حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
بررسی علل و ریشههای حسادت در کودکان
هیچ کس منو دوست نداره
حسادت بین برادرها روایت دیرینه و غمانگیزی دارد. نخستین قتل نفسی که در تاریخ بشر به ثبت رسید، قتل هابیل به دست برادرش قابیل بود. انگیزه این قتل، چشم و همچشمی بود. یعقوب برای آن که به دست برادرش عیسو (فرزند اسحق) کشته نشود، خانه را ترک کرد و در سرزمینی بیگانه پنهان شد و پسران یعقوب به قدری نسبت به برادرشان یوسف حسادت میورزیدند که او را به جای اینکه به عنوان برده به یک کاروان در حال عبور بفروشند، در چاهی پر از مار انداختند.
در هر سه مورد، ابراز علاقه والدین تنها به یکی از فرزندان حسادت را دامن زد. حسادت مخلوطی از دوست داشتن و تمایل به تصاحب شخص یا شیء مورد علاقه میباشد. عکسالعمل شخص حسود به دلیل جریحهدار شدن من اوست؛ زیرا او میترسد شخص یا شیء مورد علاقهاش را از دست بدهد.
علائم حسادت در کودکان
وقتی کودکان حسادتشان را سرکوب میکنند، حسادت تغییر شکل میدهد و به صورت نشانهها و بدرفتاریها بیان میشود. حسادت در بعضی کودکان به جای اینکه با واژهها بیان شوند، با سرفه و جوشهای پوستی نشان داده میشوند. برخی دیگر از کودکان بسترشان را خیس میکنند و بدینسان آنچه را باید با زبان بگویند، به صورت دیگری بیان میکنند. بعضی کودکان خرابکار میشوند. آنها به جای بیان نفرتشان بشقابها را میشکنند. برخی دیگر ناخنهایشان را میخورند یا موهایشان را میکشند تا به اینسان تمایلشان را برای گاز گرفتن و آزار دادن برادرها و خواهرهایشان پوشیده نگه دارند. تمامی این کودکان نیاز دارند احساساتشان را به جای نشانهها با واژهها بیان کنند. والدین، نقش کلیدی را دارند که کودکان با آن میتوانند قفل احساساتشان را بگشایند.
ریشههای حسادت
در زندگی یک کودک کمسن و سال، ورود بچه دوم بحران درجه یک به حساب میآید. بهترین روش در اعلام این رویداد خجسته به کودک خردسال، این است که از توضیحات طولانی و توقعات ساختگی بپرهیزیم.
یکی دیگر از مواردی که باعث حسادت کودکان شده و باید از آن دوری کرد، مساله غذا و مواد خوراکی است. اگر همیشه غذای دلخواه یکی از فرزندان پخته شود و نسبت به علاقهمندی فرزندان دیگر بیاعتنایی به عمل آید، در اینجا نیز شاید ناخواسته حسادت کودکان تحریک شود. اگر قرار باشد بچهها نوع غذا را انتخاب کنند، شاید بهتر است هر بار یکی از آنها غذای مورد دلخواهش را پیشنهاد کند تا حسادتی به وجود نیاید.
علل عمده حسادت به طور خلاصه عبارتند از احساس خطر و ترس از اینکه مبادا موقعیت فرد از او سلب شود و دیگران از او جلوتر بیفتند، میل شدید به برتریطلبی، حمایت بیمورد و توجه افراطی، احساس ناامنی، تبعیض، تولد نوزاد در خانواده، مقایسه کودکان با یکدیگر، احساس حقارت، تحسین بیش از حد یکی از کودکان در حضور دیگران، ترس از مردود شدن، محرومیت و اضطراب، استفاده از شیوههای تربیتی نادرست در خانه و مدرسه و داشتن نقایص جسمی.
