نگاهی به ضرورت بازنمایی رشادتهای عملیات بیتالمقدس در قالب ادبیات مدرن
مزارع الگویی، نبض کشاورزی نوین
در شرایطی که کشاورزی ایران با چالشهایی مانند محدودیت منابع آب، کاهش بهرهوری و شکاف عملکردی میان مزارع مواجه است، توسعه مزارع الگویی بیش از هر زمان دیگری اهمیت پیدا کرده است. این مزارع میتوانند مسیر افزایش تولید، صرفهجویی در مصرف آب، بهبود کیفیت محصولات و حتی توسعه صادرات را هموار کنند. سیاستگذاران بخش کشاورزی معتقدند که انتقال دانش از آزمایشگاهها و مراکز تحقیقاتی به زمینهای کشاورزی، کلید تحول در تولید است. به همین دلیل شبکهای از مزارع الگویی در سراسر کشور در حال شکلگیری است؛ شبکهای که قرار است هزاران کشاورز را به دانش و فناوریهای نوین متصل کند و کشاورزی سنتی را به کشاورزی دانشبنیان نزدیکتر سازد.
مزرعه الگویی در ادبیات کشاورزی به مزرعهای گفته میشود که در آن تازهترین یافتههای علمی، روشهای نوین کشت، مدیریت منابع آب و خاک و فناوریهای جدید به شکل عملی اجرا میشود تا کشاورزان دیگر بتوانند نتیجه این روشها را در عمل ببینند و همان الگو را در مزارع خود بهکار بگیرند. درواقع، مزرعه الگویی پلی میان پژوهشهای علمی و زمینهای کشاورزی است؛ پلی که میتواند فاصله میان دانش و عمل را کاهشدهد.
شبکهای برای انتقال دانش به مزرعه
ایده ایجاد شبکه ملی مزارع الگویی در ایران با هدف انتقال عملی دانش کشاورزی به مزرعه شکل گرفته است. در این طرح، کشاورزان پیشرو که تجربه و مهارت بیشتری دارند، بهعنوان مزرعهدار الگو انتخاب میشوند و سایر کشاورزان منطقه از تجربه و آموزشهای آنان بهره میبرند. معاون وزیر جهاد کشاورزی و رئیس سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، درباره ابعاد این طرح میگوید: «در سال نخست اجرای طرح، ۲۰۰۰ مزرعه الگویی آغاز بهکار کردهاند که هرکدام با ۲۰مزرعه کشاورز همکار مرتبط هستند و در مجموع ۴۰ هزار مزرعه در این شبکه فعال خواهند شد.» به گفته غلامرضا گلمحمدی، این شبکه قرار است در سالهای آینده گسترش یابد.
او توضیح میدهد: «براساس برنامهریزی انجامشده، تا پایان برنامه هفتم توسعه تعداد این مزارع به ۵۰۰۰ مزرعه اصلی افزایش پیدا میکند و با توسعه شبکه ملی مزارع الگویی، امکان انتقال یافتههای علمی و تجربیات کاربردی به کشاورزان سراسر کشور فراهم خواهد شد.»
در این مدل، مزرعه دیگر تنها محل تولید محصول نیست؛ بلکه به یک مرکز آموزشی تبدیل میشود که کشاورزان میتوانند در آن روشهای جدید را بهصورت عملی مشاهده کنند.
افزایش بهرهوری و کاهش شکاف عملکرد
یکی از مهمترین اهداف ایجاد مزارع الگویی، کاهش فاصله میان عملکرد مزارع پیشرو و میانگین تولید در مناطق مختلف کشور است؛ فاصلهای که در بسیاری از محصولات استراتژیک قابل توجه است.
گلمحمدی با اشاره به این موضوع میگوید: «باتوسعه دانش و فناوری در مزارع الگویی، انتظار داریم بتوانیم ۱۰ تا ۲۰ درصد از شکاف عملکردی تولید را جبران کنیم.»
او همچنین به اهداف کلان تولید اشاره کرده و میافزاید: «در حالیکه تولید کنونی محصولات کشاورزی کشور حدود ۱۳۰ میلیون تن است، هدف برنامه رسیدن به ۱۶۰ میلیون تن است. حتی با افزایش ۱۰ درصدی تولید میتوان به حدود ۱۴۵ میلیون تن رسید که این هدف با توسعه مزارع الگویی و انتقال یافتههای علمی به مزرعه قابلتحقق است.» کارشناسان معتقدند افزایش بهرهوری در واحد سطح، مهمترین راه برای افزایش تولید در شرایط محدودیت منابع آب و خاک است. مزارع الگویی دقیقا با همین هدف شکل گرفتهاند تا کشاورزان با روشهایی مانند استفاده از بذرهای اصلاحشده، مدیریت بهینه کود و آبیاری و استفاده از فناوریهای نوین آشنا شوند.
