واردات علیه تولید دارو

چراکه در صورت تداوم برخی کوتاهی‌ها، آینده این صنعت با تهدیدی جدی روبه‌رو خواهد شد‌؛ تهدیدی که به گفته فعالان این حوزه، آرزوی شرکت‌های خارجی است. رئیس سندیکای مواد اولیه دارویی، شیمیایی و بسته‌بندی دارویی بر این باور است که صدور مجوز برای واردات مواد اولیه دارویی، نه‌تنها به توسعه صنعت داروسازی کشور کمکی نمی‌کند، بلکه در مسیری خلاف تقویت تولید داخلی قرار دارد.

 

نگاهی به وضعیت تولید مواد اولیه دارویی در ایران نشان می‌دهد که این صنعت با بهره‌گیری از توانمندی‌های داخلی، نه‌تنها از بسیاری از رقبای اروپایی پیشی گرفته، بلکه توانسته است سهم قابل توجهی معادل ۷۲‌درصد از ارزش بازار را به خود اختصاص دهد.

 

به گفته فرامرز اختراعی، رئیس هیأت‌مدیره سندیکای مواد اولیه دارویی، شیمیایی و بسته‌بندی دارویی، از میان ۹۰۰ مولکول ماده اولیه دارویی تولیدشده در جهان، ۶۵۰ مولکول در داخل کشور تولید می‌شود.

به گفته او، با وجود این توانمندی و جایگاه ایران، صنعت تولید مواد مؤثره دارویی در کشور آن‌گونه که شایسته آن است مورد توجه قرار نمی‌گیرد؛ در حالی‌ که کشورهای دیگر برای همکاری با فعالان این صنعت ابراز تمایل می‌کنند.

 رئیس سندیکای مواد اولیه دارویی، شیمیایی و بسته‌بندی دارویی در نشست خبری اخیر خود از مشورت نکردن با سندیکا در تصمیمات ارزی و تغییر گروه‌های کالایی در حوزه مواد مؤثره دارویی از طرف سازمان غذا و دارو انتقاد کرد و نسبت به آینده این صنعت هشدار داد: «ایران در این حوزه قدرتی جهانی به شمار می‌رود؛ از این‌رو، بازنگری‌های جدی در سیاست‌های حمایتی برای حفظ جایگاه کشور در این صنعت ضروری است.»

 

حمایت از واردات به ضرر تولید داخل

به گفته فعالان صنعت تولید ماده مؤثره دارو، متأسفانه این صنعت اولین بخشی است که از حمایت‌های ارزی محروم می‌شود، در حالی که کل ارز مصرفی آن ۱۵۰ میلیون دلار است. به نظر اختراعی، تصمیمات و سیاست‌گذاری‌ها در حوزه دارو، بسیار پرسش‌برانگیز و تعجب‌آور هستند‌؛ آن‌قدر که به نظر می‌رسد منافعی در واردات وجود دارد که باعث می‌شود شفاف‌سازی لازم صورت نگیرد و ارز ترجیحی تخصیص‌یافته به مواد اولیه دارو، عملا پیشاپیش مصرف شده باشد. 

در این‌باره فعالان صنعت تولید مواد مؤثره دارویی معتقدند با وجود توانمندی‌های کشور در تولید مواد اولیه دارو، برخی تصمیم‌های نادرست عملا به حمایت از تولیدکنندگان خارجی و تضعیف تولید داخلی منجر شده است. چنانچه فرامرز اختراعی، رئیس سندیکای مواد اولیه دارویی، شیمیایی و بسته‌بندی دارویی بر این باور است که صدور مجوز برای واردات مواد اولیه دارویی، نه‌تنها کمکی به توسعه صنعت داروسازی کشور نمی‌کند، بلکه رویکردی در جهت تضعیف تولیدکنندگان داخلی است. 

او توضیح داد: «جریان‌هایی وجود دارد که درصدد تضعیف صنعت مواد اولیه دارویی هستند و تصمیماتی اتخاذ می‌شود که می‌تواند ‌به نابودی آن منجر شود. نکته قابل توجه این است که جلسات مرتبط با حوزه دارو، نه با حضور ما بلکه با حضور گروه‌هایی برگزار می‌شود که منافع‌شان در واردات تعریف شده، در حالی که کشور برای تأمین نیازهای خود وابستگی ضروری به کشورهایی مانند هند و چین ندارد.»

