تفریح زیر چتر حادثه‌

 خدا را شکر که زنده‌ام.» سحر 19 ساله در یک بعدازظهر گرم تابستانی به ارتفاعات شهران رفت تا به همراه دوستانش با چتربازی ساعات مفرح و خوشی را برای خودش رقم بزند اما هنگام فرود دچار حادثه شد و در ارتفاع 150 متری در لابه‌لای کابل‌های فشار قوی برق میان زمین و آسمان معلق ماند و عملیات نجات او 5 ساعت به طول انجامید. این حادثه 12 روز پس از آن اتفاق افتاد که امدادگران پسر جوانی را که در دره‌ای به عمق 10 متر در ارتفاعات دربند سقوط کرده بود از مرگ نجات دادند. چتربازی، کوهنوردی، قایق‌سواری و... از جمله تفریحات مهیجی است که می‌تواند خطرآفرین و مرگبار نیز باشد و رعایت احتیاط در آنها بسیار اهمیت دارد. هر ساله با فرا رسیدن ماه پایانی تابستان میزان گرایش جوانان به این نوع تفریح‌ها فزونی می‌گیرد و بسیاری تلاش می‌کنند از شهریورماه به عنوان آخرین فرصت برای استفاده از هوای مناسب و تعطیلات، بیشترین بهره را بگیرند اما گاه بی‌توجهی به نکات ایمنی آنان را به مخاطره می‌اندازد. سحر  دختر چترباز  درباره حادثه‌ای که برایش به وقوع پیوست، می‌گوید: هرگز فکر نمی‌کردم دچار این حادثه بشوم و در چنین شرایط خطرناکی قرار بگیرم. امیدم را کاملا از دست داده بودم، بند چتر دور پایم پیچیده و یک پایم نیز آسیب دیده بود. بشدت احساس خستگی می‌کردم و توانم تحلیل رفته بود. هر لحظه احتمال داشت سقوط کنم اما با توکل به خدا و امید بستن به امدادگران آتش‌نشانی سعی کردم مقاومت کنم. لحظات پردلهره و سختی بود که البته به خیر گذشت.

این حادثه دومین حادثه‌ای بود که برای چتربازان در ارتفاعات شهران به وقوع پیوست و به همین دلیل به گفته تقی رضوانی  مدیر منطقه 4 عملیات سازمان آتش‌نشانی  این محل با توجه به وجود دکل‌ها و کابل‌های فشار قوی برق به هیچ وجه مناسب چتربازی نیست. با این وجود هنوز بسیاری از جوانان برای تفریح این منطقه را انتخاب می‌کنند. اما در میان تفریحات خطرآفرین، کوهنوردی و کوه‌پیمایی بیش از هر سرگرمی و ورزش دیگری حادثه‌ساز است. سقوط به اعماق دره‌ها، گرفتار شدن در لابه‌لای صخره‌های صعب‌العبور، گم‌گردن مسیر، تغییرات جوی و ... از جمله خطرهایی است که جوانان علاقه‌مند را تهدید می‌کند.

در آخرین حادثه‌ای که در ارتفاعات دربند رخ داد جوان 30 ساله‌ای به نام محمد رضایی زیر آبشار دوقلو در منطقه شروین به عمق 10 متری دره سقوط کرد و از ناحیه سر و صورت دچار آسیب‌دیدگی و خونریزی شد. عملیات نجات این جوان و انتقال او به مرکز درمانی 8 ساعت به طول انجامید و محمد در حالی که نیمه‌جان بود سرانجام توسط پزشکان تحت مداوا قرار گرفت و از مرگ حتمی نجات یافت. حوادث کوهستان در حالی به وقوع می‌پیوندد که به عقیده بسیاری از کوهنوردان و حتی امدادگران امکانات مربوط به کمک‌رسانی به آسیب‌دیدگان بسیار اندک و محدود است، ضمن این که گاه شرایط جوی نامساعد سبب کند شدن عملیات امداد می‌شود.

سیدرضا معتمدی - مدیر کشیک مرکز فوریت‌های پزشکی تهران  درباره نحوه امدادرسانی در حوادث کوهستانی می‌گوید: «این نوع حوادث به امداد هوایی نیاز دارد و ما در حال حاضر فقط یک بالگرد امدادرسان داریم که مدل 212 است و در مقایسه با مدل 214 که قبلا استفاده می‌شد قدرت کمتری دارد، البته این به معنای جای کم بالگرد برای امدادرسانی نیست».

علاوه بر ضعف امکانات اورژانس برای کمک‌رسانی به حادثه‌دیدگان، نبود متولی خاص برای پیگیری این گونه حوادث نیز مشکل‌ساز شده است. در حال حاضر سازمان آتش‌نشانی، اورژانس، امداد و نجات کوهستان، هلال احمر، کوهنوردان داوطلب و... هریک به نوعی تلاش می‌کنند به یاری حادثه‌دیدگان بشتابند، حال آن که عدم مدیریت واحد اشکال‌ها و ایراداتی را موجب شده است. به عنوان نمونه یک هفته پیش از سقوط جوان 30 ساله به دره، یک زوج در یکی از قله‌های تهران به مدت 13 ساعت در پرتگاهی گرفتار شدند اما نجات آنها به خاطر این که مشخص نبود این وظیفه برعهده کیست به تاخیر افتاد.

