پست ویژه برای مذاکره با ایران

در ابتدای معرفی تیم جدید امنیت ملی اوباما، به نظر می‌رسید این تیم از سیاستمدارانی تشکیل شده است که با یکدیگر و همچنین با رئیس‌جمهور منتخب در بسیاری از مسائل ازجمله شیوه رویکرد در قبال ایران اختلاف خواهند داشت. بسیاری از سیاستمداران عقیده داشتند با انتخاب هیلاری کلینتون به عنوان وزیر خارجه آینده آمریکا، رویکردهای وی در قبال ایران از مهم‌ترین چالش‌های پیش روی اوباما خواهد بود. در حال حاضر سیاست خارجی جدید آمریکا در قبال ایران به گونه‌ای پی‌ریزی شده که قرار است آمریکا فشارها بر ایران را با مشوق‌های ملموسی ازجمله پاداش‌های سیاسی، اقتصادی و امنیتی متعادل کند.

باراک اوباما، رئیس‌جمهور منتخب آمریکا در طول مبارزات انتخابی‌اش وعده داد با ایران بدون پیش‌شرط در تلاش برای متقاعد کردن تهران به تعلیق غنی سازی اورانیوم وارد مذاکره خواهد شد، اما در عین حال اعلام کرده است تحریم‌ها علیه تهران را سخت‌تر خواهد کرد.

گروهی از مشاوران رئیس‌جمهور جدید آمریکا نیز در گزارشی که طی 18 ماه تحقیق جمع‌آوری شده است با عنوان «بازگرداندن توازن؛ راهبرد خاورمیانه برای رئیس‌جمهور آینده» استدلال کردند دولت جدید باید برای پذیرش ایران هسته‌ای آمادگی داشته باشد.

در بخش مربوط به ایران نیز به دولت جدید آمریکا توصیه شده است برای گفتگوهای چندجانبه میان 2 کشور بر سر تمامی موضوعات مهم آمادگی داشته باشد، همچنین دیپلماسی باید فورا حتی پیش از برگزاری انتخابات ریاست جمهوری سال آینده ایران در سطح پایین آغاز شود و به این ترتیب آمریکا بهتر می‌تواند سلسله مراتب و پویایی سیاسی ایران را درک کند.

اما به گفته مقامات وزارت امور خارجه آمریکا، موضوع ایجاد پست ویژه ایران در دیداری که میان هیلاری کلینتون، وزیر امور خارجه آتی آمریکا و تیم منتخب او برای حضور در این وزارتخانه در اوایل ماه میلادی جاری برگزار شد مطرح و مورد بررسی قرار گرفت.

براساس این گزارش‌ها، اساس کار این بخش جدید همان بنیان‌های دیپلماتیک فعلی خواهد بود.

این تصمیم اوباما برای گفتگو با ایران اینک سبب شده هیلاری کلینتون با ایجاد اصلاحاتی اساسی در ساختارهای وزارت امور خارجه آمریکا، اقتدار بیشتری به این وزارتخانه ببخشد و فرستادگان ویژه‌ای به ایران و خاورمیانه اعزام کند. در میان این فرستادگان، یک هماهنگ‌کننده ارشد در میان این 5 نماینده منطقه‌ای برای هماهنگ کردن مسائل حاضر است و این 5 نماینده طبق یک رابطه سلسله مراتبی، مسائل مرتبط با مناطق مختلف خاورمیانه را مستقیم با رئیس‌جمهور و هیلاری کلینتون در میان خواهند گذاشت.

باید در نظر داشت به خاطر اهمیت ایران و عراق در سیاست خارجی دولت جدید، این دولت موضوعات مرتبط با این 2 کشور را از کانال‌های مختلف، اما هماهنگ پیگیری خواهد کرد.

بیشتر صاحب‌نظران، دنیس راس را مشاور احتمالی وزیر خارجه جدید و همچنین مقام ارشد هماهنگ‌کننده تیم نمایندگان خاورمیانه‌ای اوباما می‌دانند.

از 5 نماینده، یک نماینده برای نظارت بر روند مذاکرات سازش، مذاکرات غیرمستقیم اسرائیل و سوریه و همچنین وضعیت لبنان تعیین شده و 4 نماینده دیگرنیز برای نظارت بر خروج نیروهای آمریکایی از عراق، گفتگو با ایران و جامعه جهانی برای ارائه بسته‌های تشویقی به تهران برای دست کشیدن از برنامه هسته‌ای خود، پیگیری سیاست‌ها در قبال افغانستان و پاکستان برای تثبیت وضعیت امنیتی و همچنین پیشبرد روند خلع سلاح هسته‌ای کره شمالی در نظر گرفته شده‌اند. خبرها حکایت می‌کند افرادی که احتمالا در این تیم حضور دارند عبارتند از کالین پاول وزیر خارجه دولت جورج بوش در دوره اول ریاست جمهوری، دانیل کورتزر سفیر آمریکا در سرزمین‌های اشغالی از سال 2001 تا 2005 و مارتین ایندیک از نزدیکان هیلاری کلینتون و سفیر سابق آمریکا در تل‌آویو از اعضای احتمالی تیم نمایندگان اوباما برای خاورمیانه هستند.

