مرگ در دریا پرسه می‌زند

غرق‌شدگی در واقع مرگ در اثر خفگی ناشی از عدم جذب اکسیژن هوا به دلیل حضور مایع در مجاری تنفسی است و در این وضعیت کمبود اکسیژن و اسیدی شدن خون که به آن اسیدوز گفته می‌شود به ایست قلبی می‌انجامد. علاوه بر این طبق تقسیم‌بندی‌های صورت گرفته از سوی سازمان‌های امدادی نوعی دیگر از غرق‌شدگی نیز وجود دارد که به آن غرق‌شدگی ثانویه می‌گویند. در این حالت مرگ بر اثر تغییرات شیمیایی یا زیستی ریه‌ها که متعاقب قرار گرفتن در آستانه غرق‌شدگی است، اتفاق می‌افتد.

عباس کاشانی  پزشک  درباره انواع دیگر غرق‌شدگی می‌گوید: در پاره‌ای موارد به علت انقباض شدید حنجره، آب به داخل ریه‌ها راه پیدا نمی‌کند اما غریق به خاطر قطع ناگهانی تنفس، کاهش اکسیژن و صدمات مغزی ناشی از آن جان خود را از دست می‌دهدکه به این نوع مرگ اصطلاحا غرق‌شدگی خشک گفته می‌شود و حدود 10 تا 15 درصد غرق‌شدگی‌ها را شامل می‌شود. در برخی مواقع نیز که به آن غرق‌شدگی مرطوب اطلاق می‌شود آب به ریه‌ها راه می‌یابد و نسبت به این که آب از نوع شیرین یا شور باشد، آسیب‌ها متفاوت است، اما در مجموع غرق‌شدگی در آب سرد کندتر اتفاق می‌افتد و زمانی که مصدوم به خاطر تشنج یا تقلای زیاد اکسیژن بیشتری مصرف می‌کند مرگ سریع‌تر رخ می‌دهد.»

برخلاف تصور رایج، غرق‌شدگی فقط به دریا اختصاص ندارد بلکه مناطقی همچون رودخانه‌های پرآب در مناطق روستایی و حاشیه شهرها، رودهای فصلی که از داخل شهرها عبور می‌کند، برکه‌ها و دریاچه‌های پشت سدها و استخرها نیز همیشه خطرآفرین هستند. به گونه‌ای که به گفته مدیر کل پزشکی قانونی استان اصفهان آمار غرق‌شدگان زاینده‌رود در سال جاری نسبت به سال قبل دو برابر شده است.

بنا بر آمار موجود در 43 درصد غرق‌شدگی‌ها در رودخانه‌های نزدیک محل سکونت قربانی، 8 درصد در حوض و استخر، 20 درصد در دریا و بقیه موارد در مناطق دیگر به  وقوع می‌پیوندد. ضمن این که 61 درصد غرق‌شدگان حین شنای تفریحی و 19 درصد هنگام آب‌بازی دچار حادثه می‌شوند.

در آماری تفکیکی که از سوی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ارائه شده، اکثر غرق‌‌شدگان در سنین بین 10 تا 20 سال هستند. ضمن این که خطر مرگ در آب در کودکان زیر 10 سال روستایی دو برابر کودکان شهری است و روستاییان بین 10 تا 30 سال نیز بیش از شهرنشینان در معرض این حادثه قرار دارند حال آن که آمار غرق‌شدگان بالای 30 سال در بین شهرنشینان بیش از روستایی‌هاست.

