«اردیبهشت کتاب» زیر ذره‌بین منتقدان؛ روایت مردم‌نگارانه از نمایشگاه کتاب تهران

نشست نقد و بررسی کتاب «اردیبهشت کتاب»، روز پنجشنبه ۷ خرداد در کافه بچه کتابخون‌های باغ کتاب برگزار شد. در این نشست، مهدی کاموس، نویسنده در کنار محمدمهدی وحیدی حضور داشت.

کد خبر: ۱۵۵۴۰۱۷

به گزارش جام جم آنلاین، در ابتدای این نشست، محمدمهدی وحیدی با اشاره به پیوند میان مطالعات ارتباطات و مردم‌نگاری گفت هنوز درباره نسبت دقیق میان این دو حوزه بحث‌های متعددی وجود دارد و در پژوهش‌های ارتباطی نیز از روش مردم‌نگاری استفاده‌های متفاوتی شده است. وی افزود: گاهی مردم‌نگاری را یک شاخه مستقل می‌دانند و گاهی آن را به عنوان یک روش پژوهشی در مطالعات فرهنگی و اجتماعی به کار می‌گیرند.

وی ادامه داد که در فضای نمایشگاه کتاب، رویکرد‌های فرهنگی متعددی حضور دارند و همین مسئله باعث می‌شود نمایشگاه به میدانی جذاب برای مشاهده و تحلیل رفتار‌های فرهنگی تبدیل شود. وحیدی اظهار کرد: در نمایشگاه کتاب، آدم‌ها، سلیقه‌ها، طبقات اجتماعی، نوع مصرف فرهنگی و حتی سبک زندگی افراد قابل مشاهده است و یک مردم‌نگار می‌تواند از دل همین رفتار‌ها روایت‌های متعددی استخراج کند.

این کارشناس حوزه ارتباطات با اشاره به کتاب «اردیبهشت کتاب» گفت این اثر از نخستین نمونه‌های فارسی است که نمایشگاه کتاب تهران را با رویکرد مردم‌نگارانه بررسی کرده و همین موضوع، اهمیت و ارزش ویژه‌ای به آن داده است. وی افزود: شاید پیش از این کمتر اثری در زبان فارسی با چنین رویکردی درباره نمایشگاه کتاب تهران نوشته شده بود و همین مسئله برای آقای کاموس نوعی فضل تقدم ایجاد کرده است.

وحیدی با تأکید بر اهمیت شناخت میدانی برای پژوهشگر مردم‌نگار اظهار کرد: پژوهشگر مردم‌نگار بهتر است سال‌ها در آن فضا حضور داشته باشد و میدان را بشناسد تا بتواند پدیده‌ها را درست تفسیر کند. آقای کاموس در این کتاب توانسته این شناخت را به خوبی نشان دهد.

وی در ادامه با اشاره به برخی ویژگی‌های کتاب گفت اثر حاضر تلاش کرده میان بخش‌های مختلف نمایشگاه کتاب پل بزند و روایت‌های متنوعی از فضای فرهنگی و اجتماعی نمایشگاه ارائه دهد. او افزود: کتاب فقط درباره خرید کتاب نیست؛ بلکه از خلال روایت‌های نمایشگاه به موضوعاتی مثل سبک زندگی، وضعیت اقتصادی، ذائقه فرهنگی، نوع مواجهه مردم با رسانه‌های جدید و حتی مسئله تغذیه و مصرف فرهنگی هم پرداخته است.

وحیدی همچنین بیان کرد که نویسنده در روایت‌های خود توانسته از دل جزئیات ساده، تصویری اجتماعی و فرهنگی از جامعه امروز ایران ارائه دهد. وی توضیح داد: مثلاً از خلال نگاه به انتخاب‌های یک دانش‌آموز یا نحوه خرید کتاب توسط یک خانواده، می‌توان به وضعیت فرهنگی و اقتصادی جامعه پی برد.

او درباره ساختار کتاب نیز گفت فصل نخست کتاب جنبه نظری پررنگ‌تری دارد، اما بخش‌های بعدی، به دلیل روایت‌های میدانی و شیوه نگارش، برای مخاطب عام نیز جذاب و خواندنی است. به گفته وی، نویسنده توانسته با استفاده از تکنیک‌های مردم‌نگارانه، مخاطب را همراه سوژه‌ها حرکت دهد و تجربه زیسته آنها را روایت کند.

وحیدی در ادامه به نسبت کتاب و رسانه‌های جدید اشاره کرد و گفت: نویسنده وارد بحث رسانه‌های اجتماعی و فضای مجازی هم شده، اما تمرکز اصلی را همچنان روی مسئله کتاب نگه داشته و تلاش کرده نسبت میان این رسانه‌ها و فرهنگ کتاب‌خوانی را بررسی کند.

وی افزود: کتاب به این مسئله می‌پردازد که رسانه‌های اجتماعی چه تأثیری بر رفتار فرهنگی جامعه گذاشته‌اند و در عین حال چگونه می‌توان از همین رسانه‌ها برای ترویج کتاب‌خوانی استفاده کرد.

این کارشناس حوزه ارتباطات همچنین با اشاره به جایگاه کتاب فیزیکی در جهان امروز اظهار کرد: با وجود همه تحولاتی که در حوزه رسانه‌های دیجیتال رخ داده، کتاب چاپی همچنان مخاطبان خاص خود را دارد و تجربه لمس و ورق زدن کتاب، ویژگی‌هایی است که هنوز برای بسیاری از مخاطبان اهمیت دارد.

وحیدی در بخش دیگری از سخنان خود، به تفاوت نمایشگاه کتاب تهران با نمایشگاه‌های بین‌المللی اشاره کرد و گفت: در بسیاری از نمایشگاه‌های کتاب جهان، تمرکز اصلی بر کپی‌رایت و بازاریابی نشر است، اما نمایشگاه کتاب تهران علاوه بر جنبه اقتصادی، یک پدیده اجتماعی و فرهنگی گسترده محسوب می‌شود.

وی ادامه داد: نمایشگاه کتاب تهران نوعی هویت فرهنگی ایرانی را بازتاب می‌دهد؛ فضایی که مردم با آن رشد کرده‌اند، آن را تجربه کرده‌اند و برای بسیاری از خانواده‌ها بخشی از حافظه فرهنگی جمعی شده است.

در پایان این نشست، حاضران درباره ظرفیت‌های مردم‌نگاری در مطالعه رویداد‌های فرهنگی، ضرورت توسعه پژوهش‌های میدانی در حوزه کتاب و همچنین نسبت میان رسانه‌های نوین و فرهنگ مطالعه به گفت‌و‌گو پرداختند.