در حیات حافظ

می‌گویند کسی از وجود نسخه‌ای از حافظ در انگلستان به علامه قزوینی خبر داد. این موضوع علامه را به وجد آورد اما مرگ خبرآورنده، استاد را برای دسترسی به نسخه‌های حافظ در زمان حیاتش ناکام گذاشت.

استاد حتی تا پایان عمر هم در انتظار پیدا شدن این نسخه بود تا مگر کسی خبری از این گمشده بیاورد؛ اما حالا این آرزو (شاید)! رنگ حقیقت به خود گرفته است.

دانشگاه آکسفورد جایی بود که یک پژوهشگر و استاد ایرانی حوزه جامعه‌شناسی به دنبال پژوهش‌های خود به نسخه‌ای برخورد که نام شعر ایرانی بر خود داشته باشد و معلوم شود که نسخه خطی دیوان حافظ است که یک هم‌عصر او (علاء مرندی)‌ نوشته است.

 وقتی دکتر شفیعی کدکنی، دکتر سلیم نیساری و استاد ایرج افشار همه این اثر را تایید کنند، شکی نمی‌ماند که تاریخ حافظ‌پژوهی یک گام به پیش نهاده و به عصر حیات بزرگ‌ترین عارف و شاعر ایرانی پای گذاشته است.

بررسی محتوایی این اثر و تفاوت‌های این نسخه با نسخه‌های معتبر کنونی از عهده این قلم و این مقاله خارج است؛ اما در این خصوص نکاتی به چشم می‌خورد که قابل اعتناست.

نخست همت استاد ایرانی دانشگاه نتردام در یافتن اثر، پیگیری تایید هویت آن، تلاش برای مقابله و مقایسه تفاوت‌ها و شباهت‌های این اثر، تهیه میکرو فیلم و تدوین ، سپس انتشار آن تلاشی ارزشمند و بزرگ است.

تلاش برای واشکافی ویژگی، تفاوت‌ها و مهم‌تر از همه هویت فرد نویسنده این اثر، همان‌گونه که مورد تاکید بزرگان شرکت‌کننده در مراسم رونمایی نیز بود، به عهده حافظ‌پژوهان است که به زنجیره حافظ‌پژوهی یک حلقه تازه بیفزایند.

آنچه مهم می‌نماید، این اثر به دلیل تاکیدات و آرزوهای نویسنده بر زیادی عمر حافظ، سلامت او، طلب بخشش گناهان او و تاکید بر نام او <مولانا شمس‌الدین محمد حافظ شیرازی> و تاریخ نوشتن این اثر (792 ه .ق)‌ نشان می‌دهد که مرندی هم عصر حافظ بوده و در مجالس شعرخوانی او شرکت می‌کرده است؛ به گونه‌ای که از مجموعه 49 غزل این مجموعه، تنها 6 غزل به پس از مرگ شاعر تعلق دارد.

نکته مهم دیگری که از منظر نشر کتاب قابل اعتناست، هوشمندی یک ناشر نه‌چندان بزرگ است برای انتخاب این اثر و هزینه‌های انتشار و برگزاری مراسم رونمایی و معرفی آن. انتشار چنین اثری که ما را تا بیش از 10 سال به حافظ نزدیک‌تر می‌کند، کافی است تا ناشر را نه‌تنها در ایران که در جهان نیز بر سر زبان‌ها بیندازد.

این‌گونه رخدادها در زندگی ناشران بندرت رخ می‌دهد و هوشیاری زیادی می‌خواهد که این فرصت را از دست ندهد. این اثر بزودی به چاپ‌های بعدی خواهد رسید و امید که اشکالات کنونی از جمله قطع و گرافیک صفحات و اشعار در چاپ‌های بعدی مورد توجه قرار گیرد و به شکلی بهتر و در خور حافظ بزرگ منتشر و عرضه شود.

غلامرضا معصومی