یک پژوهشگر و درمانگر اعتیاد در گفتوگو با «جامجم»: میزان رشد مصرف موادمخدر در میان زنان طی دهه اخیر از مردان بیشتر بوده است
افزایش مصرف مواد مخدر در میان زنان
روند مصرف مواد مخدر و روانگردان در میان زنان طی سالهای اخیر با سرعتی نگرانکننده در جهان رو به افزایش است و کشورمان نیز درگیر چنین آسیبی شده، پدیدهای که علاوهبر تهدید سلامت جسمی و روانی زنان، بنیان خانواده و در نهایت ساختار اجتماعی کشور را نیز با چالشهای جدی مواجه کرده است.
کارشناسان هشدار میدهند که افزایش گرایش زنان و بهویژه دختران نوجوان به مصرف سیگار، الکل و مواد روانگردان میتواند پیامدهایی فراتر از آسیبهای فردی داشته باشد و سلامت نسلهای آینده را نیز تحتتأثیر قرار دهد.
خانواده بهعنوان مهمترین نهاد اجتماعی، زمانی که با معضل اعتیاد زنان روبهرو میشود، بخشی از کارکرد حمایتی و تربیتی خود را از دست میدهد. از همین رو، اعتیاد زنان تنها یک آسیب فردی نیست بلکه پیامدهای آن در ابعاد خانوادگی، اجتماعی و حتی اقتصادی نیز قابل مشاهده است.
باتوجه به تغییر الگوی مصرف مواد در ایران و جهان بهتازگی امیرحسین یاوری، معاون پیشگیری و درمان ستاد مبارزه با موادمخدر در این زمینه هشدار داده که «گزارشهای جدید نشان میدهد قدرت اثرگذاری برخی مواد، بهویژه مشتقات کانابیس، در سالهای اخیر افزایش یافته و در ایران حدود یک میلیون نفر مصرفکننده تفننی مواد هستند.»
او با بیان اینکه در مجموع نزدیک به سه میلیون و ۸۰۰ هزار نفر در کشور به نوعی درگیر مصرف موادمخدر هستند، میافزاید: «حدود ۹ درصد مصرفکنندگان موادمخدر را زنان تشکیل میدهند. اگرچه این رقم نسبت به میانگین برخی مناطق جهان متفاوت است، اما در سالهای اخیر گرایش زنان به مصرف موادی مانند تریاک و همچنین گل افزایش یافته است.»
در همین زمینه محمدرضا قدیرزاده، پژوهشگر و درمانگر اعتیاد در گفتوگو با جامجم با اشاره به تغییر الگوی آسیبهای اجتماعی میگوید: «بررسیها نشان میدهد میزان رشد مصرف موادمخدر در میان زنان طی دهه اخیر از مردان بیشتر بوده است.»
او میافزاید: «البته از نظر تعداد، همچنان مردان مصرفکنندگان اصلی هستند، اما سرعت افزایش این آسیب در زنان نگرانکننده است و این موضوع تنها به اعتیاد محدود نمیشود؛ در بسیاری از آسیبهای اجتماعی نیز نرخ رشد در زنان بیش از مردان است.»
قدیرزاده رشد مصرف الکل در میان زنان را یکی از جدیترین نگرانیهای حوزه سلامت اجتماعی میداند و اظهار میکند: «باوجود ممنوعیت قانونی و شرعی مصرف مشروبات الکلی در کشور، طی سالهای اخیر مصرف الکل بهویژه در میان زنان، افزایش قابلتوجهی داشته است. سرعت رشد مصرف الکل در زنان حتی از مردان نیز بیشتر شده و این مسأله زنگ خطری جدی محسوب میشود؛ زیرا سلامت زنان ارتباط مستقیمی با سلامت نسل آینده دارد و مصرف الکل میتواند زمینه بروز ناهنجاریها و بیماریهای جنینی را فراهم کند.»
زنان ریسکپذیرتر شدهاند
مصرف مخدرهایی که معمولا کمخطر تلقی میشوند مانند سیگار، الکل و گل میتواند زمینهساز گرایش به موادمخدر سنگینتر از جمله تریاک، هروئین، شیشه و انواع مواد روانگردان جدید باشد. به همین دلیل، بیتوجهی به روندهای کنونی میتواند در سالهای آینده ابعاد گستردهتری از آسیبهای ناشی از اعتیاد را رقم بزند.
قدیرزاده توضیح میدهد: «آنچه در حداقل یک دهه اخیر مشاهده میکنیم، افزایش ریسکپذیری زنان در حوزههای مختلف است. این موضوع میتواند ریشه در تغییرات فرهنگی و اجتماعی داشته باشد که تحلیل آن برعهده جامعهشناسان است، اما واقعیت میدانی نشان میدهد رفتارهای پرخطر در میان زنان افزایش یافته است.»
