جدال شرق و غرب بر سر مدرنیته‌

برای بیش از یک سده این نیویورک بود که شهر آسمانخراش‌ها نامیده می‌شد و نامش معادل رشد عمودی شهرسازی بود. این شهر با سرعت بیشتر و بیشتری به سمت آسمان گسترش می‌یافت و به تلفیق چشم‌نوازی از فولاد، سیمان و شیشه تبدیل شده بود که گویی هیچ شهری را توان رقابت با این شهر نبود.اروم کولهاس، معمار جوان هلندی در اولین سفرش به ایالات‌متحده آنچنان مجذوب نیویورک شد که کتابی با عنوان «نیویورک بی‌همتا» در ستایش این شهر به‌رشته تحریر درآورد. او در این کتاب نیویوک را در شهر تسخیر آسمان نامیده بود. حتی حملات یازدهم سپتامبر 2001 و تخریب برج‌های تجارت جهانی هم نتوانست به اشتیاق این هلندی که اکنون از آرشیکیست‌های صاحب نام است به تعریف و تمجید از نیویورک نقطه پایانی بگذارد.

شهرهایی چون پکن، شانگهای و دبی به واسطه شکوفایی اقتصادی‌شان می‌روند تا به ابر شهرهایی تمام عیار تبدیل شوند. در این شهرها آسمانخراش‌ها یک به از زمین سربرمی‌آورند به گونه‌ای که گمان می‌رود نیویورک در آینده‌ای نه چندان دور دیگر نماد  مدرنیته غربی نباشد.در اروپا هم بخش‌های شرقی این قاره اندک‌اندک می‌روند تا مدرن‌تر از کشورهای غرب این قاره جلوه کنند. شهرهایی چون استانبول و مسکو امروز به مراتب سرزنده‌‌تر  و مدرن‌تر از شهرهایی چون پاریس‌، لندن و میلان هستند.

دنیا تا پیش از این هیچگاه شاهد این همه آسمانخراش که سر به آسمان می‌آسایند، نبوده است. غرب با غبطه به این موج نوظهور توسعه شهری در شرق می‌نگرد و آنچه به این احساس حسادت دامن می‌زند ناتوانی شهرهای بزرگ غربی برای رقابت با قطب‌های نوظهور توسعه شهری در شرق است.رقابت برای ساخت مرتفع‌ترین بنای جهان که پیشینه‌ای یکصد ساله دارد درحال ورود به فاز نهایی خود است اما بر خلاف آنچه در گذشته پیش‌بینی می‌شد این شرق‌دور و خاورمیانه است که گوی سبقت را در این بخش از سایر مناطق جهان خواهند ربود و جالب این که معماران برجسته غربی هستند که با فعالیت‌هایشان در این بخش‌های دنیا به جبران عقب‌ماندگی شرق از غرب کمک می‌کنند.بنایی زاویه‌دار که به سبک طاق‌های پیروزی سده‌های گذشته در پکن، پایتخت چین ساخته شده تا به عنوان دفاتر مرکزی تلویزیون چین مورد استفاده قرار گیرد توسط کولهاس طراحی شده، چشم‌انداز ساختمان‌های نامتقارن که یادآور کوه یخ هستند توسط ایستون هال،‌ معمار آمریکایی در شهر چنگرو چین در دست احداث است و هرم مسکو که قرار است ارتفاع نهایی‌اش به 450 متر برسد توسط لرد نورمن فوتر، معمار انگلیسی که ناظر طرح توسعه مسکو هم هست، اجرا می‌شود.

هجوم به آسمان‌

دبی بهشت دلالان صنعت ساخت‌وساز است. شایع است که نیمی از کل جرثقیل‌های سنگین صنعت ساخت‌وساز هم‌اکنون در دبی فعالیت دارند اما آیا تاریخ معماری واقعا دراین شهر در حال بازنویسی است؟

حد فاصل دو بخش شبه‌جزیره مانند در غرب دبی و بخش قدیمی‌‌تر در شرق منطقه‌ای به طول یک کیلومتر با ردیفی از آسمان‌خراش‌ها و برج‌های بلند قرار گرفته که اکثرشان از روی بناهای شناخته شده و مشهور در کشورهای مختلف جهان الگوبرداری شده‌اند.

در این مسیر یک کیلومتری که بزرگراهی از میانش می‌گذرد تابلوهای تبلیغاتی بزرگی را می‌توان دید که خریداران بالقوه را به خرید آپارتمان و دفتر تجاری در بخش‌‌های در دست ساخت دبی فرا می‌‌خوانند که جملگی اسم‌های غربی دارند.

یکی از مدیران بومی که توسط امیر دبی برای نظارت بر توسعه شهری دبی استخدام شده از سرازیر شدن سرمایه‌های خارجی و بویژه سرمایه‌گذاری کشورهای منطقه در صنعت ساخت‌وساز دبی می‌گوید. او با تاکید بر این که هم‌اکنون تنها 4 درصد درآمد امیرنشین دبی از نفت تامین می‌شود از سرمایه‌گذاری چند ده میلیون دلاری در بخش مستغلات دبی خبر می‌دهد.

غرب کهن؟

کشورهای غربی به ظاهر چاره‌ای جز تبدیل شدن به موزه‌هایی از تاریخ معاصر بشر و قبول ناتوانی‌شان از رقابت‌ با قطب‌های نوظهور توسعه شهری ندارند.براساس تحقیقاتی که اخیرا توسط موسسه عمران شهری در واشنگتن انجام شد بحران اعتبار مالی در اروپا و ایالات‌متحده و موج رکودی که صنعت مستغلات ایالات‌متحده را طی ماه‌های اخیر درنوردید، موجب شده بسیاری از طرح‌های احداث نسل جدید آسمانخراش‌ها در اروپا و ایالات‌متحده عملا به طرح‌هایی مرده تبدیل شوند.

در چنین شرایطی به نظر می‌رسد کسانی چون ویتوریو لامپونانی، معماری ایتالیایی که در میلان دفتر دارد و در دانشگاه زوریخ تئوری معماری تدریس می‌کند با گفتن این که شهرهایی چون شانگهای در درازمدت نمی‌توانند با جاهایی مثل برلین و پاریس رقابت کنند در واقع می‌خواهند به خودشان دلداری بدهند.