تجربه استانها؛ از برنج تا گندم
اجرای طرح مزارع الگویی تنها به یک منطقه محدود نیست و در استانهای مختلف کشور برای محصولات گوناگون در حال اجراست. در مازندران بهعنوان قطب تولید برنج کشور، نخستین مزرعه الگویی برنج با حضور مسئولان رونمایی شده است.
استاندار مازندران در این مراسم تأکید کرد: «آینده کشاورزی ایران از مسیر علم و مزرعه الگویی میگذرد. ایجاد مزارع الگویی مهمترین حلقه اتصال تحقیق، آموزش و عمل است و میتواند فاصله میان دانش و مزرعه را از بین ببرد.»
مهدی یونسیرستمی با اشاره به ضرورت تحول در اقتصاد کشاورزی، افزود: «ما بهدنبال آن هستیم که اقتصاد کشاورزی کمبازده و سنتی را به اقتصاد کشاورزی مدرن، پربازده و مبتنی بر فناوری تبدیل کنیم.» در استان آذربایجانغربی نیز اجرای طرح با تمرکز بر چهار محصول استراتژیک آغاز شده و مدیر هماهنگی ترویج کشاورزی این استان، میگوید: «در این استان ۹۵ مزرعه الگویی برای محصولات گندم، جو، کلزا و ذرت علوفهای ایجاد میشود که هر یک از کشاورزان پیشرو، ۲۰ کشاورز دیگر را تحت پوشش آموزش قرار میدهند.»
به گفته بیتا احمدیان، هدف این برنامه افزایش حداقل ۲۰ درصدی عملکرد در واحد سطح، ارتقای درآمد کشاورزان و تقویت امنیت غذایی کشوراست.
پلی میان تحقیق، آموزش و تولید
متخصصان بخش کشاورزی معتقدند که بدون ارتباط مؤثر میان تحقیق، آموزش و تولید، دستیابی به خودکفایی در محصولات استراتژیک دشوار خواهد بود. مزارع الگویی دقیقا برای ایجاد همین ارتباط طراحی شده است. علیحسین احدیعالی از مسئولان بخش کشاورزی در این زمینه به جامجم، میگوید: «تحقیقات، پایه و اساس کشاورزی است اما نتایج آن زمانی کارآمد خواهد بود که از مسیر ترویج و آموزش به دست کشاورزانبرسد.»
او ادامه میدهد: «ترویج در واقع پل ارتباطی میان محققان و بهرهبرداران است و زمانی میتوان انتظار خودکفایی در تولید محصولات استراتژیک را داشت که همه خود را مروج کشاورزی بدانند.» در استان ایلام نیز نمونههایی از این مزارع ایجاد شده است. محمد آرمیون، عضو هیأت علمی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی این استان، درباره یکی از این طرحها میگوید: «مزرعه الگویی نخود در دهستان «جانجان» بهعنوان سکوی معرفی ارقام اصلاحشده و روشهای نوین کشت ایجاد شده و میتواند الگوی قابلتکثیر برای کشاورزان منطقه باشد.» او تصریح میکند: «اجرای روشهایی مانند مبارزه مکانیکی با علفهای هرز، رعایت تناوب زراعی و استفاده از ارقام اصلاحشده در این مزارع، علاوه بر افزایش تولید، به پایداری کشاورزی نیز کمکمیکند.»
کشاورزی دانشبنیان و آینده روستاها
فراتر از افزایش تولید، توسعه مزارع الگویی میتواند پیامدهای اجتماعی و اقتصادی مهمی نیز داشته باشد. یکی از این پیامدها تقویت اقتصاد روستایی و جلوگیری از مهاجرت است.
استاندار مازندران در اینباره معتقد است که اگر فرزند کشاورز ببیند که در روستا درآمد مناسب و شرایط اقتصادی پایدار دارد، هرگز روستا را ترک نخواهد کرد. استفاده از فناوریهای نوین مانند آبیاری هوشمند، بذرهای اصلاحشده و مدیریت دقیق مزرعه، میتواند بهرهوری را افزایش داده و درآمد کشاورزان را بهطور قابلتوجهی بالا ببرد. بههمین دلیل نیز دولت برنامههایی برای حمایت مالی و فنی از این شبکه درنظر گرفته است.