علاوه بر این مباحث، ریچارد هولبروک به عنوان نامزد احتمالی برای هند، پاکستان، افغانستان، به عنوان فرستاده ویژه در نظر گرفته شده و برای بحث اعراب  اسرائیل نیز دانیل کورتزر دیپلمات بازنشسته و سفیر سابق در اسرائیل و مصر نامزد است. بحثی نیز درباره انتخاب کریستوفر هیل، معاون فعلی وزیر امور خارجه به عنوان نماینده ویژه درباره کره شمالی مطرح شده است. همچنین رابرت گالوسی، مسوول مذاکره با کره شمالی در سال 1994، جیمز دابینز فرستاده سابق بوش و مسوول همکاری با ایران برای تشکیل اولین دولت افغانستان پس از سقوط طالبان و رایان کروکر سفیر آمریکا در عراق نیز ازجمله افراد مطرح برای این پست هستند.

فرستاده و بخش ویژه

در حال حاضر موقعیتی جدید با اصطلاح مسوول توسعه ایران در بدنه وزارت خارجه آمریکا تعریف شده است و گروهی از دیپلمات‌های باسابقه آمریکایی نیز برای تصدی این پست نامزد شده‌اند. 

ترتیا پارسی، رئیس شورای ملی ایرانی  آمریکایی، موسسه‌ای که از مذاکره ایران و آمریکا حمایت می‌کند نیز در این باره تاکید کرده است پست فرستاده ویژه برای ایران در دولت آتی آمریکا برنامه‌ریزی شده است.

پاتریک کلاوسن، معاون پژوهشی موسسه سیاست خاور نزدیک واشنگتن نیز در این باره  می‌گوید: نشانه‌های بسیاری در دست است که در وزارت خارجه با جدیت این مسیر را پیگیری می‌کنند.

وی می‌افزاید: در مواجهه با چالش‌های پیچیده دیپلماتیک با ایران 2 الگوی برخورد وجود دارد: یکی واگذاری  کار هماهنگی به معاون وزیر در منطقه، این رویکردی است که در مورد کره شمالی انتخاب شد؛ اما در موضوع ایران، کشورهای مختلفی در جهان درگیر هستند و از این رو داشتن یک فرد هماهنگ‌کننده یا یک فرستاده ویژه کاملا منطقی به نظر می‌رسد.

 سوزان مالونی، متخصص امور ایران در موسسه بروکینگز و عضو سابق گروه طرح و برنامه در وزارت امور خارجه آمریکا نیز در این باره  گفته است ایجاد چنین بخشی از آن جنبه مهم است که در حال حاضر سیاست مواجهه با ایران به یک امر گسترده بین بخشی تبدیل شده است که نمونه آن را در وزارت خزانه‌داری می‌توان دید که کار برخورد با بانک‌های ایران و تحریم‌های مالی را انجام می‌دهد. وی اضافه کرده است: ایجاد چنین بخشی در وزارت امور خارجه، صرف‌نظر از موضعی که در قبال ایران اتخاذ خواهد کرد، نشانه جدی بودن موضوع ایران است.

روزنامه واشنگتن پست نیز  در گزارشی به گمانه زنی در مورد فرستاده‌های ویژه دولت باراک اوباما، رئیس جمهور منتخب آمریکا پرداخت و از دنیس راس، به عنوان فرستاده ویژه احتمالی به ایران یاد کرد. نویسنده مقاله به نقل از یک مقام وزارت امور خارجه آمریکا تصریح می‌کند پست هماهنگ‌کننده به طور سنتی به یکی از مدیران میانی این وزارتخانه داده می‌شود، اما در این مورد خاص احتمالا این مقام به یک فرد ارشد وزارت خارجه محول خواهد شد تا علاوه بر پرونده هسته‌ای، به فعالیت‌های ایران در عراق و افغانستان نیز بپردازد. این روزنامه با اشاره به این‌که  راس، مشاور اوباما و دیپلمات مجرب آمریکایی احتمالا فرستاده ویژه دولت آینده به ایران خواهد بود، این اقدام را منوط به این امر دانست که راس به سمت معاون امور سیاسی یا هر پست دیگری در وزارت خارجه آمریکا یا کاخ سفید منصوب نشود.

راس کیست؟

دنیس راس، 59 ساله، در شورای امنیت ملی دولت ریگان در میان کارمندان پل ولفوویتز قرار داشت و بعدها رئیس برنامه‌ریزی بخش ایالتی زیر نظر جیمز بیکر، وزیر امور خارجه در دولت بوش پدر شد. راس، فرستاده ویژه دولت بیل کلینتون، رئیس‌جمهور اسبق آمریکا به خاورمیانه بود که اکنون نیز مشاور ارشد اوباما در امور خاورمیانه است. وی همچنین از بنیانگذاران موسسه سیاست خاور نزدیک واشنگتن محسوب می‌شود.  ناظران معتقدند حتی اگر راس سمتی را در وزارت امور خارجه آمریکا به‌عهده نگیرد، سیاست خاورمیانه‌ای اوباما کاملا تحت تاثیر تفکرات وی خواهد بود.