تفاوتهای فردی در حسادت
تحقیقات نشان میدهد کودک بزرگتر در خانواده بیش از کودکان دیگر حسادت را تجربه میکند؛ زیرا از سهیم شدن دیگران در عشق و محبت والدین نفرت دارد. در خانوادههای کمجمعیت 2 یا 3 نفری حسادت بیش از خانوادههای پرجمعیت یا خانوادههای تکفرزند تجربه میشود.
کودکان در میزان و شدت حسادتی که تجربه میکنند، با یکدیگر متفاوتند. علاوه بر این، هر کودکی روش خاص خود را در ابراز حسادت دارد، که بر اثر تمرین و خطا رضایت بیشتری را عاید او کرده است. روانشناسان معتقدند در حسادت تفاوت جنسی و سنی وجود دارد. از هر 3 کودک حسود، 2 نفر آنان دخترند و حسادت در کودکان تقریبا از 19 ماهگی آغاز میشود و 2 نقطه اوج حسادت در کودکان یکی در 3 سالگی است که خیلی شدید است و دیگری درست پیش از بلوغ یعنی حدود 11 سالگی است. حسادت در دختران بیشتر از پسران و در کودکان اول خانواده بیشتر شایع است.
نقش پدر و مادرها
اگر پدر و مادر با همه فرزندانشان رفتار کاملا عادلانهای داشته باشند و هیچکدام را بر دیگران ترجیح ندهند، در لباس و خوراک و ارجاع کارهای منزل و پول جیبی و نوازش و اظهار محبت و در کلیه معاشرتها و برخوردها عدالت و مساوات را رعایت کنند و بین کوچک و بزرگ، پسر و دختر، زشت و زیبا، خوشاستعداد و بیاستعداد آنها فرق نگذارند، حسادت کودکان تحریک نمیشود و رشد و نمو نمیکند و ممکن است تدریجا به نابودی گراید.
چه باید کرد؟
- خودمان آدم حسودی نباشیم؛ زیرا والدین حسود، بچههای حسودی دارند.
- زمینه حسادت را از بین ببریم تا آنان تشویق به حسادت نشوند.
- زمانی که کودک ما به خواهر یا برادر خود حسادت میکند، با محبت به آنان توضیح دهیم که آنان را نیز دوست داریم و مورد توجه و محبت هستند.
- هیچوقت بین کودکان خود فرق نگذاریم تا زمینه حسادت در کودکان به وجود آید.
- زمانی که کودک ما به خواهر یا برادر کوچک خود حسادت میورزد، با سپردن مراقبت و نگهداری آن به کودک حسود، احساس مسوولیت و اعتماد به نفس بیشتری در آنها بیافرینیم.
- با کودک حسود خود درباره ضررهای حسادت صحبت و آنها را از ضررهای حسادت آگاه کنیم.
- هیچوقت کودک حسود خود را تنبیه نکنیم؛ زیرا تنبیه ما، آتش حسادت را در وجود او شعلهورتر میکند، بلکه زمانی که کودکان ما حسادت میکنند، به مساله حسادت بیتوجه باشیم و با توجه و محبت به آنها، فکرشان را از موضوع منحرف کنیم.
- اعتماد به نفس کودکان خود را افزایش دهیم و با گذاشتن بعضی مسوولیتها که از عهده آنان میتوانند برآیند، زمینه حسادت را در وجود آنان ریشهکن کنیم.
- با ایجاد امنیت روانی در محیط خانواده و روابط سالم بین والدین و بین والدین و فرزندان و بین خود فرزندان، زمینه حسادت را از میان ببریم.
احیانا تولد فرزند جدید با آمادهسازی ذهنی فرزند (فرزندان) قبلی همراه و جریان عاطفی والدین به گونهای در خانواده بروز کند که با ورود فرزند نوزاد به خانواده، دیگر فرزندان در معرض فراموشی یا محرومیت عاطفی قرار نگیرند.
- به مجرد احساس بیعدالتی و رنجش ناشی از آن، همه تلاش خود را در رفع و حل آن به کار گیریم.
صابر محمدی
گفت و گو