رئیس سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی هم تاکید میکند که علاوه بر کمکهای فنی، کمکهای مالی و نهادهای نیز برای توسعه این شبکه ارائه خواهد شد و پیشبینی میکنیم طی سه سال آینده حدود ۱۰۰ هزار کشاورز در سراسر کشور به این شبکه متصل شوند. به باور بسیاری از کارشناسان، اگر این شبکه بهطور کامل توسعه یابد، مزارع الگویی میتوانند به موتور محرک کشاورزی دانشبنیان در ایران تبدیل شوند؛ مسیری که هم افزایش تولید را به همراه دارد و هم مصرف منابع حیاتی مانند آب را مدیریت میکند. آنچه امروز در مزارع الگویی در حال شکلگیری است، در کنار برنامههای آموزشی، تلاشی در جهت بازتعریف شیوه تولید در کشاورزی ایران است. اگر این تجربه بهدرستی گسترش یابد، ممکن است در آینده نه چندان دور، بسیاری از مزارع کشور به کلاسهای زندهای تبدیل شود که در آن علم و تجربه، دوشادوش هم محصول تولید میکنند.
شبکهای برای انتقال دانش به مزرعه
ایده ایجاد شبکه ملی مزارع الگویی در ایران با هدف انتقال عملی دانش کشاورزی به مزرعه شکل گرفته است. در این طرح، کشاورزان پیشرو که تجربه و مهارت بیشتری دارند، بهعنوان مزرعهدار الگو انتخاب میشوند و سایر کشاورزان منطقه از تجربه و آموزشهای آنان بهره میبرند. معاون وزیر جهاد کشاورزی و رئیس سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، درباره ابعاد این طرح میگوید: «در سال نخست اجرای طرح، ۲۰۰۰ مزرعه الگویی آغاز بهکار کردهاند که هرکدام با ۲۰مزرعه کشاورز همکار مرتبط هستند و در مجموع ۴۰ هزار مزرعه در این شبکه فعال خواهند شد.» به گفته غلامرضا گلمحمدی، این شبکه قرار است در سالهای آینده گسترش یابد.
او توضیح میدهد: «براساس برنامهریزی انجامشده، تا پایان برنامه هفتم توسعه تعداد این مزارع به ۵۰۰۰ مزرعه اصلی افزایش پیدا میکند و با توسعه شبکه ملی مزارع الگویی، امکان انتقال یافتههای علمی و تجربیات کاربردی به کشاورزان سراسر کشور فراهم خواهد شد.»
در این مدل، مزرعه دیگر تنها محل تولید محصول نیست؛ بلکه به یک مرکز آموزشی تبدیل میشود که کشاورزان میتوانند در آن روشهای جدید را بهصورت عملی مشاهده کنند.
افزایش بهرهوری و کاهش شکاف عملکرد
یکی از مهمترین اهداف ایجاد مزارع الگویی، کاهش فاصله میان عملکرد مزارع پیشرو و میانگین تولید در مناطق مختلف کشور است؛ فاصلهای که در بسیاری از محصولات استراتژیک قابل توجه است.
گلمحمدی با اشاره به این موضوع میگوید: «باتوسعه دانش و فناوری در مزارع الگویی، انتظار داریم بتوانیم ۱۰ تا ۲۰ درصد از شکاف عملکردی تولید را جبران کنیم.»
او همچنین به اهداف کلان تولید اشاره کرده و میافزاید: «در حالیکه تولید کنونی محصولات کشاورزی کشور حدود ۱۳۰ میلیون تن است، هدف برنامه رسیدن به ۱۶۰ میلیون تن است. حتی با افزایش ۱۰ درصدی تولید میتوان به حدود ۱۴۵ میلیون تن رسید که این هدف با توسعه مزارع الگویی و انتقال یافتههای علمی به مزرعه قابلتحقق است.» کارشناسان معتقدند افزایش بهرهوری در واحد سطح، مهمترین راه برای افزایش تولید در شرایط محدودیت منابع آب و خاک است. مزارع الگویی دقیقا با همین هدف شکل گرفتهاند تا کشاورزان با روشهایی مانند استفاده از بذرهای اصلاحشده، مدیریت بهینه کود و آبیاری و استفاده از فناوریهای نوین آشنا شوند.
تجربه استانها؛ از برنج تا گندم
اجرای طرح مزارع الگویی تنها به یک منطقه محدود نیست و در استانهای مختلف کشور برای محصولات گوناگون در حال اجراست. در مازندران بهعنوان قطب تولید برنج کشور، نخستین مزرعه الگویی برنج با حضور مسئولان رونمایی شده است.
استاندار مازندران در این مراسم تأکید کرد: «آینده کشاورزی ایران از مسیر علم و مزرعه الگویی میگذرد. ایجاد مزارع الگویی مهمترین حلقه اتصال تحقیق، آموزش و عمل است و میتواند فاصله میان دانش و مزرعه را از بین ببرد.»
