کی بود؟کی بود؟ من نبودم

هرچند این موضوع به شدت بحث برانگیز است و می‌توان از ابعاد مختلف به‌آن پرداخت اما می‌توان به بهانه رواج مصرف نوشیدنی‌های الکلی به بی‌اختیاری رفتاری ناشی از آن و بزه‌هایی که امکان رخ دادنشان کم نیست، پرداخت. موضوع ما در این گزارش هم دقیقا همین موضوع است؛ بزه‌هایی که با مصرف مواد الکلی بیشتر دیده می‌شوند.

اواسط بهمن سال 80، اهالی یکی از کوچه‌های خیابان فرشته، سروصدای زیادی را شنیدند؛ سروصدایی که چندان برایشان غیرعادی نبود. مثل خیلی از مواقع دیگر گویا پسر همسایه‌شان در واحد 63 مهمانی گرفته بود. اما اواخر شب، سر و صدای ناشی از مهمانی از صدای آهنگ و خنده‌های همیشگی به داد و فریاد تبدیل شد.
انگار مهمان‌های خانه واحد 63 دعوایشان شده بود. حدود ساعت 12 نیمه شب بود که آمبولانس و نیروهای پلیس به محل آمدند.

بعدتر و طی تجسس‌های نیروی پلیس ماجرا به این شرح تعریف شد که در مهمانی مثل همیشه مشروبات الکلی سرو شده است. کمی بعد و با مست شدن مهمان‌ها،‌ حسام با خشایار وارد مزاح کلامی بر سر موضوعی خانوادگی می‌شوند و بحث همین‌طور بالا می‌گیرد. اما نزاع ساده کلامی که به راحتی می‌توانست حل شود به زد و خورد و در نهایت با به قتل رسیدن حسام  به ‌اتمام می‌رسد.

مینا از مهمان‌ها و شاهدان ماجرا چند روز بعد از اتفاق برای کارآگاهان پلیس تعریف کرده بود که در زمان دعوا حسام و خشایار هیچ کدام کنترل رفتاری نداشته‌اند. هر دو مست بوده‌اند، بشدت غیر ارادی رفتار می‌کردند و همین باعث بالا گرفتن دعوا و در نهایت قتل حسام شده بود.

گویا حسام به خشایار ماجرایی را درباره خواهرش گفته بود و...

نگاه دینی

به طور کلی مصرف نوشیدنی الکلی در دین اسلام حرام است. خیلی از کارشناسان مذهبی معتقد هستند که حرام بودن نوشیدنی‌های الکلی در اسلام به خاطر بی‌ارادگی رفتاری است که سبب می‌شود. خانم «محمدی زنجانی» کارشناس الهیات و علوم تربیتی می‌گوید: «اصولا هر چیزی در اسلام بد و حرام شمرده شده است، دلایلی دارد. مشروبات الکلی هم همین طور است. ما در احادیث و روایات داریم که الکل عقل را زائل می‌کند. خب این موضوع کاملا منطقی است؛ چیزی که عقل را زائل کند حرام و ممنوع باشد.»

او در ادامه تاکید می‌کند: «وقتی کسی نوشیدنی الکلی را مصرف کرد‌ خیلی از رفتارها را بی‌اراده انجام می‌دهد، حرف‌هایی می‌زند که در شان انسانیت نیست. همین به نظر شما برای حرام کردن آن کافی نیست؟ ما در روایات داریم کسی که الکل مصرف کرد 40 روز روزه و نماز ندارد. یعنی تا وقتی که الکل از بدنش خارج شود.»

طی 3 دهه اخیر یعنی بعد از انقلاب اسلامی ایران سعی شده است تا با این موضوع برخورد جدی شود، اما باز هم متاسفانه با وجود رویکرد دینی حکومت و برخورد با موضوع مشکلاتی در این رابطه دیده می‌شود. مشکلاتی که آمار دقیقی از آنها در دست نیست.