او با اشاره به پیامدهای این روند میگوید: «در سالهای اخیر موارد ابتلا به HIV در میان زنان افزایش یافته که بخش عمده آن ناشی از روابط جنسی پرخطر و بدون اقدامات پیشگیرانه است. همچنین الگوی انتقال HIV در کشور از مصرف تزریقی موادمخدر به سمت انتقال از طریق روابط جنسی تغییر کرده است.»
این درمانگر اعتیاد همچنین درباره افزایش ابتلا به ویروس HPV هشدار میدهد و میگوید: «رشد ابتلا به ویروس HPV یا زگیل تناسلی در سالهای اخیر بسیار چشمگیر بوده و میتوان آن را چند برابر یا حتی تصاعدی توصیف کرد. در حالیکه اجرای برنامههای واکسیناسیون HPV در مقطعی مطرح شده بود، این برنامهها ادامه پیدا نکرد و اکنون آثار این خلأ در افزایش موارد ابتلا در جامعه قابل مشاهده است.»
به باور کارشناسان، افزایش مصرف موادمخدر و روانگردان در میان زنان تنها به گسترش اعتیاد محدود نمیشود بلکه میتواند پیامدهای گستردهای برای سلامت عمومی، بنیان خانواده و آینده جامعه به همراه داشته باشد. کارشناسان حوزه اعتیاد معتقدند کشور هماکنون با مجموعهای از چالشهای مرتبط در حوزه سلامت رفتاری و جنسی روبهرو است که نیازمند سیاستگذاری، آموزش و مداخلات مؤثر است.
قدیرزاده در اینباره میگوید: «یکی از مهمترین پیامدهای افزایش مصرف مواد در زنان، شکلگیری نسلی از نوجوانان و جوانان است که پیش از ورود به زندگی مشترک، درگیر رفتارهای پرخطر شدهاند.»
او میافزاید: «در گذشته، اگر پدر خانواده مصرفکننده مواد بود، مادر معمولا نقش محافظ خانواده را برعهده داشت و تاحد زیادی از آسیب دیدن فرزندان و کانون خانواده جلوگیری میکرد، اما امروز با افزایش مصرف سیگار، گل، حشیش، الکل و سایر موادمخدر در میان دختران نوجوان و زنان جوان، این الگو در حال تغییر است.»
افرادی که با چنین آسیبهایی وارد زندگی مشترک میشوند، ممکن است در تشکیل و حفظ یک خانواده پایدار با چالشهای بیشتری مواجه شوند. تداوم این روند میتواند در بلندمدت پیامدهایی همچون کاهش سلامت جسمی و روانی مادران آینده، افزایش آسیبهای اجتماعی و تضعیف کارکرد حمایتی خانواده را به دنبال داشته باشد؛ موضوعی که ضرورت توجه جدی سیاستگذاران و نهادهای مسئول را دوچندان میکند.
قدیرزاده، مهمترین راهکار مقابله با این روند را ارتقای آگاهی عمومی میداند و میگوید: «فرهنگسازی و اطلاعرسانی صحیح، مؤثرترین ابزار برای پیشگیری است. مردم باید نسبت به پیامدهای مصرف موادمخدر، مشروبات الکلی و رفتارهای جنسی پرخطر آگاهی کافی داشته باشند. متأسفانه در کشور ما گاهی تصور میشود صحبت کردن درباره این موضوعات به معنای ترویج آنهاست، در حالی که سکوت، زمینه گسترش آسیبها را فراهم میکند.»
او ادامه میدهد: «اگر سالها قبل درباره HIV اطلاعرسانی گستردهتر و صریحتری انجام میشد، احتمالا امروز با تعداد کمتری از مبتلایان روبهرو بودیم. این موضوع درباره HPV و مصرف الکل نیز صدق میکند. بسیاری از جوانان تصور میکنند تنها دلیل منع مصرف الکل، ملاحظات شرعی است، در حالی که آثار زیانبار آن بر سلامت جسم و روان، کاملا اثبات شده است.»
این پژوهشگر با اشاره به تجربه سایر کشورها میگوید: «حتی در کشورهایی که مصرف الکل قانونی است، قوانین سختگیرانهای برای فروش آن به افراد زیر ۱۸ سال و همچنین عرضه دخانیات وجود دارد.»
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
مستندسازان با ثبت جزئیات آیین حماسی بدرقه با رهبری شهید، درصدد تبدیل این سوگ ملی به سندی ماندگار از آغاز یک دوران جدید هستند
سینماگران در تکاپوی ثبت باشکوهترین تشییع ایران
گفت و گو
