داستان طلایی‌های زیست‌شناسی

اما قهرمانانی نیز هستند که مدال‌های‌شان را به‌دلیل مطالعات عمیق و فشرده به‌دست‌آورده‌اند. برای نمونه می‌توان به دانش‌آموزان نخبه کشورمان اشاره کرد که در سی‌وهفتمین دوره المپیاد جهانی زیست‌شناسی (۲۰۲۶ IBO) و در رقابت با ۳۰۰ دانش‌آموز از سراسر جهان موفق به کسب سه مدال طلا و یک مدال نقره شدند؛ و در ادامه به‌صورت اختصاصی با رئیس کمیته المپیاد زیست‌شناسی و این قهرمانان طلایی میدان علم گفت‌و‌گو کرده‌ایم.

فرمول تکرار موفقیت‌

موفقیت تیم زیست‌شناسی کشورمان ریشه در عوامل مختلفی دارد، از صمیمیت بگیرید تا پشتکار. دکتر محمدحسین متالهی، رئیس کمیته المپیاد زیست‌شناسی باشگاه دانش‌پژوهان جوان دراین‌باره به جام‌جم می‌گوید: «کلید موفقیت این تیم در رقابت‌های جهانی، انتقال تجربه میان نسل‌های مختلف المپیادی است. هر سال دانش‌آموزان نسبت به تربیت و ارتقای نسل بعد از خود احساس مسئولیت می‌کنند. به همین دلیل، هر آنچه آموخته‌اند را در اختیار نسل بعدی قرار می‌دهند و در کنار آن، از خطا‌ها و تجربه‌های خود نیز می‌گویند تا مسیر برای آنها هموارتر شود و از اشتباهات گذشته درس بگیرند.»
او معتقد است تیم امسال از پشتکار و قدرت سازگاری بالایی برخوردار بود و در طول سال گذشته با وجود شرایط خاص کشور، استرس‌های مختلف و تغییرات ناگهانی در برنامه‌ها مواجه بودیم، اما همین پشتکار و سازگاری که ریشه در انگیزه بالای اعضای تیم داشت، به یکی از مهم‌ترین عوامل موفقیت آنها تبدیل شد. متالهی یکی دیگر از مهم‌ترین نقاط قوت این تیم را یکدلی، صداقت و صمیمیت میان اعضا می‌داند و می‌افزاید: «آن‌ها در تمام مراحل، حامی یکدیگر بودند و در سختی‌ها کنار هم ایستادند. با وجود این‌که شرایطی که تیم امسال پشت سر گذاشت، از ابتدا قابل‌پیش‌بینی نبود و حتی در مقطعی احتمال لغو اعزام به مسابقات نیز مطرح شد، هرگز ناامید نشدند و تلاش خود را ادامه دادند.» به گفته او، مسابقات امسال سخت‌تر از سال‌های قبل بود و بخش آزمایشگاهی‌اش هم سطح خیلی بالایی داشت؛ به‌گونه‌ای که بسیاری از سرپرستان علمی کشور‌های شرکت‌کننده اطمینان نداشتند دانش‌آموزان‌شان بتوانند آزمایش‌ها را به‌درستی انجام دهند. بااین‌حال، اعضای تیم ایران از آمادگی لازم برخوردار بودند و موفق شدند نمرات بسیار خوبی در بخش آزمایشگاهی کسب کنند. 

میانبر کنکور

گاهی یک پیشنهاد ساده می‌تواند مسیر زندگی یک نوجوان را تغییر دهد. برای امیرحسین نصرتی، دانش‌آموز ۱۷ساله اهل کرج، همه چیز از همان روزی آغاز شد که برای ثبت‌نام در مدرسه به دپارتمان المپیاد سر زد. او یکی از سه مدال‌آور طلای تیم ملی ایران در المپیاد جهانی زیست‌شناسی ۲۰۲۶ لیتوانی است. نصرتی پیش از این نیز در المپیاد‌های کشوری سال ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ مدال نقره و طلا را کسب کرده بود و حالا افتخار طلای جهان را نیز به کارنامه خود افزوده است. نقطه عطف مسیر المپیادی او به تابستان سال ۱۴۰۲ بازمی‌گردد؛ زمانی که پس از قبولی در آزمون تیزهوشان ورودی پایه دهم، برای ثبت‌نام به مدرسه رفت. او در گفت‌و‌گو با جام‌جم از همان روز به‌عنوان آغاز مسیر جدید زندگی‌اش یاد می‌کند و می‌گوید: «به پیشنهاد مدیر مدرسه، سری به دپارتمان المپیاد زدم. همان‌جا بود که فهمیدم مسیر دیگری غیر از کنکور هم برای ورود به دانشگاه وجود دارد که هم جذاب‌تر است و هم سطح علمی بسیار بالاتری دارد.» نصرتی با اشاره به انتخاب رشته المپیادی خود می‌گوید: «با توجه به این‌که رشته‌ام تجربی بود، باید بین المپیاد شیمی و زیست‌شناسی یکی را انتخاب می‌کردم و در نهایت زیست را برگزیدم. راستش اوایل آن‌قدر خیلی جدی نبودم، اما بعد از یکی دو ماه و با شروع پاییز، مسیر المپیاد را با جدیت بیشتری دنبال کردم.»