علی شادلو، جانشین سابق فرمانده امداد کوهستان هلال احمر منطقه شمیرانات می‌گوید: طی یک سال گذشته نزدیک به دو هزار نفر در ارتفاعات شمال تهران دچار حادثه از قبیل در راه ماندگی، سقوط، سرمازدگی، صاعقه و... شدند که از این تعداد 18 نفر جان باختند و متاسفانه تاکنون برگزاری همایش‌ها و ارائه طرح و برنامه‌ها هیچ نتیجه‌ای نداشته است».

وی می‌افزاید: «امکانات امدادرسانی کشور مطلوب نیست و به عنوان نمونه ما بالگردی را که بتواند در مواقع ضروری که امکان فرود وجود ندارد با طناب مصدوم را منتقل کند، نداریم».

جواد شرفی، امدادگر کوهستان نیز توضیح داد: همه ما که به عنوان امدادگر فعالیت می‌کنیم، داوطلب این کار هستیم یعنی نه حقوقی دریافت می‌کنیم و نه بیمه شده‌‌ایم. از طرفی امکاناتی هم که در اختیار داریم در برخی مواقع کافی نیست و همین مساله باعث ایجاد نواقص در امدادرسانی شده است. ضمن این که ما در کوه با مشکل بزرگی به نام شرایط جوی نیز مواجه هستیم که واقعا بعضی مواقع امکان کوه‌پیمایی و امدادرسانی وجود ندارد.

البته به غیر از این مواقع خود کوهنوردان هم باید احتیاط کنند. بسیاری از حادثه‌دیدگان کوهنوردان تفننی هستند که بدون امکانات لازم و شناخت مسیر به ارتفاعات می‌روند و دچار حادثه می‌‌شوند، عده‌ای هم به هشدارهای سازمان هواشناسی اعتنایی نمی‌کنند و خود را به خطر می‌اندازند. اگر کوهنوردان به صورت گروهی به ارتفاعات بروند، مسیر را خوب بشناسند، امکانات لازم را همراه داشته و به سیستم GPS نیز مجهز باشند اگر حادثه‌ای هم رخ  بدهد درصد خطر آن بسیار کمتر است».

قایقرانی در دریاچه‌ها و آبگیرها یکی دیگر از تفریحات تابستانی است که می‌تواند حادثه‌ساز  باشد. اسماعیل طلوعی جوان 23 ساله‌ای است که چندی قبل به همراه دوستش در دریاچه سد لتیان دچار حادثه شد. او می‌گوید: »هوا که تاریک شد نتوانستیم مسیر درست را برای رسیدن به ساحل پیدا کنیم. باتری موبایلمان هم تمام و خستگی شدید باعث شده بود نتوانیم پارو بزنیم. واقعا وحشتناک بود. صدای فریادمان را کسی نمی‌شنید. بالاخره با زحمت پلیس110 را گرفتیم و موضوع را اطلاع دادیم. من آنقدر ترسیده بودم که فکر می‌کردم هرگز زنده و سالم به خشکی نمی‌رسم».

سازمان آتش‌نشانی تهران برای پیشگیری از این نوع حوادث توصیه‌هایی را تدوین کرده و به شهروندان هشدار داده است: هدایت‌کنندگان قایق باید به فنون شنا و نجات غریق آشنا و دارای گواهی مربوط  از سازمان تربیت بدنی باشند. تمامی سرنشینان قایق باید قبل از سوار شدن جلیقه نجات بپوشند و استفاده از قایق باید تحت کنترل و نظارت دقیق ناظر قانونی باشد، ضمن این که تعداد سرنشینان قایق باید مطابق با ظرفیت آن باشد و تمام قایق‌های تفریحی مورد استفاده در دریاچه‌ها و سدها باید گواهینامه صحت عملکرد داشته باشند.

سازمان آتش‌نشانی همچنین نسبت به خطرات قایق‌سواری و شنا در آبراه‌های عمیق و آب‌های خروشان هشدار داده و از شهروندان خواسته است از این کارها جدا پرهیز کنند.

هرچند خطرات گوناگونی در هنگام تفریح، افراد را تهدید می‌کند اما بی‌شک رعایت احتیاط و اصول ایمنی می‌تواند موجبات سپری کردن ساعات خوش و بی‌حادثه را فراهم کند و آنچه بیش از بحث امدادرسانی اهمیت دارد پیشگیری از بروز حوادث است که شهروندان باید به آن توجه ویژه داشته باشند.

 علیرضا رحیمی نژاد