وی بر این باور است که رویکرد گذشته آمریکا در قبال ایران موثر نبوده است.  به گفته وی آنچه آمریکا  طی چند سال گذشته در قبال ایران انجام داده ‌است اساسا دنبال کردن سیاست تشویق‌های ضعیف و تنبیه‌های ضعیف بوده که شکست خورده است.

راس در این باره گفته است:  ما بر شورای امنیت سازمان ملل تمرکز کرده که در سطح کوچک‌ترین مخرج مشترک عمل می‌کند و این یکی از دلایلی است که هیچ‌کدام از 4قطعنامه شورای امنیت تصویب شده که خواستار توقف غنی‌سازی اورانیوم ایران شد، به اقتصاد این کشور ضربه نزده است.

وی در ادامه افزود: یکی از دلایلی که اروپایی‌ها در اتخاذ اقدامات بیشتر مردد هستند به این دلیل است که وقتی ما با ایرانیان گفتگو نمی‌کنیم، آنها از این می‌ترسند فشار اقتصادی افزایش یافته سراشیبی لغزنده‌ای برای رویارویی باشد. اکنون وقتی ما می‌خواهیم برای گفتگو آماده شویم، بدون خیالات بلکه با آمادگی، این مساله برای اروپایی‌ها آسان‌تر است تا فشار اقتصادی بیشتری وارد کنند. ممکن است زمان زیادی نداشته باشیم، اما در صورتی که برای اعمال رفتار متفاوت آماده شویم گزینه‌های محدودی خواهیم داشت.

دنیس راس، مشاور امور خاورمیانه رئیس جمهور اسبق آمریکا می‌گوید واشنگتن برای منصرف کردن ایران از ادامه فعالیت‌های هسته‌ای به اندازه کافی نکوشیده و مشوق‌های کافی ارائه نکرده است. به عقیده وی فشارهای اعمالی بر ایران باید با تمرکز کمتر در سازمان ملل متحد و عمدتا با همکاری اروپا، ژاپن، چین و عربستان سعودی انجام شود.

وی زمانی در هفته نامه نیوزویک در باره برنامه هسته‌ای ایران تاکید کرده بود: چماق‌های قوی باید با هویج‌های قوی در موازنه قرار گیرد. ما نیازمند به ارائه مشوق‌های سیاسی، اقتصادی و امنیتی به ایران هستیم. چماق‌های قوی به ایران نشان خواهد داد این کشور با ادامه برنامه هسته‌ای خود چه چیزی را از دست می‌دهد و هویج‌های قوی به ایران نشان می‌دهد این کشور با میانه‌روی چه چیز‌هایی را به دست خواهد آورد. باید هم از هسته‌ای شدن ایران و هم از اقدام نظامی علیه این کشور جلوگیری کرد.

دنیس راس، راهکارها و گزینه‌های دیپلماتیک را برای تغییر رفتار ایران توصیه می‌کند. تشدید تحریم‌ها، انجام مذاکرات بدون پیش شرط با ایران و رویکرد ترکیبی مبتنی بر مشارکت بدون پیش شرط، همراه با اعمال فشار بر ایران ازجمله راه‌حل‌های پیشنهادی او برای مهار و تغییر رفتار جمهوری اسلامی است. دنیس راس طی مقاله‌ای با عنوان «چگونه مذاکرات موفقی داشته باشیم» با مقایسه رویکردهای سیاست خارجی مک کین، اوباما و کلینتون در قبال ایران می‌گوید: دو طرف باید با یکدیگر سازگار شده و خواسته هایشان را تعدیل کنند. ما مجبور هستیم چیزی فراتر از خواسته‌های محض را روی میز مذاکره قرار دهیم. همچنین دنیس راس در سال 2008 با همکاری سوزان مالونی، آشتون کارتر، سید ولی ناصر و ریچارد هاس کتابی با عنوان دیپلماسی تغییر بازی در مورد ایران و تصمیم‌گیری درباره مساله هسته‌ای کشورمان منتشر کرده است. در این کتاب گزینه نظامی در قبال ایران آخرین و بدترین انتخاب برای آمریکا عنوان شده است.

راس و همکارانش، اتخاذ دیپلماسی اجباری و مذاکره مستقیم با ایران را تنها راه موجود برای رئیس جمهور آینده می‌دانند و خطاب به دولتمردان آمریکا می‌نویسند: «مردم ایران به اندازه کافی آمریکایی‌مدار نیستند و در صورتی که منافعشان در این گفتگو زیر سوال رود بسادگی مذاکره را کنار خواهند گذاشت.»

کتایون مافی