این اتفاقات در حالی رقم می‌خورد که به گفته ‌محمدرضا موسوی، نایب‌رئیس سندیکای تولیدکنندگان مواد اولیه دارویی، شیمیایی و بسته‌بندی دارویی، صنعت تولید ماده مؤثره دارویی در کشور، تاب‌آوری سیستم سلامت کشور را بالا می‌برد. 

موسوی با طرح این پرسش که چرا نباید با حمایت از صنعت داخل با ارز کمتر و حجم بیشتر، ذخیره استراتژیک انجام شود، افزود: «بسیاری از داروهای مربوط به دیابت‌، بیمار‌های قلبی ــ عروقی‌، آنتی‌بیوتیک‌های استراتژیک، اغلب داروهای اعصاب و روان، ضددردها و... در کشور تولید می‌شوند. به همین دلیل معتقدیم توان تولیدکنندگان داخل تاب‌آوری صنعت دارویی را بالا برده‌ است و نادیده گرفتن آن، می‌تواند آسیب‌های جبران‌ناپذیری به نظام سلامت کشور وارد کند.»

 

چرا کمبود دارو؟

با وجود ادعای تولید ۹۷ درصد مواد دارویی در داخل کشور، این سؤال همچنان پابرجاست که چرا کمبود دارو در کشورمان به بحرانی جدی تبدیل شده است. به گفته فعالان این سندیکا، به نظر می‌رسد کمبود داروی فعلی، ناشی از سیاست‌گذاری‌های نادرست، حمایت نکردن از تولیدکنندگان داخلی، اولویت دادن به واردات و تضعیف صنعت مواد اولیه دارویی و در نهایت وجود تعارض منافع در تصمیم‌گیری‌هاست، نه ناتوانی کشور در تولید دارو.

‌ فعالان این سندیکا تاکید دارند که زنجیره‌ای از عوامل، دست به دست هم داده‌اند تا امروز با بحران دارویی روبه‌رو شویم. عواملی نظیر این‌که ارز ترجیحی برای صنعت تولید مواد اولیه دارو، پیشاپیش مصرف شده و منافع قابل توجهی در حوزه واردات وجود دارد. حمایت از تولیدکنندگان خارجی صورت می‌گیرد که به ضرر تولیدکنندگان داخلی است. جریان‌هایی درصدد تضعیف صنعت مواد اولیه دارویی هستند و از همه مهم‌تر، مسئولان دولتی، آگاهی کافی از ظرفیت‌های واقعی صنعت ندارند و برای صنعت مواد اولیه، ارز اختصاص داده نمی‌شود. 

‌رئیس هیأت مدیره سندیکا در این خصوص گفت: «اخیرا، نرخ ارز ترجیحی برخی از اقلام موردنیاز صنعت مواد اولیه دارویی به‌طور ناگهانی و بدون هماهنگی حذف و تبدیل به نرخ توافقی شد. به نظرم برخی، عمدا نقش مهم صنعت مواد مؤثره دارویی را در صنعت دارویی کشور حذف می‌کنند این رویکرد‌ موجب می‌شود تصمیمات درستی در این حوزه گرفته نشود.»

در همین زمینه، مهدی سجادی، عضو هیأت مدیره این سندیکا نیز از بی‌عدالتی ارزی انتقاد کرد و گفت: «۷۰‌درصد ارزش صنعت ماده اولیه دارویی، متوجه تولیدکنندگان داخلی است اما حمایت‌های لازم را شاهد نیستیم. چنانچه در پنج ماه گذشته، به صنعت ماده اولیه دارو، هیچ ارزی اختصاص داده نشده است و به این ترتیب انبارهای شرکت‌های ماده اولیه در اواخر سال گذشته تقریبا خالی شد.» و در مقابل، در روزهای جنگ 40روزه و بعد از آن، شرکت‌ها، با مشکلات لجستیک، انتقال ارز و... مواجه شدند. در حالی که تولیدکنندگان مواد مؤثره در جنگ و قبل از جنگ تا گرم آخر مواد اولیه خود را تولید کردند‌؛ موضوعی که می‌تواند یکی از عوامل مؤثر در کمبود داروی این روزها محسوب شود.