از منظر پزشکی

«احمد یوسفی» روانپزشک عقیده دارد که خیلی وقت‌ها مصرف نوشیدنی الکلی به خاطر فرار از افسردگی است. در حالی که همین مصرف باعث بروز و رشد افسردگی می‌شود. او می‌گوید: «40‌درصد از کسانی که به شکل مرتب از الکل استفاده می‌کنند دچار افسردگی می‌شوند. البته بسته به میزان مصرف و زمان تکرار آن این آمار بیشتر می‌شود. به هر حال مصرف نوشیدنی الکلی هرچند در ابتدا نوعی سرخوشی به همراه می‌آورد، اما بعدا با اثرگذاری روی سیستم اعصاب و مغز فرد را دچار گوشه‌گیری و افسردگی می‌کند. اصولا خیلی از کسانی که مشروبات الکلی زیاد مصرف می‌کنند یا به نوعی دائم‌الخمر هستند از برقرار کردن ارتباط با دیگران ناتوانند، پرخاشگرند، در بعضی مواقع بشدت بدون واکنش هستند یا آن که واکنش‌های شدید دارند.»

خیلی از گروه‌های پزشکی معتقد هستند افراد باید از مصرف نوشیدنی الکلی خودداری کنند. چراکه بالا رفتن الکل در خون بیش از میزان معین عواقب ناگواری دارد. عواقبی که غیر از تاثیرگذاری و دیده شدن در حالات و رفتارها، شخصیت و برخورد، بیماری‌های گوارشی، پوستی و...به همراه دارد. این موضوع در جایی مثل کشور ما که مصرف نوشیدنی الکلی تقلبی هم رواج دارد، بیشتر دیده می‌شود.

چرا نوشیدنی الکلی؟

«خشایار» قاتل حسام در خانه شماره 63 می‌گوید: «ما برای شاد شدن مشروب می‌خوریم. البته گاهی هم که تعدادمان کمتر بود برای سرخوشی. خیلی موقع‌ها هم من تنها و توی خانه‌مان می‌خوردم مثلا برای این که مسائل و مشکلاتم را فراموش کنم.» او یکی از افرادی است که مصرف نوشیدنی الکلی او را به زندان کشانده است.

«مرضیه» دختر 28 ساله‌ای که برای ترک مصرف الکل به کلینیک‌های ویژه می‌رود می‌گوید: «موضوع برای من فراموش کردن بود. من می‌خواستم همه چیز را فراموش کنم.» اما آن طور که خودش تعریف می‌کند او در قبال این فراموشی تاوان سختی داده است. مرضیه می‌خواسته طلاق از همسرش را فراموش کند. اما یک‌بار حین مستی و زمانی که رفتار ارادی نداشته است به رگ و اعصاب‌ دستش آسیب جدی وارد کرده و حالا دست چپش از کار افتاده است.

«مصطفی اقلیما» رئیس انجمن مددکاری می‌گوید: «بزه‌های ناشی از مصرف الکل خیلی زیاد است، یعنی اصلا از فرد مست نمی‌شود توقع رفتار درست و مناسب داشت. اما باید به مسایل دیگر هم توجه کرد. شاید اگر ما به شهروندان جامعه آگاهی دهیم، تفریحات مناسب ایجاد کنیم، از مضرات مشروبات بگوییم، اماکن تفریحی بسازیم و... جوان‌ها کمتر به سراغ مصرف مشروبات الکلی بروند. دقت کنید که باید همه جوانب را بسنجیم. همین‌طور که نمی‌شود قضاوت و رفتار کرد؛ اصولا نصیحت کردن چندان نتیجه‌ای ندارد.»

از سوی دیگر کارشناسان درمیان گفته‌هایشان به خیلی از بزه‌هایی اشاره می‌کنند که ناشی از مصرف الکل است.
 آنها می‌گویند وقتی الکل خون بالا می‌رود فرد ناخودآگاه خیلی از رفتارها را بروز می‌دهد و قدرت تفکر و استدلالش را از دست می‌دهد، کنترل رفتاری و اخلاقی ندارد، سریع‌تر عصبانی می‌شود و نمی‌تواند خشم‌اش را کنترل کند. به همین دلیل این خشم نتایج ناگواری به بار می‌آورد.

امکان خیلی از تهاجمات و آسیب‌رساندن‌های جسمی و حتی قتل هست. از سویی امکان دارد که فرد نتواند غرایزش را کنترل کند و این پاسخ‌دهی به غریزه هم خودش فاجعه درست می‌کند.

شاید همه این فجایع دلیل می‌شود تا هر گروه و نهادی به هر طریقی که می‌تواند سعی در مبارزه با مصرف مشروبات الکلی داشته باشد.

 مشروباتی که وقتی باعث بزه می‌شوند فرد بزهکار بارها و بارها اعلام می‌کند که من کنترلی بر رفتارم نداشتم. اصلا کسی که این کارها را کرد من نبودم.

حدیث ضابطی