‌پراکنش‌ مناطق‌ مرده‌ افزایش‌ می‌یابد

  بررسی دانشمندان، 405 منطقه مرده در آب‌های ساحلی سراسر دنیا را شامل می‌شود که ناحیه‌ای معادل 153 هزار کیلومتر مربع تقریبا به اندازه مساحت نیوزلند را تحت‌تاثیر خود قرار داده‌اند. بزرگ‌ترین منطقه مرده شناخته‌شده دنیا، در آمریکا و در دهانه رودخانه می‌سی سی‌پی قرار دارد که بیش از 13700 کیلومتر مربع، تقریبا هم اندازه مساحت ایالت نیوجرسی را پوشش می‌دهد.

اولین بار مطالعه روی مناطق مرده در اواسط دهه 80 پس از مشاهده اثر این مناطق بر حیات موجودات ریز خلیج‌ها شروع شد و در اولین بررسی مناطق مرده در 1995، محققان 305 منطقه در سراسر دنیا را مطالعه کردند. براساس نخستین گزارش‌های علمی 4 منطقه مرده در دهه 1910 ثبت شده بودند  که تقریبا از دهه 60 به بعد تعداد آنها در هر دهه، دو برابر شده است.

به اعتقاد دانشمندان عامل دیگری با چنین اهمیت بوم شناختی برای زیست بوم‌های دریایی ساحلی وجود ندارد که با این شدت و قوت و در چنین مدت کوتاهی اکسیژن محلول را تغییر داده باشد.

مناطق مرده زمانی ایجاد می‌شوند که مواد مغذی اضافی، بخصوص ازت و فسفات، وارد آب‌های ساحلی شوند و به حاصلخیزی رشد انفجاری جلبک‌ها کمک ‌کنند. وقتی این گیاهان ذره‌بینی می‌میرند و در بستر ته‌نشین می‌شوند، منبع غذایی غنی‌ای را برای باکتری‌ها فراهم ‌کنند که در فرآیند تجزیه، اکسیژن محلول آب‌های اطراف را به مصرف می‌رسانند. منابع عمده مواد مغذی شامل کودهای شیمیایی و سوخت‌های فسیلی است.

شواهد زمین‌شناسی نشان می‌دهد مناطق مرده در خلیج‌ها یا دیگر زیست بوم‌های مصبی و دهانه‌ای، فرآیندی نبوده‌اند که به شکل طبیعی ظهور مجدد یافته باشند. این مناطق در گذشته نادر بودند، اما اکنون پیش‌پاافتاده و معمولی تلقی می‌شوند و تعداد زیادی از آنها در جاهای مختلف وجود دارند.

دانشمندان، آب دارای اکسیژن بسیار اندک برای ماهی و سایر موجودات زنده فعال را هایپوکسیک می‌نامند.
بسیاری از زیست‌بوم‌ها، نوعی پیشروی و توالی را تجربه می‌کنند که طی آن رویدادهای دوره‌ای کمبود اکسیژن (هایپوکسیک) ‌به صورت فصلی درمی‌آیند و سپس در صورتی که ورودی‌های مواد مغذی رو به افزایش ادامه یابد، پایدار و ماندگار می‌شوند. بزرگ‌ترین منطقه مرده زمین در دریای بالتیک، کمبود اکسیژن را در تمام طول سال تجربه می‌کند. خلیج چیسپیک کمبود اکسیژن فصلی را هنگام تابستان در میان بیشتر آبراه‌های اصلی‌اش تجربه می‌کند که حدود 40 درصد حوزه و تا 5 درصد حجمش را دربرمی‌گیرد.

دانشمندان خاطرنشان می‌کنند که روند کمبود اکسیژن در بسیاری از مناطق جهان در حال افزایش است تا جایی که شروع به تاثیر گذاشتن بر ارگانیسم‌های خوراکی مردم می‌کند. یک شاخص احتمالی از اثرات ناسازگار و مضر کمبود اکسیژن روی گونه‌های ماهیان خوراکی مهم از نظر اقتصادی در خلیج‌ها، ارتباط میان بسترهای کم اکسیژن آب‌ها و شیوع مزمنی از نوعی بیماری باکتریایی در میان این گونه ماهیان است. برخی از محققان که در زمینه خلیج‌ها و بیماری‌های ماهیان مطالعه می‌کنند، معتقدند شیوع بیماری‌های قارچی باکتریایی در میان ماهیان ناشی از تنشی است که هنگام پیشرفت و توسعه تابستانی مناطق مرده خلیج، ماهیان با آن روبه‌رو می‌شوند و مجبورشان می‌کند از بستر خنک‌تر آب‌ها به سمت آب‌های گرم‌تر نزدیک سطح خلیج رانده شوند. به عقیده محققان در مناطق مرده تاثیر مهم‌تری از کمبود اکسیژن نیز وجود دارد که در واقع فقدان انرژی از زنجیره غذایی خلیج است. کمبود اکسیژن با ممانعت یا کوتاه کردن رشد ساکنان بستر آب‌ها نظیر صدف‌ها و کرم‌ها، باعث می‌شود تا صیادان آنها از منبع مهمی از مواد مغذی محروم شوند. محققان معتقدند، به عنوان مثال خلیج چیسپیک در حال حاضر حدود 10 هزار تن کربن را هر سال بابت کمبود اکسیژن از دست می‌دهد که 5 درصد از کل تولید انرژی غذایی خلیج است. دریای بالتیک 30 درصد از انرژی غذایی‌اش را از دست داده و این به معنی دربرداشتن تنزل معنی‌داری در عملکرد‌های ماهیگیری و شیلات است.

به اعتقاد محققان راه‌حل کلیدی برای کاهش مناطق مرده، حفظ کردن کودهای شیمیایی روی زمین و دور نگاه داشتن آنها از دریاست. برای رسیدن به این هدف باید خود کشاورزان در این مساله سهیم شوند و هزینه بالای خرید و کاربرد ازت برای محصولاتشان را مورد ملاحظه قرار دهند. مطمئنا آنها هم نمی‌خواهند ببینند هزینه‌هایی را که صرف مزارعشان می‌کنند، هدر رفته و سر از خلیج درآورده است. دانشمندان و کشاورزان باید برای توسعه روش‌های کشاورزی که انتقال مواد مغذی از زمین به دریا را به حداقل می‌رساند، همکاری پیوسته‌ای داشته باشند.

مهریار میرنیا