با توجه به خطرات ناشی از شنا در مناطق غیرایمن هر ساله مسوولان شهرهای ساحلی کشور محدوده‌های خاصی را تحت عنوان طرح سالم‌سازی دریا، برای شنا و تفریح شهروندان در نظر می‌گیرند. در این مناطق علاوه بر این که کف دریا هموار و مسطح می‌شود تا از خالی شدن ناگهانی زیرپای شناگران جلوگیری شود، تعداد زیادی غریق نجات نیز برای امدادرسانی به شهروندان آمادگی لازم را دارند و به این خاطر کمتر شاهد وقوع حادثه‌ای خاص در این محدوده‌ها بوده‌ایم و قریب به اتفاق غرق‌شدگی‌ها در مناطق غیرمجاز برای شنا رخ می‌دهد. علاوه بر بی‌توجهی و بی‌احتیاطی شهروندان بویژه مسافران به هشدارهای ارائه شده، اعتماد به نفس کاذب شناگران عامل دیگری است که آنان را به سوی مناطق خارج از محدوده شنا می‌کشاند و در آستانه حادثه قرار می‌دهد بسیاری بر این تصورند که به خاطر مهارت در فن شنا نیازی به حضور در اماکن معین و مشخص شده ندارند. حال آن که شنا در دریا و غرق شدن ارتباط زیادی با مهارت‌های فنی ندارد و آنچه خطر را همیشه بیدار نگه می‌دارد موج‌های داخل آب است. شنا در دریا به خاطر همین امواج و ساکن نبودن آب برخلاف استخر به استفاده زیاد از عضلات نیاز دارد و این امر امکان گرفتگی عضلات را به وجود می‌آورد ضمن این که حرکت شن‌های روان کف دریا نیز هر لحظه ممکن است حادثه‌آفرین شود. کیوان اسدپور  رئیس جمعیت هلال احمر استان گیلان  در این خصوص می‌گوید: «غرق‌شدگی در دریا هیچ ربطی به مهارت شناگران ندارد. زمانی که عضلات شناگر در دریا می‌گیرد فرد نمی‌تواند بدون کمک دیگران هیچ کاری انجام بدهد. ضمن این که استفاده از تیوپ و وسایل بادی در دریا مفید نیست و نمی‌توان به این ابزار اعتماد کرد چرا که با آمدن یک موج، شناگر براحتی تعادلش را از دست می‌دهد و وسیله بادی از وی دور می‌شود. بنابراین توصیه می‌شود افراد فقط در محدوده طرح‌های سالم‌سازی شنا کنند. علیرغم هشدارهای هر ساله از چابکسر تا آستارا 500 نقطه حادثه‌خیز در خارج از طرح‌های سالم‌سازی وجود دارد که متاسفانه مردم برای شنا به آنجا می‌روند و گاه همین امر حادثه‌ساز می‌شود.»

وزارت بهداشت برای پیشگیری از افزایش آمار غرق‌شدگان طی اطلاعیه‌‌ای از شهروندان خواسته است؛ افراد فقط در مکان‌های امن و با حضور غریق نجات شنا کنند و هنگام شنا از شوخی‌های خطرناک که باعث بر هم خوردن تعادل می‌شود بپرهیزند. در ادامه این هشدارها آمده است: مهمترین اقداماتی که باید در مواجهه با فرد غرق‌شده صورت گیرد شامل برقرار کردن تنفس مصنوعی، گرم نگه داشتن غریق و فراهم کردن شرایط انتقال فوری به بیمارستان است. وزارت بهداشت همچنین تاکید کرده است: فردی که به علت شیرجه در آب‌های کم‌عمق، دچار آسیب سر می‌شود. خطر قطع نخاع گردنی و فلج اندام‌ها وجود دارد بنابراین در مواجهه با چنین مواردی باید از وارد آمدن کوچکترین حرکت به سر و گردن مصدوم خودداری شود.

در همین حال دکتر صفیه عشوری مقدم ، مسوول آموزش اورژانس کشور می‌گوید: «برای پیشگیری از حادثه برای کودکان حتما باید برای شنای آنها  حتی در سواحل امن از جلیقه نجات استفاده شود. در غرق‌شدگی پیشگیری اهمیت بسزایی دارد اما به هر حال اگر این واقعه رخ داد توجه به علایم شکستگی و خونریزی‌های داخلی و خارجی توصیه می‌شود و خارج کردن شن، گل و لای از حفره دهان فرد غرق شده نیز ضروری است اما نیازی به وارد کردن فشار برای خروج آب از ریه‌ها نیست و پس از برقراری تنفس و نبض غریق، گرم نگه‌داشتن وی و انتقال به محیطی مناسب از دیگر کارهای الزامی است.»

 علیرضا رحیمی نژاد