فرصتی برای نجات قلب‌های ناآرام

بیماری‌های قلبی عروقی شایع‌ترین علل مرگ و میر هستند و متاسفانه حدود سنی مبتلایان به این دست بیماری‌ها در ایران، نسبت به کشورهای توسعه یافته پایین‌تر است. به نظر می‌رسد با توجه به آمار موجود و وضع این بیماری‌ها در کشورمان علاوه بر آگاه‌سازی افراد جامعه با ضرورت‌های پیشگیری از ابتلا به آن باید توانمندی‌های بخش درمان را نیز تقویت کرد؛ مساله‌ای که خوشبختانه با پشتکار متخصصان داخلی تحقق یافته است.

یافته‌های متخصصان داخلی طی سال‌های اخیر در این حوزه بسیار چشمگیر بوده، به طوری که حتی در این زمینه با بسیاری از دپارتمان‌های برجسته دنیا در رقابت است. در این میان اگرچه هر از گاه اهل فن در حوزه قلب و عروق از سراسر کشور گردهم می‌آیند تا دستاوردهای حاصل از مطالعات و تحقیقاتشان را مطرح کنند و البته تعاملی هم داشته باشند، اما با اعلام فراخوان پذیرش مقاله برای کنگره جراحی آئورت سال87 و استقبال متخصصان و جراحان خارجی انگیزه برگزاری کنگره در سطح بین‌الملل قوت گرفت که نتیجه آن حضور 35 میهمان خارجی در این گنکره از 14کشور آمریکا، آلمان، بوسنی، ازبکستان، عربستان، هند، اسپانیا، کرواسی، ترکیه، برزیل، کانادا، جمهوری چک، سوریه و یونان بود. ضمن این‌که حضور شخصیت‌های علمی‌ و حقوقی شاخص دنیا نظیر رئیس انجمن جراحان قلب اروپا و آمریکا بر بنیه علمی‌ این کنگره افزود.

تهدیدی پرخطر برای جوامع جهان

بیماری‌های قلبی عروقی به عنوان تهدیدی پرخطر در جامعه جهانی وجود دارد و یکی از مهم‌ترین علت‌های مرگ و میر در جهان است. آمار کالبد شکافی‌ها نشان می‌دهد به طور متوسط حدود 50درصد از مرگ و میرهای جهان ناشی از بیماری‌های قلبی - عروقی است که پارگی آئورت از شایع‌ترین آنهاست.

کلسترول بالا، بیماری‌های دیابتی، فشار خون بالا، عدم تحرک و نیز مسائل و مشکلات روحی و اضطراب، پارامترهای بروز و شیوع این بیماری در افراد هستند. البته دستاوردهای بسیار موثری در جهان برای تشخیص و درمان این بیماری کشف شده است که باید با تبادل تجربیات و دانش به جامعه پزشکی انتقال یابد.

در واقع بیماری‌های آئورت، یکی از مباحث به‌روز دنیاست که توجه ویژه‌ای به آن می‌شود و علت اصلی اورژانسی و حیاتی بودن برخی بیماری‌ها، مربوط به این عضو است. البته بیماری‌های آئورت تنها با یک فاکتور بررسی نشده و به عوامل ژنتیک و اکتسابی بسیاری وابسته است و برخی از فاکتورهای شناخته شده از جمله سیگار، چربی و فشار خون از مهم‌ترین این علل هستند. این در حالی است که ورزش به میزان زیادی از بیماری‌های قلبی-  عروقی جلوگیری می‌کند و طبق آزمایش‌های انجام شده، تاثیرات شگفت آن مورد بررسی قرار گرفته است.

به هر حال فاکتورهای خطری که برای تشخیص بیماری‌های عروق بزرگ وجود دارد، موجب شده که عدم تشخیص صحیح و به موقع منجر به مرگ بیماران آئورتی شود. افرادی با فشار خون بالا یا بیماران قلبی عروقی و بیمارانی که عوامل محیطی سلامت آنان را تهدید می‌کند، بیشتر در معرض ابتلا به این بیماری هستند و به‌طور کلی این بیماری در میان افراد بالای 60 سال شیوع بیشتری دارد که با معاینات دوره‌ای و تشخیص بموقع درمان می‌شود.

در این میان متاسفانه بسیاری از موارد مرگ ناشی از این بیماری به دلیل نبود مراکز درمان مرجع این بیماران است.

اما امروزه با پیشرفت فناوری‌های پزشکی و ارتقای دانش متخصصان و جراحان قلب دنیا، پیشگیری و درمان این بیماری کاری دشوار نیست.