مهدی یونسیرستمی با اشاره به ضرورت تحول در اقتصاد کشاورزی، افزود: «ما بهدنبال آن هستیم که اقتصاد کشاورزی کمبازده و سنتی را به اقتصاد کشاورزی مدرن، پربازده و مبتنی بر فناوری تبدیل کنیم.» در استان آذربایجانغربی نیز اجرای طرح با تمرکز بر چهار محصول استراتژیک آغاز شده و مدیر هماهنگی ترویج کشاورزی این استان، میگوید: «در این استان ۹۵ مزرعه الگویی برای محصولات گندم، جو، کلزا و ذرت علوفهای ایجاد میشود که هر یک از کشاورزان پیشرو، ۲۰ کشاورز دیگر را تحت پوشش آموزش قرار میدهند.»
به گفته بیتا احمدیان، هدف این برنامه افزایش حداقل ۲۰ درصدی عملکرد در واحد سطح، ارتقای درآمد کشاورزان و تقویت امنیت غذایی کشوراست.
پلی میان تحقیق، آموزش و تولید
متخصصان بخش کشاورزی معتقدند که بدون ارتباط مؤثر میان تحقیق، آموزش و تولید، دستیابی به خودکفایی در محصولات استراتژیک دشوار خواهد بود. مزارع الگویی دقیقا برای ایجاد همین ارتباط طراحی شده است. علیحسین احدیعالی از مسئولان بخش کشاورزی در این زمینه به جامجم، میگوید: «تحقیقات، پایه و اساس کشاورزی است اما نتایج آن زمانی کارآمد خواهد بود که از مسیر ترویج و آموزش به دست کشاورزانبرسد.»
او ادامه میدهد: «ترویج در واقع پل ارتباطی میان محققان و بهرهبرداران است و زمانی میتوان انتظار خودکفایی در تولید محصولات استراتژیک را داشت که همه خود را مروج کشاورزی بدانند.» در استان ایلام نیز نمونههایی از این مزارع ایجاد شده است. محمد آرمیون، عضو هیأت علمی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی این استان، درباره یکی از این طرحها میگوید: «مزرعه الگویی نخود در دهستان «جانجان» بهعنوان سکوی معرفی ارقام اصلاحشده و روشهای نوین کشت ایجاد شده و میتواند الگوی قابلتکثیر برای کشاورزان منطقه باشد.» او تصریح میکند: «اجرای روشهایی مانند مبارزه مکانیکی با علفهای هرز، رعایت تناوب زراعی و استفاده از ارقام اصلاحشده در این مزارع، علاوه بر افزایش تولید، به پایداری کشاورزی نیز کمکمیکند.»
کشاورزی دانشبنیان و آینده روستاها
فراتر از افزایش تولید، توسعه مزارع الگویی میتواند پیامدهای اجتماعی و اقتصادی مهمی نیز داشته باشد. یکی از این پیامدها تقویت اقتصاد روستایی و جلوگیری از مهاجرت است.
استاندار مازندران در اینباره معتقد است که اگر فرزند کشاورز ببیند که در روستا درآمد مناسب و شرایط اقتصادی پایدار دارد، هرگز روستا را ترک نخواهد کرد. استفاده از فناوریهای نوین مانند آبیاری هوشمند، بذرهای اصلاحشده و مدیریت دقیق مزرعه، میتواند بهرهوری را افزایش داده و درآمد کشاورزان را بهطور قابلتوجهی بالا ببرد. بههمین دلیل نیز دولت برنامههایی برای حمایت مالی و فنی از این شبکه درنظر گرفته است.
رئیس سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی هم تاکید میکند که علاوه بر کمکهای فنی، کمکهای مالی و نهادهای نیز برای توسعه این شبکه ارائه خواهد شد و پیشبینی میکنیم طی سه سال آینده حدود ۱۰۰ هزار کشاورز در سراسر کشور به این شبکه متصل شوند. به باور بسیاری از کارشناسان، اگر این شبکه بهطور کامل توسعه یابد، مزارع الگویی میتوانند به موتور محرک کشاورزی دانشبنیان در ایران تبدیل شوند؛ مسیری که هم افزایش تولید را به همراه دارد و هم مصرف منابع حیاتی مانند آب را مدیریت میکند. آنچه امروز در مزارع الگویی در حال شکلگیری است، در کنار برنامههای آموزشی، تلاشی در جهت بازتعریف شیوه تولید در کشاورزی ایران است. اگر این تجربه بهدرستی گسترش یابد، ممکن است در آینده نه چندان دور، بسیاری از مزارع کشور به کلاسهای زندهای تبدیل شود که در آن علم و تجربه، دوشادوش هم محصول تولید میکنند.
گفت و گو
گفت و گوی اختصاصی جام جم آنلاین با حسن روشن
نمایش شجاعانه در جام جهانی برایمان کافی است
ناصر ابراهیمی در گفت وگو با جام جم آنلاین ؛
قلعه نویی دل شیر دارد / بازیکنان خودشان را باور داشته باشند صعود میکنیم
