میراث کهنسال پایداری‌

بتدریج هم و غم این صنعت برای پخش و معرفی انبوه برنامه‌های تلویزیونی و کسب میزان رضایت مردم مطرح شد. چنانچه برنامه‌سازان تلاش کردند این صنعت را با زیبایی توام کنند تا مخاطبان بیشتری جذب برنامه‌های تلویزیونی شوند.

برنامه‌سازان با ایجاد تنوع و زیبایی در ارائه برنامه‌ها با تلاش و پشتکار بسیاری کوشیدند تا تلویزیون را به وسیله‌ای ضروری در خانه‌ها و خانواده‌ها تبدیل کنند.

بر اثر گذشت زمان برای همه مردم  صرف‌نظر از نوع جامعه‌ای که در آن می‌زیستند و سطح درکشان از زیبایی  کندوکاو در ماهیت زیبایی مساله‌ای عمده شد.

گرچه هر فرد و جامعه‌ای افکار خاص خود را دارد و براساس تعاریف خاص خود درباره زیبایی می‌اندیشد، نظریه‌پردازان این حوزه متفق‌‌القولند که: «زیبایی شاخه‌ای از فلسفه است که به جوهر و درک زیبایی و زشتی می‌پردازد و می‌کوشد دریابد که آیا زشتی و زیبایی به طور عینی در جهان خارج موجود است یا تنها در ذهن انسان وجود دارد؟» هرگاه زیبایی‌شناسی از منظری افلاطونی دیده شود، به صورت شاخه‌ای از فلسفه تعریف می‌شود که به «ماهیت زیبایی و داوری درباره آن» می‌پردازد و هرگاه به مثابه یک رشته علمی در نظر گرفته شود، به «تشریح و توضیح پدیده‌های هنری و تجربه زیباشناسی توسط سایر علوم مانند روان‌شناسی، جامعه‌شناسی، مردم‌شناسی یا تاریخ» می‌پردازد.

مستند درختان دیرزیست که چندی است از شبکه 4 سیما پخش می‌شود، با در نظر گرفتن لزوم رعایت زیباشناسی ساخته شده است. چنانچه در این برنامه مستند ما شاهد تماشای تصاویری زیبا و بکر از طبیعت و درختان هستیم. این برنامه تا آنجا که در توانش بوده با استفاده از تصویربرداری (به طریقه ویدئو)‌، نورپردازی و کادربندی‌های دقیق و زیبا به ارائه زندگی درختان دیرزیست و اهمیت آنان در چرخه حیات پرداخته است. حرکت‌های از بالا به پایین و از چپ به راست و از راست به چپ دوربین این مستند وضعیتی به وجود می‌آورد که گویی تماشاگر در آن محل و منطقه حضور دارد و عینا به تماشای درختان دیرزیست مشغول می‌شود.

متن روان گفتار این مستند و ارائه اطلاعاتی موجز و مفید از نحوه زیست‌محیطی اقصی نقاط کشورمان درباره انواع درختان دیرزیست، تماشاگر را پا به پای صحنه‌های این مستند به دنبال خود می‌کشاند. سازندگان مستند درختان دیرزیست با اطلاع کافی از نحوه برنامه‌سازی مستند و نقش تلویزیون در میان مخاطبان خود بخوبی عمل می‌کنند.

مخاطبان این مستند دیدنی با درختانی چون سرو ابرکوه، اروس سمنان، سرو منجیل، بلوط و یسر کجور نوشهر، چنار کتلی و... بخوبی آشنا می‌شوند و به اهمیت وجودی آنان نیز پی می‌برند. دوربین مستند درختان دیرزیست ضمن سفر به شهرهای گوناگون به استان یزد نیز که استانی کویری محسوب می‌شود سفر می‌کند. از دریچه دوربین این مستند با درختان دیرزیست که سنی بین 800 تا 1500 سال دارند، آشنا می‌شویم که اکثر آنها در حصار شهرها گرفتار شده‌اند و با بکارگیری آهن، بتون و آسفالت از سوی شهرنشینان روز به روز از تعداد آنان کم یا مدت عمر این درختان کوتاه‌تر می‌شود.در یکی از قسمت‌های این مستند، چناری معرفی می‌شود که به نام چک مشهور است. این درخت 1400 ساله از نظر زردشتیان بسیار مقدس است و تاکنون دو مرتبه تحت تاثیر ریزش کوه شکسته و مجددا روییده است و هنوز سر پاست. در لابه‌لای تماشای تصاویری از درختان دیرزیست، در این برنامه به طور مستند با کارشناسان گفتگوهای کوتاهی می‌شود که بسیار شنیدنی است.

یکی از اعضای موسسه تحقیقات جنگل و مرتع سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری معتقد است: مدیریت نادرست و اجرای پروژه‌های عمرانی نظیر محوطه‌سازی، آسفالت و خانه‌سازی در مجاورت درختان دیرزیست، بقای این درختان را در استان یزد تهدید می‌کند.

در این برنامه، نظر کارشناس دیگری چنین است که درختان کهنسال طی قرن‌ها موانع اکولوژیک و تنش‌های نامساعد محیطی را پشت سر نهاده‌اند، ولی در صورت نبود حمایت مادی و معنوی به صورت جدی تهدید می‌شوند.
براساس تحقیقاتی که این برنامه انجام می‌دهد، پی می‌بریم که تمام سروهای کهنسال موجود در استان یزد، از یک پایه مادری متولد شده‌اند، به این معنی که از یک درخت تکثیر شده‌اند و این امر با تفکرات ایرانیان باستان مطابقت دارد. درختان دیرزیست مانند تمام موجودات زنده، روند تکاملی پیچیده‌ای را تا شرایط موجود طی کرده‌اند که از نظر ملی و طبیعی با حفظ ابنیه تاریخی کشور برابری می‌کنند. اینک با توسعه تلویزیون و رعایت اصول زیباشناسی، این برنامه آگاهانه در امر درختان دیرزیست کنکاش می‌کند و در هر قسمت، ما را با دنیای جدیدی از مرحله‌های زیست‌محیطی این درختان آشنا می‌سازد. استفاده از نماهای باز (عمومی)‌ از تک‌درختی کهنسال و قطور در دشتی رها شده، استفاده از نماهای بسته از شاخه‌ها و برگ‌ها و چرخیدن دوربین اطراف درختان دیر زیست، تماشاگر را به عمق ظاهر و باطن این درختان می‌برد.

تاکید راوی بر اهمیت حفظ و نگهداری از درختان دیرزیست نشان می‌دهد این درختان پهناور در جذب گردشگران نیز تاثیر زیادی دارند. از این‌رو، باید برنامه جامعی برای حفاظت از این‌ گونه ارزشمند ارائه شود. برای حفاظت و حمایت از درختان کهنسال باید مسوولان استراتژی خاصی را تهیه و تدوین کنند. تخصیص بودجه برای حراست از گونه‌های ارزشمند ملی و طبیعی ضروری است.

مستند درختان دیرزیست برخی از درختان نظیر چنار، سرو و نارون را در محوطه و مجاور بناهای مذهبی و متبرکه نشان می‌دهد باورها و اعتقادات مذهبی مردم موجب حفظ آنها شده است.

علیرضا آقابالایی‌