جزیره ثبات در اقیانوس بحران‌

تا آن حد که به کارشناسان اقتصادی مربوط می‌شود، ظاهرا همگی به اتفاق از بی‌تاثیر بودن نسبی بحران اقتصادی آمریکا به ایران سخن می‌گویند. آنان معتقدند در بدبینانه‌ترین حالت و در آینده نه چندان نزدیک، ممکن است بحران، بخش‌هایی از بازار بورس ایران را به واسطه عوامل دست‌چندم تحت تاثیر قرار دهد. همچنین باعث کندی کمی در روند تشکیل سرمایه‌گذاری داخلی شود. این کارشناسان متفق‌القولند که بحران بر بازار ارز ایران که به خاطر کنترل‌ها و تنظیم‌های دولت، حالت مصنوعی به خود گرفته، تقریبا بی‌تاثیر است. با این حال، کاهش چشمگیر قیمت نفت تحت تاثیر کاهش رشد اقتصادی آمریکا و اروپا، اثری خطرناک بر اقتصاد ایران بر جای می‌گذارد که باید برای آن فکری کرد، ضمن آن که بازار طلا نیز مستقیما تحت تاثیر روند روبه رشد قیمت‌های جهانی قرار گرفته و احتمالا با افزایش مواجه خواهد بود. لذا و در مجموع بجز چالشی که کاهش قیمت نفت می‌تواند برای اقتصاد ایران ایجاد کند، اقتصاد ما همچون جزیره‌ای متروک چون رابینسون کروزوئه فارغ از هر گونه تاثیرپذیری از اقتصاد جهانی، راه خود را می‌رود، با این تفاوت که کروزوئه در جزیره‌ای دورافتاده گیر افتاده بود، اما خوشبختانه اقتصاد ایران به عنوان جزیره ثبات در قلب بحران آرمیده است.

دکتر حسین عبده تبریزی، کارشناس اقتصادی دراین‌باره به خبرنگار ما می‌گوید: بازار سرمایه ایران که بی‌رابطه با بازارهای مالی جهان است، از رهگذر بحران اقتصادی آمریکا آسیب چندانی ندیده و نمی‌بیند.

وی افزود: اما به هر حال، بحران بازارهای مالی تاثیرات خود را بر اقتصاد ما هم بر جای می‌گذارد. از یک سو با تشدید بحران در بازارهای مالی و تضعیف وضعیت صندوق‌های سرمایه‌گذاری بویژه صندوق‌های حفظ ارزش‌ (Hedge Fund) و کند شدن اقتصاد کشورهای توسعه یافته، قیمت کالاهای اساسی از جمله نفت بشدت کاهش می‌یابد و از این گذر، درآمد ارزی ایران نیز با کاهش روبه‌رو می‌شود و این کاهش ادامه خواهد داشت.

وی تصریح کرد: از سوی دیگر، کمبود شدید نقدینگی در داخل کشور، بسیاری از شرکت‌های ایرانی را به جستجوی اعتبارات در دنیا واداشته است و در حالی که به دلیل تحریم، این شرکت‌ها نتوانسته‌اند از نهادهای مالی معتبر بین‌المللی نیازهای مالی خود را تامین کنند، به دلیل شرایط اعتباری انقباضی بین‌المللی، مشکل تامین وجوه برای سرمایه در گردش یا پروژه‌های جدید برای شرکت‌های ایرانی در سطح منطقه و جهان، مشکل دوچندان شده است.

وی افزود: لذا دولت باید در 2 زمینه، برنامه‌ریزی لازم را داشته باشد؛ نخست اقدامات پیشگیرانه برای هضم ضربات ناشی از کاهش قیمت نفت و دوم تامین نقدینگی واحدهای تولیدی.

همچنین دکتر مهدی تقوی، استاد اقتصاد دانشگاه علامه نیز به خبرنگار ما می‌گوید: بحران مالی آمریکا در کوتاه‌مدت اقتصاد ایران را تحت تاثیر قرار نمی‌دهد، اما در بلندمدت اثری را بر قیمت و عرضه و تقاضای جهانی کالا بر جای می‌گذارد که احتمالا به ما نیز آسیب می‌زند.

وی افزود: قیمت مواد اولیه در جهان روبه کاهش می‌گذارد. این مواد اولیه از نفت تا مس و روی و زغال سنگ و غیره را در بر می‌گیرد. این برای ما که خام‌فروش هستیم، چندان جالب نیست؛ ضمن این که آثار روانی آن بر سرمایه‌گذاران ایرانی مشهود خواهد بود و احتمالا به کاهش سرمایه‌گذاری منجر خواهد شد که در این حالت، میل نقدینگی به سوی خرید کالاهای سرمایه‌ای مانند طلا و مسکن کشیده می‌شود که آثار تورمی بر جای می‌گذارد.

