیشتر افشاگری بود. گاهی در بعضی از مبارزه‌های مسلحانه هم دخالت‌هایی داشتیم مثلا دستوری بدهیم؛ تجویزی کنیم؛ وسایلی فراهم کنیم؛ حمایت پولی داشته باشیم؛ حمایت تسلیحاتی داشته باشیم؛ حمایت تبلیغاتی داشته باشیم و...»

در مجلس خبرگان، نماینده مردم گیلان بود و در 23 خرداد 1359 با حکم امام عضو ستاد انقلاب فرهنگی شد. آیت‌الله ربانی املشی بعد از شهادت آیت‌الله بهشتی به سمت دادستان کل کشور منصوب شد و در شورای عالی قضایی عضویت یافت. وی پیش از این هم مدت‌ها رئیس شعبه اول دادگاه‌های عالی انقلاب بود. امام خمینی(ره)‌ همچنین او را به سمت یکی از فقهای شورای نگهبان منصوب کردند. وی عضو هیات موسس جامعه مدرسین حوزه علمیه قم بود و در انتخابات مجلس خبرگان رهبری از سوی مردم خراسان انتخاب شد.

ایشان پس از عمری تلاش، مجاهدت، مبارزه و کوشش برای پیروزی و سربلندی اسلام و حکومت اسلامی سر انجام در 17 تیرماه 1364 به لقاءالله پیوست و در حرم حضرت معصومه(س)به خاک سپرده شد. رهبر معظم انقلاب در بخشی از پیام تسلیت خود به مناسبت رحلت ایشان می‌فرمایند: هر یک از مناصب و مشاغل مهمی را که پس از انقلاب پذیرفته بود سنگری برای دفاع از اسلام و انقلاب و وسیله‌ای برای تامین حقوق مردم می‌دانست و در آن با مواظبت خط اسلام، فقاهت و راه تقوی و طهارت را می‌پیمود و بدان اهتمام می‌ورزید.