۳ سال، یک طلا

برای محمدرضا واعظی، دانش‌آموز ۱۸ساله اهل مشهد، مسیر رسیدن به طلای جهانی از سال‌ها قبل و با حضور در مسابقات علمی و فرهنگی همچون جشنواره خوارزمی و کسب مقام‌های استانی و کشوری آغاز شد. او که از دوره اول متوسطه در مدارس استعداد‌های درخشان تحصیل کرده، پیش از کسب مدال طلای المپیاد جهانی زیست‌شناسی ۲۰۲۶ لیتوانی و در مقطع دهم، مدال طلای کشوری المپیاد سلول‌های بنیادی و پزشکی بازساختی و در مقطع یازدهم، مدال طلای کشوری المپیاد زیست‌شناسی را در کارنامه خود ثبت کرده بود. واعظی به جام‌جم می‌گوید: «از دوره اول متوسطه با المپیاد و اخبار آن آشنا بودم. با گذشت زمان و مطالعه کتاب‌های دوره متوسطه اول، کم‌کم به این نتیجه رسیدم که به زیست‌شناسی علاقه بیشتری دارم.» او پراضطراب‌ترین لحظه حضور در رقابت‌های جهانی را نه آزمون، بلکه زمان اعلام نتایج می‌داند و دراین‌باره می‌گوید: «اعلام نتایج در المپیاد جهانی زیست‌شناسی به این صورت است که اسامی را از پایین‌ترین نمره‌ها تا نفر اول می‌خوانند؛ بنابراین هرچه اسم ما دیرتر اعلام می‌شد، شرایط بهتر بود، اما همین انتظار، لحظه‌به‌لحظه بر اضطراب‌مان می‌افزود.» واعظی درباره احساسش پس از اعلام نتایج نیز می‌گوید: «در آن لحظه بسیار خوشحال بودم، چراکه بعد از سه سال تلاش، به نتیجه‌ای که می‌خواستم رسیدم و توانستم نام ایران را در کنار ابرقدرت‌هایی مانند چین و آمریکا قرار دهم.»

رویایی که نقره شد

امیرحسین همتی، دانش‌آموز علامه حلی تهران، المپیاد را فقط یک مسابقه علمی نمی‌دید؛ بلکه تجربه‌ای بود که از علاقه به زیست‌شناسی آغاز شد و درنهایت با مدال نقره جهان به پایان رسید. همتی که مدال طلای کشوری بیست‌وهفتمین دوره المپیاد زیست‌شناسی در سال ۱۴۰۳ را در کارنامه دارد، در المپیاد جهانی زیست‌شناسی ۲۰۲۶ لیتوانی نیز موفق به کسب مدال نقره شد. او می‌گوید علاقه‌اش به ریاضی و زیست‌شناسی از دوران راهنمایی شکل‌گرفت، اما، چون تصمیم داشت در رشته تجربی ادامه‌تحصیل دهد، مسیر المپیاد زیست‌شناسی را انتخاب کرده است.
همتی به جام‌جم می‌گوید: «آنچه همواره در المپیاد زیست‌شناسی نظرم را به خود جلب می‌کرد، ماهیت آن بود؛ این‌که خودت باید دنبال یادگیری موضوعات جدید بروی و منابع مطالعه محدود به چند کتاب مشخص نیست.» او متفاوت‌بودن فضای رقابت‌های جهانی را یکی از مهم‌ترین تجربه‌های خود می‌داند و می‌افزاید: «استرسی که آنجا تجربه می‌کنید، اصلا قابل مقایسه با آزمون‌های داخلی نیست. معمولا در آزمون‌ها استرس زیادی نداشتم، اما در مسابقات جهانی حتی استرس معمولی را هم نمی‌توانستم کنترل کنم؛ چون برایم تجربه تازه‌ای بود تا جایی که در آزمون‌های عملی و آزمایشگاهی، لرزش دست واقعا اذیتم می‌کرد.»
همتی البته معتقد است سخت‌ترین بخش مسابقات، فراتر از خود آزمون‌ها بود: «در طول آزمون‌ها گروه‌بندی شده بودیم و چهار عضو تیم ایران در گروه‌های مختلف قرار داشتند؛ بنابراین همدیگر را نمی‌دیدیم. تصور کنید دو روز، از صبح تا عصر، یکی از مهم‌ترین آزمون‌های زندگی‌تان را با فشار زیاد پشت سر می‌گذارید و بعد از پایان هر بخش، فقط فرصت کوتاهی برای استراحت دارید. در همان زمان هم اطراف‌تان پر از دانش‌آموزانی است که بیشتر از سه روز نیست آنها را می‌شناسید.»