فقط بازی نکن، بنویس

این سال‌ها دیده‌ایم که سینمایی‌ها دست به قلم برده‌اند و پا در عرصه گسترده ادبیات آن هم در ژانرهای مختلفش از داستان کوتاه، رمان، شعر، خاطره و ترجمه گذاشته‌اند. شاید شهرت این آدم‌ها بتواند تلنگری به حوزه کساد نشر بزند و شاید هم اصلا تاثیری نداشته باشد و مثل همه کتاب‌ها به تورقی در آنها اکتفا شود.

اما در میان اهالی سینما، تازه‌ترین اثری که چاپ شده، رمان «حسد» مسعود کیمیایی است که دومین رمان این کارگردان سینما است تا ثابت کند که بیشتر از دیگر سینمایی‌ها دغدغه ادبیات را دارد، انگار هم طرفداران بالقوه این کارگردان در هفته اول چاپ این اثر همه را خریده‌اند و در هفته دوم چاپش هم تمام شده و قرار است بزودی به چاپ دوم برسد.

نخستین رمان کیمیایی «جسدهای شیشه‌ای» است که چند سال پیش در 2 جلد منتشر شد.

اما «حسد» که اخیرا از سوی نشر ثالث منتشر شده، همان فیلمنامه‌ای است که کیمیایی 10 سال پیش در قالب فیلمنامه «عین‌القضات» آن را نوشته بود.

این اثر در واقع درباره زندگی این شخصیت تاریخی است که در همدان و در زمان عین‌القضات همدانی اتفاق می‌افتد و خود شخصیت عین‌القضات هم در آن حضور دارد.

او غیر از داستان به شعر هم علاقه دارد. پیشتر هم یک مجموعه شعر با نام «زخم عقل» منتشر کرده تا علاقه‌اش را به ادبیات بیشتر ثابت کرده باشد.

عباس کیارستمی هم از آن کارگردان‌هایی است که علاوه بر دست داشتن در هنرهای تجسمی، آهنگسازی، طراحی صحنه و لباس، تدوین و حتی بازیگری، طبعش را در شعر هم آزموده است.

از این کارگردان سینما 2 کار «حافظ به روایت عباس کیارستمی» و «سعدی از دست خویشتن فریاد» منتشر شده است که او در این 2 کتاب، ابیاتی از این دو شاعر کلاسیک را انتخاب کرده و به شیوه خود نوشته است. او بعد از این 2 شعر، سراغ دیوان شمس هم رفته است و بیت‌هایی را از «دیوان شمس» انتخاب و با تغییر در شکل نوشتار منتشر خواهد کرد؛ البته کیارستمی شعر هم می‌سراید و تا به حال مجموعه شعرش را هم منتشر کرده است آن هم به دو زبان فارسی و انگلیسی.

ناصر تقوایی از جمله سنیمایی‌هاست که کارش را برعکس بقیه، با ادبیات شروع کرده است. خیلی‌ها هم در مورد او گفته‌اند اگر فیلمساز نمی‌شد، حتما نویسنده بزرگی می‌شد. با خیلی از نویسندگان هم همدوره بوده است؛ احمد محمود، نسیم خاکسار، ابراهیم گلستان و نجف دریابندری و صالح حسینی.

داستان‌های کوتاه او طی سال‌های 1342 تا 1345 در فصلنامه‌های آرش، اندیشه و هنر چاپ می‌شد و در سال‌های 44 و 45 مجله هنر و ادبیات جنوب را همراه با نسیم خاکسار منتشر می‌کرد.

در سال 48 مجموعه داستان «تابستان همان سال» را که شامل 8 داستان پیوسته بود، چاپ کرد و از سال 45 با ساخت فیلم‌های کوتاه داستانی، مستند و تجربی، فعالیت سینمایی را آغاز کرد و در سال 47 نخستین فیلم بلند خود آرامش در حضور دیگران را ساخت.

او یک رمان 3 جلدی با عنوان «کوچک جنگلی» را سال‌ها پیش نوشته که هرگز آن را منتشر نکرده است.