خوشبختانه کشور ما به لحاظ داشتن متخصصان و جراحان آگاه به علوم روز پزشکی و نیز وجود تجهیزات و امکانات تشخیص و درمان این بیماری در شرایط خوبی قرار دارد. در برنامه 5 ساله ایران نیز نگاهی جامع به اهمیت سلامت جامعه شده است.

توجه به بیماری‌های غیرواگیر همچون بیماری‌های قلبی - عروقی نیز از اولویت‌های نظام جامع سلامت کشور است و در حالی که قبلا بیماران قلبی برای انجام جراحی آئورت یا سایر جراحی‌های قلبی به خارج اعزام می‌شدند، ولی در حال حاضر با امکاناتی که در کشور دایر شده است، هیچ بیمار قلبی برای درمان نیاز به اعزام به دیگر کشورها ندارد و سمپوزیوم آئورت  بهترین فرصت برای نشان دادن توانایی‌های کشور به جراحان خارجی است.

یافتن راهی مناسب برای مشکلات سرخرگ اصلی بدن

تا 70 درصد از رگ‌های قلب دچار گرفتگی نشوند، علائم بارز بیماری‌های قلبی نشان داده نمی‌شوند. البته اوج ابتلای بیماری‌های قلبی مختص سن خاصی نیست و از بدو تولد تا پایان عمر امکان ابتلا به این بیماری وجود دارد. در این میان آئورت یکی از مباحث پیچیده و مهم قلبی است که برگزاری سمپوزیومی‌ برای آن حاکی از اهمیت دادن به بیماری‌های قلبی و پیشرفت جمهوری اسلامی‌ ایران در این زمینه است.

در واقع با توسعه علوم پزشکی و توجه بیشتر به بیماری‌های جدی از قبیل بیماری‌های قلبی که فراگیری بیشتری در میان مردم دارند، برگزاری چنین همایش‌هایی بخصوص در زمینه حل مشکلات و عوارض آئورت که به عنوان سرخرگ اصلی، خون را به بدن می‌رساند، می‌تواند در ارائه روش‌های جراحی و درمان موثر باشد.

رئیس انجمن جراحان آمریکا هم که از جمله مدعوین این سمپوزیوم بود، دستاورد مهم سمپوزیوم آئورت را یافتن روش‌های موثر در درمان بیماری‌های قلبی دانست و افزود: امیدواریم دستاوردهای این سمپوزیوم، نقطه پایانی برای یافتن درمان تمام بیماری‌های قلبی در جهان باشد تا بتوانیم بهترین و موثرترین روش‌های تشخیص بموقع و درمان بیماری‌های قلبی بویژه آئورتی را پیدا کنیم.

پروفسور جان ارل کانلی با بیان این‌که برگزاری این سمپوزیوم تاثیرات بسیاری در تبادل اطلاعات جراحان بزرگ قلب دنیا دارد، این گردهمایی بزرگ را در یافتن دستاوردهای نوین پزشکی و جراحی قلب موثر دانست. سپس با اشاره به  اولین عمل جراحی آئورت که در سال 1950 میلادی انجام شد و تغییرات بسیاری که در طول این مدت در این حوزه انجام شده است،‌ خاطرنشان کرد: درمان‌های مختلف از گذشته تاکنون درباره بیماری‌های آئورتی در این سمپوزیوم مورد بررسی قرار می‌گیرد تا بتوانیم به کشف روش‌های نوین درمانی با همفکری جراحان بزرگ جهان دست یابیم.

پروفسور رانداس باتیستا، از مشاهیر قلب جهان هم با تاکید بر ضرورت روش‌های موثر در تشخیص و درمان بیماری‌های قلبی در جهان، عنوان کرد: این مساله با تبادل اطلاعات و یافته‌های متخصصان و جراحان بزرگ دنیا محقق خواهد شد. بنابراین امیدواریم دستاورد سمپوزیوم آئورت بیمارستان رضوی، یافته‌های جدید علمی ‌درخصوص تشخیص و درمان بیماری‌های آئورتی باشد.

باتیستا که  پس از بازدید از امکانات بیمارستان رضوی شگفت زده شده بود، گفت: اگر دچار بیماری قلبی می‌شدم، ترجیح می‌دادم در این بیمارستان تحت درمان قرار بگیرم. اینجا واقعا تحت تاثیر قرار گرفتم. امکانات فوق‌العاده‌ای دارد. تنها مکان‌های معدودی در جهان هستند که چنین امکاناتی داشته باشند.