 

روزهای جنگی تولید دارو

‌ وی با اشاره به این‌که در روزهای جنگ 40روزه با وجود مشکلات در انتقال ارز و حمل‌و‌نقل کالاها اما تولیدکنندگان مواد اولیه هر آنچه داشتند در اختیار شرکت‌های داروسازی قرار دادند، ادامه داد: «این درحالی است که هزینه‌های حمل طی 3 - 2 ماه نزدیک به ۱۰ برابر شد و صنعت نیز ناچار به پذیرش آن است تا کمبودی ایجاد نشود.» 

او در پاسخ به پرسش خبرنگار جام‌جم مبنی بر این‌که محاصره دریایی دشمنان چه تأثیری بر تأمین مواد اولیه دارو داشته است، گفت‌: «محاصره دریایی در دوران جنگ، توانست روند تولید دارو را کمی زمانبر کند اما واقعیت این است که مشکل تولید مواد اولیه دارویی با رفع محاصره دریایی و با سفر به چین و هند، حل نمی‌شود، بلکه نباید مواد اولیه‌ای که در داخل تولید می‌شود، وارد شود.»

‌موسوی درباره چگونگی محاصره دریایی بر واردات مواد اولیه دارو توضیح داد: «حجم واردات آن‌قدر نیست که با یک محاصره دریایی در تأمین دچار مشکل شویم‌؛ ما اکنون چندین روش مختلف حمل‌ونقل از‌جمله هوایی، زمینی، ریلی و جاده‌ای و... را تجربه می‌کنیم و دیگر صرفا به حمل‌ونقل دریایی وابسته نیستیم. گرچه یافتن مسیرهای جایگزین ایمن و کم‌چالش زمان‌بر است اما ما در حال مدیریت این فرآیند هستیم. مثلا پیش از محاصره، ترخیص کالا از بندرعباس، پایان کار ما بود اما در زمان محاصره، پیدا کردن بهترین و امن‌ترین مسیر برای بهینه‌سازی قیمت و امنیت کالا، زمان‌بر شده است.» 

 نایب‌رئیس سندیکای تولیدکنندگان مواد اولیه دارویی، شیمیایی و بسته‌بندی دارویی با اشاره به این‌که در این میان، سازمان غذا و دارو برخورد مناسبی با این موضوع نداشت. ادامه داد: «وقتی فرآیند تأمین به دلیل پیچیدگی‌های لجستیکی کمی طولانی‌ شد و تولیدات ما به ماه‌های چهارم و پنجم سال موکول شود، سازمان بلافاصله اقدام به صدور مجوز واردات برای تمام آن محصولات کرد. سؤال اینجاست سرنوشت تولیدات داخلی چه خواهد شد؟ چگونه می‌خواهند این تداخل و هدررفت سرمایه را توجیه کنند؟»

علاوه بر این، نرخ‌گذاری‌ها نیز ناعادلانه به نظر می‌رسد. به‌عنوان مثال، در حالی که قیمت تولید داخل یک دارو ۱۰میلیون تومان است، نمونه وارداتی آن ۲۳ میلیون تومان قیمت‌گذاری می‌شود و نرخ فروش براساس قیمت محصول وارداتی تعیین می‌شود. در این میان، تنها واردکننده است که از این موضوع، سود کلان می‌برد. 

‌‌ اختراعی، رئیس هیات مدیره سندیکا در ادامه این نشست، درباره آینده صنعت تولید دارو نیزگفت: «با توجه به پیروزی‌های ملت ایران، چشم‌انداز روشنی پیش‌روی خود می‌بینیم. ما در زمینه تولید داخلی با مشکلی مواجه نیستیم‌ اما به آن شرط که منابع ارزی وارداتی به کشور، دچار انحراف در مصرف نشود و تولیدکننده داخلی در اولویت قرار گیرد. واردات باید صرفا در راستای رفع نیازهای واقعی کشور باشد تا چرخ تولید داخلی همچنان بچرخد.»