اما ما شاهد قلم فرسایی اهالی دیگری از سینما هم بوده‌ایم؛ داریوش مهرجویی، یکی دیگر از آنهاست. مهرجویی که چند هفته قبل از نوروز 87 با چاپ ترجمه‌هایش از نمایشنامه‌های «آوازه‌خوان طاس» و «درس» اوژن یونسکو، مخاطبانش را غافلگیر کرده بود، قصد دارد چند اثر تالیفی و ترجمه دیگر را نیز منتشر کند.

رمان «به خاطر یک فیلم بلند»، همچنین رساله‌ای فلسفی درباره ادبیات با عنوان «مفتش بزرگ و روشنفکران رذل» و 2 نمایشنامه از «سام شپارد» به نام‌های «کودک مدفون» و «غرب واقعی» آثاری هستند که مهرجویی در ماه‌های آتی منتشر خواهد کرد.

رمان «به خاطر یک فیلم بلند» را مهرجویی یک سال پیش نوشته است که این رمان درباره سرگذشت پسر جوان فیلمسازی است که فیلم‌های کوتاه ساخته و می‌خواهد اولین فیلم بلندش را بسازد؛ ولی مشکلاتی دارد و درگیر ماجرای عشقی می‌شود.

«مفتش بزرگ و روشنفکران رذل» اثر دیگر این کارگردان سینماست که این کتاب در واقع رساله‌ای فلسفی در عرصه ادبیات است که به بررسی و نقد تحلیلی کتاب برادران کارامازوف و اندیشه داستایوفسکی، نویسنده بزرگ روسی می‌پردازد و مهرجویی در این اثر، نگاه نو و جدیدی به این اثر ماندگار داستایوفسکی دارد.

مهرجویی بنا به رشته تحصیلی‌اش به فلسفه هم علاقه دارد و به همین خاطر گاهی سراغ ترجمه کتاب‌هایی در حوزه علم و فلسفه هم می‌رود. کتاب «جهان هولوگرافیک» یکی از آثاری است که این کارگردان منتشر کرده است.

رضا کیانیان هم از جمله سینمایی‌هایی است که این روزها دیگر همه کاری در عرصه هنر می‌کند؛ از عکاسی و مجسمه‌سازی گرفته تا نوشتن داستان. او اخیرا هشتمین کتاب خود با نام «این مردم نازنین» را نوشته که البته چند نمونه از این داستانک‌ها را پیشتر در مجلات «فیلم» و «نقش صحنه» منتشر کرده است. او در این اثر، تجربه‌های خود را از برخورد با مردم و تماشاگران آثارش در قالب داستانک‌های گوناگون به نگارش درآورده است.

این کتاب که از سوی نشر مشکی منتشر خواهد شد، مرحله حروفچینی را پشت سر گذاشته است.

پیش از این نیز کتاب «ناصر و فردین» گفتگوی رضا کیانیان با 2 هنرپیشه ناصر ملک‌مطیعی و محمدعلی فردین از او منتشر شده بود.کتاب دیگر او نیز با عنوان «بازیگری در قاب» توسط نشر مشکی منتشر شده بود.

کتاب دیگر او نیز با عنوان «بازیگری درقاب» توسط نشر مشکی منتشر شده بود.

این بازیگر تئاتر، سینما و تلویزیون پیش از این، آثاری همچون «بازیگری»، «تحلیل بازیگری» و «شعبده بازیگری» و درباره تجربیاتش در حوزه بازیگری و همچنین 3 فیلمنامه «پاتال و آرزوهای کوچک»، «سومین سرنوشت داوود( »در یک مجلد) و «ماجراجوی جوان» را منتشر کرده است و این بار سراغ داستان نوشتن، آن هم به شکل خیلی کوتاهش رفته است.

مرجان شیرمحمدی هم یکی دیگر از بازیگرانی است که هم در حوزه سینما فعالیت می‌کند و هم دستی در ادبیات دارد. او اولین فعالیت سینمایی خود را سال 1375 از سریال «خانه به خانه» کیانوش عیاری شروع کرد.

