خالق مرغ سحر

رابطه میان این دو آنقدر استوار شد که درویش‌خان در زمان گرفتن شناسنامه اجباری نام خانوادگی نی‌داوود را که یکی از گوشه‌های دستگاه همایون است برای مرتضی برگزید.

مرتضی نی‌داوود از محبوب‌ترین شاگردان درویش‌خان و سبک نوازندگی‌اش مثل سبک نوازندگی استادش به شیوه قدما بود. درویش‌خان شاگردان زیادی داشت، اما فقط 3 نفر از آنها توانستند مدال زرین تبرزین را که او به شاگردان برگزیده‌اش اهدا می‌کرد از آن خود کنند که یکی از آنها مرتضی نی‌داوود بود.

مرتضی‌خان در سال 1305 کلاس درسی در خیابان فردوسی کوچه  بانک ملی راه‌اندازی کرد و به سبب علاقه بسیار به استادش نام آن را درویش‌خان گذاشت. 

او از اولین هنرمندانی بود که در رادیو نوازندگی کرد. در سال‌های 52 و 53 این همکاری با رادیو و تلویزیون بیشتر شد، اما در سال‌های بعد از آن دست کشید.

نی‌داوود در سال‌های پایانی عمر خود و پیش از این‌که ایران را ترک کند، چهارشنبه‌ها برای چند ساعت، به مغازه کوچک پسرش در خیابان فردوسی می‌رفت و روی چهارپایه‌ای که در انتهای مغازه بود می‌نشست. دوستانش که از این قرار ثابت اطلاع داشتند، به دیدارش می‌آمدند. هنرجویانی که موسیقی را تازه شروع کرده بودند، پرسان پرسان از دوست و آشنا سراغ مغازه پسرش را می‌گرفتند و به دیدارش می‌رفتند تا برایش ساز بزنند.

آثار زیادی از نی‌داوود برای ارکستر تنظیم شدند، اما مهم‌ترین آنها همان پیش درآمد مشهور اصفهان اوست که مرتضی حنانه از آن برای تیتراژ سریال هزاردستان (ساخته زنده یاد علی حاتمی) در سال 1366 استفاده کرد.

از آثار مشهور و دلنشین دیگر او مرغ سحر است. از قول مرتضی‌خان نی‌داوود درباره تصنیف مرغ سحر نقل می‌کنند: «شعر مرغ سحر نه شاد است و نه غم‌انگیز. آهنگش را هم که ساختم نه شادی دارد نه غم. اول من آهنگ را ساختم و شاید بیش از 20 مرتبه آن‌ را برای ملک‌الشعرای بهار نواختم. او آهنگ را حفظ کرد تا بتواند در این قالب شعری بگوید.»

نی‌داوود در سال 1279 در خانواده‌ای اهل ذوق در تهران به دنیا آمد و دوم مرداد سال 1369 دارفانی را وداع گفت.

حمیدرضا عاطفی‌