احتیاط در مصرف داروهای گیاهی‌

داروهای گیاهی هم مضر است

متاسفانه تصوری که به اشتباه بین مردم رایج است، این است که داروی گیاهی اگر فایده نداشته باشد، ضرر هم ندارد در واقع طبیعی بودن دارو را دلیلی برای بی‌ضرر بودن آن می‌دانند. اما واقعیت این است که مصرف داروهای گیاهی به‌تنهایی یا همراه با داروهای شیمیایی می‌تواند عوارض جانبی خطرناکی داشته باشد.

برخی گیاهان دارویی باید به صورت استاندارد شده مصرف شوند و مصرف مستقیم آنها بعضا باعث بروز مسمومیت‌‌های شدید و گاهی مرگ می‌‌شود.

البته این حقیقت را نیز باید مدنظر داشت که عوارض داروهای گیاهی در مقایسه با داروهای شیمیایی کمتر است، ولی مطلق نیست و تمام داروهای گیاهی بی‌ضرر نیستند، ولی عوارض آن قابل کنترل است.

با توجه به شرایط موجود نمی‌توان داروهای گیاهی را در تمام موارد جایگزین داروهای شیمیایی کرد، اما می‌توان به عنوان طب مکمل و همراه دیگر داروهای شیمیایی استفاده و به این ترتیب بخشی از مصرف داروهای شیمیایی را کم کرد.

توصیه می‌شود همواره و پیش از استفاده از داروهای گیاهی با پزشک خود در این باره مشورت کنید. بعضی داروهای گیاهی موجب تداخل در قدرت جذب موادغذایی موردنیاز بدن می‌شوند. انواع دیگری نیز موجب افزایش یا کاهش تاثیر دارویی خاص می‌شوند. این موضوع در سالمندان و بیماران مبتلا به بیماری‌های مزمن که معمولا 2 یا چند دارو را به طور همزمان استفاده می‌کنند می‌تواند مشکلات زیادی را به‌وجود آورد.

عوارض ناشی از مصرف گیاهان دارویی در کودکان نیز  بیشتر است و باید حتما در حد توصیه شده مصرف شود. مثلا حتی مصرف عرق نعنا که به ظاهر بی‌‌ضرر است، در کودکان باید به اندازه باشد.

عطاری‌ها

بسیاری از گیاهان دارویی که در عطاری‌ها عرضه می‌شود، استاندارد نیستند و ممکن است میزان نامناسب آن برای افراد مضر هم باشد.

مشکلات عمده بخش عطاری‌ها مربوط به سیستم آموزش و برنامه‌ریزی کشور است که باید این مساله حل شود؛ چون نبود آموزش باعث شده است عطاری‌ها بدون مجوز گیاهان دارویی و غیردارویی را به فروش برسانند.

از سوی دیگر، بسیاری از گیاهان دارویی در عطاری‌ها به لحاظ آلودگی‌های میکروبی،‌ سموم کشاورزی، فلزات سنگین و تاریخ مصرف و تولید استاندارد نیستند و خواص موثر خود را از دست داده‌اند.

گیاهان دارویی کشت‌شده معمولا قابل اطیمنان‌‌تر هستند، اما گیاهانی که از مراتع جمع‌‌آوری می‌‌شوند، آلودگی دارند و گاهی به علت شناسایی نشدن آنها از سوی عطاری‌‌ها، اشتباه تجویز می‌شود.

از این منظر سیستمی لازم است که گیاهان دارویی به صورت منظم و طبق اصول صحیح بسته‌بندی و توزیع شوند و کنترل‌های لازم روی آنها انجام شود.

تجویز ممنوع‌

تجویز داروهای گیاهی نیاز به تخصص دارد و کسانی که این کار را انجام می‌دهند، باید دانش لازم را داشته باشند. عطاری‌ها معمولا داروهای گیاهی را تجویز می‌کنند، در حالی که هیچکدام تخصص کافی در این زمینه ندارند. معلوم نیست مثلا این داروی کلیه برای چه بیماری تجویز می‌شود. ممکن است فرد نارسایی کلیه داشته باشد، پروتئین دفع کند و آن گاه این دارو می‌تواند مشکلات زیادی به وجود آورد.

به زبان ساده  تجویز دارو از سوی عطاری‌ها مجاز نیست و کسی که این کار را انجام می‌دهد، باید تخصص داشته باشد.

نظارت اندک

وزارت بهداشت بر داروهای گیاهی که مجوز و پروانه تولید دارند، نظارت دارد. از این رو داروهایی که در داروخانه‌ها فروخته می‌شوند، معتبر و قابل استفاده‌اند و مردم می‌توانند با خیال راحت از آنها استفاده کنند ولی در مورد عطاری‌ها، هنوز متصدی خاصی برای نظارت وجود ندارد که بر این بخش نظارت کند و گیاهان دارویی‌ای که در عطاری‌ها توزیع می‌شود بعضا قابل اعتماد نیستند.

داروهای دروغین‌

گاهی مواقع تبلیغ معجون‌های معجزه‌آسا در عطاری‌ها دیده می‌شود؛ داروی ترک اعتیاد گیاهی 100 درصد تضمینی، داروی چاقی، لاغری و کوچک کردن شکم و...

بسیاری از این داروها خصوصا داروهای ترک اعتیاد یا چاقی و لاغری که تبلیغ می‌شود، ترکیبی از داروهای شیمیایی و گیاهی هستند که میزان مشخصی هم ندارند و در بسیاری موارد مشکلات و عوارض بیشتری برای بیمار ایجاد می‌کند. در واقع ساخت بیشتر این داروها که در مورد آنها تبلیغ زیادی هم می‌شود، مبنای علمی ندارد. متاسفانه نبود نظارت وزارت بهداشت می‌تواند موجب بدتر شدن فرهنگ مصرف فرآورده‌های گیاهی شود و مردم را به استفاده از این داروها بدبین کند.

پیشرفت ناچیز

کشور ما از دیرباز از زادگاه‌های اصلی گیاهان دارویی بوده است. سابقه مصرف گیاهان دارویی نیز در کشور ما به قرن‌ها پیش باز می‌گردد؛ می‌توان در این خصوص به کتاب شفا از ابن‌سینا اشاره کرد که نشان دهنده وجود این فرهنگ در میان مردم ما بوده است.

متاسفانه باوجود دیرینگی این علم در کشور، پیشرفت چندانی در آن مشاهده نمی‌شود و گیاهان دارویی به صورت غیر منسجم و برنامه‌ریزی نشده مورد استفاده قرار می‌گیرند.

عواملی مانند بیمه نبودن فرآورده‌های گیاهی، نبود فرهنگ صحیح مصرف داروهای گیاهی در بین مردم و عرضه فرآورده‌های گیاهی دارویی به صورت غیر استاندارد از سوی عطاری‌ها از عواملی است که بی‌اعتمادی پزشکان و داروسازان به فرآورده‌های گیاهی دارویی را موجب شده است.

بنا بر گزارش‌های وزارت بهداشت، اکنون بیش از 2500 فرآورده گیاهی دارویی در کشور مجوز دارند که کمتر از 3 درصد کل بازار دارویی کشور را شامل می‌شود. هرچند وزارت بهداشت برای فعال کردن اداره داروهای گیاهی تلاش زیادی کرده است تا زمینه افزایش تولید، ساخت و صدور بیشتر مجوز این نوع داروها در کشور فراهم شود، اما تحقق این امر نیاز به زمان دارد.