بلایای طبیعی ، حاکمان خاموش طبیعت

در ایران ، 20 تا 25 مهر ، هفته کاهش بلایای طبیعی نامگذاری شده است و روز 20 مهر را روز ملی کاهش اثرات بلایای طبیعی نام نهاده اند.

کد خبر: ۱۴۹۲۲۳

شرایط اقلیمی و جغرافیایی ایران نظیر قرارگیری آن روی کمربند زلزله ، واقع شدن در عرضهای پایین و... از یک طرف و ساخت وسازهای نامطلوب و بدون رعایت نکات ایمنی از طرف دیگر، باعث آسیب پذیری ایران در برابر بلایای طبیعی شده است ؛ به طوری که از 41 حادثه ای که جزو بلایای طبیعی محسوب می شود ، 33 مورد آن در ایران اتفاق افتاده است که متداول ترین آنها سیل ، زلزله و خشکسالی است تا آنجا که به طور متوسط هر سال 150 مورد سیل و یکهزار زمین لرزه در ایران اتفاق می افتد که 240 مورد از این زمین لرزها بیش از 4 درجه در مقیاس ریشتر قدرت دارند. به طور کلی بلایای طبیعی اعم از زلزله ، خشکسالی و زلزله در ایران ، سالانه بین 50تا 100هزار میلیارد خسارت وارد می کنند که این رقم 30 تا 70درصد بودجه عمرانی کشور است . براساس مطالعات زمین شناختی ، وقوع زلزله های مخرب 97 درصد شهرها و روستاهای کشور را تهدید می کند و 350 شهر ایران در معرض خطرات ناشی از جاری شدن سیلهای ویرانگر قرار دارند. در این میان و براساس آمار منتشر شده در نیمه اول سال 1385 ، وقوع زلزله در 97 مورد موجب مرگ 82 نفر و جاری شدن سیل در 94 مورد باعث مرگ 27 نفر از هموطنان ایرانی شد. در پاسخ به این سوال که بلایای طبیعی چیست ، باید گفت هر اتفاق طبیعی غیرمترقبه و در مواردی ناگهانی که موجب تضعیف و نابودی توانمندی های اقتصادی ، اجتماعی و فیزیکی مانند خسارت جانی و مالی ، تخریب تاسیسات زیربنایی و منابع اقتصادی را فراهم آورد، به عنوان بلایای طبیعی محسوب می شود که شامل زلزله ، آتشفشان ، لغزش زمین ، طوفان ، سیل و خشکسالی است . بلایای طبیعی آسیبهای فراوانی بر زندگی و اقتصاد مردم یک کشور وارد می کنند ، سبب مرگ انسان های بیشماری خواهند شد و نابودی و دگرگونی محیط زندگی را به ارمغان می آورند البته نباید از این نکته غافل شد که خشم و خشونت طبیعت بیشتر ناشی از دخالت انسان ها در طبیعت است ؛ به طور مثال از بین بردن جنگلها، سیل و رانش زمین در پی دارد و خالی شدن روستاها از سکنه ، نتیجه استفاده بی رویه از آب ، مراتع و قطع درختان است و افزایش بادهای شدید و طوفان ها، نتیجه پیشروی بیابان هاست .بد نیست بدانید به طور متوسط هر سال 335هزار نفر در جهان بر اثر بلایای طبیعی کشته می شوند و این بلایا، سالانه 36میلیارد دلار خسارت وارد می کنند که 95درصد از این کشته ها و 75درصد از این خسارت که رقمی معادل 25میلیارد دلار است ، مربوط به کشورهای در حال توسعه است ، بنابراین کشورهای در حال توسعه ، چه از نظر جانی و چه از نظر اقتصادی به طور نسبی خسارت بیشتری متحمل می شوند.تلفات جانی و خسارت های مالی که در اثر بلایای طبیعی متوجه بشر می شود، به مراتب بیشتر از زیانهایی است که از سوی عوامل غیرطبیعی و حتی جنگها بر انسان وارد می شود و به همین دلیل ، سازمان ملل متحد دهه 1990 - 2000 را دهه کاهش آثار بلایای طبیعی نامگذاری کرد، ضمن آن که سازمان یونسکو کاهش خطرات ناشی از بلایای طبیعی را به عوان یکی از اهداف راهبردی میان مدت سالهای 2008 تا 2013 اعلام کرده است ؛ چراکه این بلایا علاوه بر آسیبهای مستقیم جانی و مالی با برجا گذاشتن مقادیر زیادی آوار باعث آلودگی محیطزیست و موجب از میان رفتن دستاوردهای توسعه می شود که این امر نیز به گسترش فقر کمک خواهد کرد.طبق برنامه ریزی های صورت گرفته در ایران و تصویب لایحه تشکیل سازمان مدیریت بحران کشور که ریاست شورای عالی آن به عهده رئیس جمهور است ، تصمیماتی اتخاذ شده که از این پس 10درصد از اعتبارات مربوط به حوادث و سوانح غیر مترقبه به امر پیشگیری ، 20درصد به آمادگی ، 15درصد به مقابله و 55درصد به بازسازی مناطق آسیب دیده اختصاص خواهد یافت .به طور کلی ، بلایای طبیعی را می توان حقایقی از زندگی دانست که انسان کنترل بسیار کمی بر مکانیزم آنها دارد و انسان با همه پیشرفت و توانایی اش قادر به جلوگیری از وقوع چنین حوادثی نیست ؛ ولی می توان با استفاده از تجربیاتی که از بلایای قبلی حاصل شده است و استفاده از تجارب دیگر کشورها در برابر چنین حوادثی و با عنایت به موارد ذیل خطرات ناشی از بلایای طبیعی را به حداقل رساند :
1- شناسایی مناطق پرخطر و مناطقی که بیش از دیگر مناطق در معرض حوادث و سوانح غیرمترقبه قرار دارند.
2- همکاری و تعامل مستمر با کشورهای خارجی و استفاده از تجارب موفق آنان و به کار نگرفتن تجربیات ناموفق این کشورها
3- استفاده از رادیو و تلویزیون در راستای توسعه آموزش های همگانی و عمومی ، به روز کردن این آموزش ها و بالا بردن آستانه تحمل مردم
4- آموزش های تخصصی و مشخص کردن نقشها و مسوولیت های افراد مرتبط و مجهز کردن ارگان های ذی ربط
5- صدور اطلاعیه های جوی با صحت بالا پیش از وقوع بلایای طبیعی به منظور آگاهی مردم و به حداقل رساندن خسارت
6- مقاوم سازی و بهینه سازی سازه ها و طراحی آنها براساس اصول مهندسی و جلوگیری از احداث سازه ها در نقاط ناامن و پرخطر.