مین استریت‌

نصرالله برزنی، رئیس هیات مدیره شرکت بورس نیز به خبرنگار ما می‌گوید: باید بگویم بحران اقتصادی آمریکا بر بورس ما تاثیر نمی‌گذارد؛ چرا که بازار سرمایه ما به هیچ عنوان به بازارهای مالی دنیا متصل نیست و تقریبا به شکل جزیره مستقلی عمل می‌کند. هیچ شرکت ایرانی در بازارهای بورس دنیا پذیرفته نشده و سهام هیچ شرکت خارجی نیز در بورس ما معامله نمی‌شود.

رقم سرمایه‌گذاری خارجی نیز در بازار سهام ما ناچیز است. بنابراین بحران اعتباری دنیا، در تغییر شاخص یا خروج سرمایه از بورس، تاثیری ندارد.

وی افزود: اما آثار بعدی این بحران برای اقتصاد ما شایان توجه است. یکی از این آثار بحث روانی است که الان در بورس کمابیش قابل مشاهده است. یک سرمایه‌گذار علی‌رغم شرایط موجود اقتصاد باز هم ممکن است در سرمایه‌گذاری تردید و تعلل کند که همین تردید اگر فراگیر شود، یک جو روانی می‌سازد که تداوم آن زیانبار است.

وی اظهار کرد: در بعد دیگر بحران توجه داشته باشیم که نگرانی اصلی آمریکا، اروپا و آسیا، گسترش بحران از جنبه مالی یا وال‌استریت به جنبه همگانی یا مین‌استریت است. حالتی که بحران مالی به اقتصاد عمومی و اجتماعی کشیده شود و صنایع، تجارت و رشد اقتصادی را تحت تاثیر قرار دهد.

شواهد نشان می‌دهد با تمام تلاش‌ها، چنین وضعیتی در حال تکوین است و نشانه‌های آن در بخش خودروسازی و مسکن آشکار شده است. حال احتمال می‌دهیم بحران مین‌استریت اقتصاد ایران را نیز تحت تاثیر قرار دهد.

این کارشناس بازار سرمایه گفت: وقتی در بحران مین‌استریت رشد اقتصادی کاهش یابد، قیمت کالاهای اساسی در دنیا مانند فلزاتی چون مس، آلومینیوم، فولاد و نفت کاهش پیدا می‌کند. حال این وضعیت بر فروش شرکت‌های ایرانی تولیدکننده این کالاها تاثیر می‌گذارد. مثلا کاهش قیمت جهانی مس باعث کاهش فروش شرکت ملی مس، تنزل سود و کاهش قیمت سهام آن در بورس خواهد شد.  برزنی تصریح کرد: لذا پیشنهاد می‌کنیم دولت هوشیار بوده و مراقب اثرات منفی این بحران بر ایران باشد. اثراتی که ممکن است در آینده اتفاق بیفتد یا نیفتد و کم یا زیاد باشد، اما دولت بداند که هر کدام از این نشانه‌ها، یک بحران بالقوه خطرناک است.

خبرنگار ما نظر دکتر رضا راعی، معاون ارزی بانک مرکزی را درباره تاثیر بحران اقتصادی آمریکا بر بازار ارز و ذخایر ارزی پرسید.

وی پاسخ داد: چون ما در کشور ارز مدیریت شده داریم، قیمت‌های جهانی چندان بر ما اثر ندارد، ضمن آن که ما کم‌کم در حال کاهش مدیریت دولت بر بازار ارز هستیم و در نتیجه این سیاست، رشد ارزش‌ دلار در برابر یورو باعث تقویت ارزش آن در برابر ریال هم شده و افزایش فعلی قیمت دلار هم به این خاطر است. وی درباره وضعیت ارزی کشور تصریح کرد: وضعیت ارزی کشور در شرایط مطلوبی قرار دارد و ما از این بابت نگرانی نداریم.

ذخایر ارزی کشور به چند صورت نگهداری می‌شود تا تاثیر نوسانات ارزشی ارزها به حداقل برسد.

وی افزود: بانک مرکزی تمهیداتی برای مقابله با پس‌لرزه‌های احتمالی بحران مالی آمریکا اندیشیده و کارگروهی نیز در این‌باره تشکیل شده است که جزئیات آن اعلام می‌شود.