باتیستا با ابراز خرسندی از تاسیس چنین بیمارستانی در ایران افزود: بیماران ایرانی نیاز به مسافرت خارجی برای درمان بیماری‌های قلبی و جراحی ندارند و حتی کشورهای همسایه ایران نیز می‌توانند از این امکانات برای یک درمان کامل بهره گیرند.

این جراح برجسته برزیلی تاکید کرد: بیش از آن‌که به فکر درمان بیماری‌های قلبی باشیم، باید روش‌های پیشگیری از آن را آموزش دهیم. وی درخصوص آینده درمان بیماری‌های قلبی ابراز داشت: درمان و جراحی بیماری‌های قلبی یکی از مشکل‌ترین بخش‌های پزشکی بوده و حتی ممکن است در سال‌های آینده بیماری‌های جدید قلبی بروز کند که نیاز به تکنیک‌ها و تجهیزات جدیدی داشته باشد.

سلو‌ل‌های بنیادی  راه اصلی درمان‌های آینده

دکتر سوتیریوس پراپاس، رئیس انجمن جراحان قلب جهان و موسس انجمن یورواشین بریج (Euro Asian Bridge)  بیماری‌های قلبی- عروقی را مهم‌ترین عامل مرگ و میر در جهان دانست.

پراپاس با تصریح بر این‌که بیماری‌های قلبی عروقی در تمام نقاط جهان وجود دارد، اما در کشورهای پیشرفته بیش از کشورهای توسعه نیافته است، گفت: با این وجود در کشورهای توسعه یافته سالانه در ازای هر 1200 نفر یک عمل جراحی قلب انجام می‌شود، در حالی که این میزان در کشورهای جهان سوم در ازای هر 300 نفر یک عمل است، لذا عمل جراحی قلب در کشورهای توسعه نیافته 4 برابر بیشتر از کشورهای پیشرفته است.

دکتر پراپاس تلویزیون، استرس، آلودگی هوا و تغذیه نادرست را مهم‌ترین عوامل ابتلا به بیماری‌های قلبی عروقی ذکر کرد و افزود: برای پیشگیری از این نوع بیماری‌ها باید از غذاهای چرب پرهیز کرد و به غذاهای طبیعی و بهتر از آن به خود طبیعت نزدیک شد.

وی آقایان را برای ابتلا به بیماری‌های قلبی مستعدتر از خانم‌ها دانست و اظهارداشت: وجود هورمون استروژن در خانم‌ها آنها را در برابر بیماری‌های قلبی - عروقی تا حد زیادی ایمن می‌کند. لکن از سن یائسگی (60 تا 70 سالگی) این مزیت برطرف شده و در حد ابتلا یکسان می‌شود.

رئیس بخش قلب بیمارستان هنری دونانت آتن درمان بیماری‌های قلبی- عروقی از طریق درمان‌های ژنتیک را موثر دانست و گفت: امید است در آینده در این زمینه پیشرفت بیشتری داشته باشیم.

وی درمان از طریق تولید سلو‌ل‌های بنیادی را برنامه آینده جهان برای رسیدن به توفیقات بیشتر ذکر کرد و گفت: چنانچه بتوانیم بخش‌هایی از قلب را با استفاده از سلو‌ل‌های بنیادی تولید و به دیگر قسمت‌ها پیوند بزنیم، توفیق بسیاری حاصل می‌شود.

دکتر پاراپاس افزود: سلو‌ل‌های بنیادی از مغز استخوان گرفته می‌شود و در محیطی مناسب پرورش می‌یابد که با تزریق آنها عضو آسیب دیده می‌تواند دوباره ترمیم و ساخته شود. در انجمن یورواشین بریج با استفاده از این روش و آزمایش روی 50 نفر توفیقاتی در درمان دو نوع بیماری قلبی یعنی نارسایی قلبی و سکته‌های قلبی حاصل شده است.

جراحی قلب در حال تپش

از مجموع مقالات ارسالی به دبیرخانه سمپوزیوم، بیش از 80 مقاله به صورت سخنرانی در کنگره ارائه و از این تعداد10 مقاله در قالب جلسات تحلیلی کارگاهی OPCAB در این جلسات کارگاهی به صورت زنده برگزار شد. حاضران در جلسه به صورت زنده ناظر عمل جراحی در اتاق عمل بودند.  عمل جراحی بیمار کرونر به روش «قلب خوانی» یکی از کارگاه‌های زنده بود که در آن عمل جراحی یک بیمار کرونر (قلبی عروقی) به روش قلب خوانی (Reading The heart) توسط دکتر احمد رجایی خراسانی با موفقیت انجام شد. عمل جراحی بای پس اتصال رگ‌های پیوندی قلب توسط دکتر رجایی به صورت ویدئو کنفرانس برای متخصصان و جراحان بزرگ جهان در دومین روز از سمپوزیوم بین‌المللی آئورت انجام شد.