در سال 1380، اولین مجموعه داستان کوتاه وی با عنوان «بعد از آن شب» توسط نشر مرکز به چاپ رسید و عنوان بهترین مجموعه داستانی سال 1381 از بنیاد گلشیری را نصیب خود کرد.

«یک جای امن» دیگر مجموعه داستان این بازیگر سینماست که سال 84 از او منتشر شده است.

مهناز انصاریان، هم بازیگر سینماست که فیلمنامه «لیلا»ی او توسط مهرجویی فیلم شد، بتازگی رمان «پانسیون محله مونمارتر» را نوشته است که این اثر به 2 زبان فرانسوی و انگلیسی نیز ترجمه خواهد شد.

او که در فیلم «مرگ تدریجی یک رویا» فریدون جیرانی به ایفای نقش پرداخته، درباره این اثر گفته است که در این رمان ادیان به شکل پررنگی مطرح می‌شوند. آدم‌های این رمان همه عاشق‌اند و شخصیت‌های آن اکثرا زن هستند. مونمارتر، یکی از محله‌های پاریس است که هنرمندان بسیاری در آن زندگی می‌کنند. کلیسای مشهور قلب مقدس هم در این محله است و داستان اصلی فیلمنامه در پانسیونی رخ می‌دهد که صاحبش خانمی ایرانی است. 5 زن وارد پانسیون می‌شوند که هر کدام از ادیان مختلفی هستند.

او قصد دارد بعد از انتشار این اثر، فیلمنامه آن را نیز برای ساخت فیلم آماده کند.

این بازیگر قصد دارد 2 رمان دیگر هم منتشر کند که یکی از آنها در پاریس اتفاق می‌افتد و دیگری در آمریکا.

اندیشه فولادوند، بازیگر سینما که با «سربازهای جمعه» مسعود کیمیایی مشهور شد، اخیرا مجموعه شعری تحت عنوان «عطسه‌های نحس» را منتشر کرده است.

این مجموعه دربرگیرنده تعداد زیادی شعر به شیوه کلاسیک است که نسل پس از انقلاب را در فضاهای واقعگرا روایت می‌کند.

این بازیگر این روزها دومین مجموعه شعرش را نیز با عنوان «شلیک کن رفیق» برای چاپ آماده کرده است.

حتما خیلی دیگر از اهالی سینما هستند که در ژانرهای مختلف ادبیات دارند کار می‌کنند، اما هنوز تصمیمی برای چاپ کردن آثارشان نگرفته‌اند؛ اما این اهالی سینما آنهایی بودند که من در ذهن داشتم، حتما دیگرانی هم هستند که در این حوزه قلم می‌زنند، کما این‌که از گذشته‌های دور هم سینمایی‌هایی بودند که کتاب‌هایی از آنها منتشر شده است. یکی از آنها مرحوم حسین پناهی است که شعرهایش هنوز هم جزو پرفروش‌هاست.

نیکی کریمی نیز از دیگر اهالی سینماست که علاوه بر بازیگری و کارگردانی، این روزها عکاسی هم می‌کند و در این سال‌ها، کتاب‌هایی را ترجمه و منتشر کرده است. او مجموعه‌ای از اشعار یکصد شاعر زن چینی را به زبان فارسی ترجمه کرده که این کتاب گزیده‌ای از 3 کتاب شعر از شاعران زن چینی است. او این اشعار را که به انگلیسی ترجمه شده بود، به فارسی برگردانده است.

پیش از این کتاب «نور ماه بر درختان کاج» توسط این بازیگر سینما به فارسی ترجمه و منتشر شده که این کتاب شامل یکصد هایکو از شعرای قدیمی ژاپن است که نشر چشمه آن را چاپ کرده است.

آوازهایی که مادرم به من آموخت (‌‌زندگینامه مارلون براندو‌‌Intimacy ) اثر حنیف قریشی و دکلمه اشعار فروغ فرخزاد (تولدی دیگر) از دیگر آثار کریمی است. او همچنین قصد دارد در آینده داستان‌های کوتاه حنیف قریشی را نیز به فارسی برگرداند.

زینب کاظم‌خواه