دکتر رجایی پس از انجام موفقیت‌آمیز این عمل گفت: عمل بای پس با قلب در حال تپش و بدون نیاز به ماشین قلب و ریه و ایست قلبی با موفقیت انجام شد.

وی درخصوص پیشینه این روش جراحی، آن را روشی با سابقه‌ای حدود 2 دهه عنوان کرد و افزود: اما روش جدید که با کاهش اضطراب و افزایش ضریب امنیت و آرامش جراح در اتاق عمل همراه است، حدود 3 سال قبل توسط بنده ابداع شد.

این جراح برجسته قلب با اشاره به مزیت‌های این روش خاطرنشان کرد: ناامنی جراحان از شرایط ایست قلبی بیمار، موجب نگرانی متخصصان شده بود که پیش‌بینی ایست قلبی بیمار در حین انجام عمل ممکن نبود.  در واقع در این روش با نگاه کردن به قلب یا به اصطلاح <خواندن قلب>، با ظاهر شدن علائم قبل از ایست قلبی بیمار که قابل احیا و بازگشت به زندگی است، اقدامات پیشگیری توسط گروه جراحی انجام می‌شود.

دکتر رجایی با اشاره به موفق بودن روش <قلب خوانی> اظهار کرد: خطای انجام عمل جراحی در این روش کمتر از نیم درصد است.

وی در خصوص علت نامگذاری این روش با عنوان قلب خوانی به بازی گلف اشاره کرد و افزود: روش (Reading The green) در بازی گلف استفاده می‌شود که در آن بازیکن به اصطلاح حرکت چمن‌ها را می‌خواند تا ضربه نهایی را به توپ بزند. در این روش هم رفتارهای قلب به جراح آرامش از توفیق نتیجه عمل را می‌دهد. این عمل جراحی از طریق ویدئو کنفرانس برای متخصصان و جراحان قلب جهان برگزار می‌شود که با برنامه پرسش و پاسخ در حین عمل همراه بود.

 اما جراحی قلب به روش باتیستا (Batista) هم از جمله اعمالی بود که برای اولین بار در ایران و خاورمیانه و توسط یکی از مشاهیر قلب جهان صورت گرفت. این عمل جراحی قلب به روش (Batista LV resection) و با قلب در حال تپش (Biting Heart) توسط خود مبدع این روش  روی بیماری که امیدی به ادامه زندگی وی نبود، با موفقیت انجام شد و در آن پروفسور باتیستا بیماری که به دلیل بزرگ شدن بطن، دریچه‌های تریسکوبیت و میترال قلب دچار نارسایی گردش خون شده بود را به روش خاص خود جراحی کرد.

دکتر احمد رجایی‌خراسانی که پروفسور باتیستا را در این عمل 3 ساعته همراهی می‌کرد، پس از پایان عمل با ابراز رضایتمندی از حال عمومی ‌بیمار گفت: این عمل تا کنون در ایران انجام نشده است و این بیمار عملا مرده بود و هر روز ایست قلبی داشت، اما با انجام عمل توسط آقای باتیستا، وی به زندگی بازگشت.

البته این اولین بار نبود که  روش پروفسور باتیستا بیماری را از مرگ حتمی ‌نجات می‌داد، چرا که او تاکنون موفق شده با روش استثنایی خود بسیاری از بیماران قلبی جهان را از مرگ نجات دهد.

بیمار 59 ساله داوطلب این عمل، نارسایی قلبی شدیدی با وضعیت وخیمی ‌داشت که عملا امید به زندگی وی نبود.

در این عمل، قسمتی از بطن را برداشتند تا قلبی که به لحاظ هندسی گرد و حجیم شده، به حالت طبیعی و اولیه خود برگردد زیرا ثابت شده وقتی شکل هندسی قلب انسان تغییر نماید، نمی‌تواند بدرستی کار کند.

مدعوین امیدوار بودند دستاوردهای این سمپوزیوم، نقطه پایانی برای یافتن تمام درمان‌های بیماری‌های قلبی در جهان باشد.

بهاره صفوی