حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
متکی: تاکنون از ظرفیت های عظیم خزر برای تعمیق روابط استفاده نشده است
فارس: وزیر امور خارجه گفت:ایران بر این عقیده است که تاکنون از ظرفیتهای عظیم این دریا برای تعمیق روابط سیاسی، اقتصادی و فرهنگی بین دولتها و ملتهای مجاور آن استفاده مناسب نشده ست.
منوچهر متکی که صبح امروز چهارشنبه در اجلاس وزرای خارجه کشورهای ساحلی دریای خزر در دفتر مطالعات وزارت خارجه سخن میگفت، دستور کار اجلاس امروز را گفتگو پیرامون موارد باقیمانده از اعلامیهای عنوان کرد که معاونین وزرای خارجه کشورهای ساحلی دریای خزر طی نشستهای مختلف آن را آماده کردند.
وی ضمن تشکر از تلاشهایی که مسئولین ذیربط برای نهایی کردن رژیم حقوقی دریای خزر به کار گرفتهاند افزود: تعیین دستور کار اجلاس سران بخش دیگری از دستور کار اجلاس وزرای خارجه کشورهای ساحلی دریای خزر است.
متکی همچنین تصریح کرد: در این اجلاس تاریخ اجلاس سران کشورهای ساحلی دریای خزر در تهران تعیین خواهد شد.
وی در ادامه با بیان اینکه امیدوارم در این اجلاس گفتگوهای خوب و مفیدی را شاهد باشیم ، تاکید کرد: دریای خزر یک موهبت بزرگ الهی و از جنبههای متعدد ، فوقالعاده و تحسینبرانگیز است، این پهنه وسیع آبی که بزرگترین دریاچه جهان را تشکیل میدهد، چه به لحاظ زیست-بوم ، موجودات و منابع زنده و چه به عنوان یک عامل پیوند اجتماعی و سیاسی برای همسایگانش پدیدهای بیمانند و فرصتی یگانه است ، به علاوه این دریا به دلیل دارا بودن حجم عظیمی از منابع طبیعی غیرجاندار و موقعیت ممتاز استراتژیک در طول سالیان اخیر اهمیتی مضاعف یافته است.
متکی با بیان اینکه دریای خزر از جنبه دیگری نیز منحصر به فرد است و آن این که تاکنون هیچگاه این دریا به واسطه مرزبندیهای مصنوعی سیاسی تقسیم نشده و مرز و حایلی در این دریا وجود نداشته است، گفت: این عامل نیز این دریا را به عرصهای جهت تلاقی، اشتراک و تعامل فرهنگها و تمدنهای پیرامون آن مبدل کرده است.
وی اظهار داشت: به لحاظ حقوقی و تکالیف کشورهای ساحلی در قبال دریای خزر ، آنچه از گذشته به ارث رسیده است، گر چه نظام حقوقی کامل و جامعی را تشکیل نمیدهد اما حاوی عناصر اصلی و پایه حقوقی بسیار خوبی است که میتواند مبنای تکمیل رژیم حقوقی این دریا قرار گیرد.
متکی اصول مترقی آزادی کشتیرانی تجاری کشورهای ساحلی در دریای خزر را سپردن سرنوشت این دریا به همسایگان آن، منع تردد کشتیها با پرچم کشورهای غیرساحلی و همچنین ایجاد کمربند انحصاری شیلات در حاشیه این دریا که در معاهدات منعقده فیمابین ایران و اتحاد جماهیر شوروی سابق مندرج گردیدهاند ، همگی با روح عالی تعامل و همکاری دراین دریا هماهنگ هستند.
همین اصول در طول دهههای اخیر چه قبل و چه پس از فروپاشی شوروی محمل و مبنای فعالیت کشورهای ساحلی در این دریا بودهاند.
وزیر خارجه بیان داشت: با این حال در عصر کنونی به جهت گسترش ارتباطات، توسعه فناوری وسهولت حمل و نقل افراد ، اطلاعات و کالاها، نیاز به نظاممند کردن ابعاد جدیدی از فعالیت در دریای خزر همچون استحصال منابع طبیعی و تاثیر انواع فعالیتهای انسانی در دریا و خشکی بر محیط زیست دریای خزر به وضوح به چشم می خورد. همچنین ضروری است ، از طریق افزودن عناصر جدید، نظام حاکم بر رژیم امنیتی کشتیرانی و شیلات این دریا تکمیل گردد.
وی تاکید کرد: بر اساس چنین ضرورتی در طول چند سال گذشته کشورهای ساحلی مذاکرات فشرده، مستمر و مجدانهای را در سطوح مختلف بویژه در قالب گروه کاری نمایندگان ویژه کشورهای ساحلی در امور دریای خزر انجام داده و به توافقات بسیار خوبی دست پیدا کردهاند.
متکی با بیان اینکه خوشبختانه در اثر چنین تلاشهایی اکنون بسیار روشن از حصول توافق بین پنج کشور بر سر مسایل مهم این دریا در آیندهای نزدیک به چشم میخورد تصریح کرد: گرچه هنوز در خصوص چند مسئلهی کلیدی اتفاق نظر بین کشورها به دست نیامده اما نزدیک شدن دیدگاهها به سمت یک جمعبندی واحد بسیار امیدوار کننده است . وی ابراز امیدواری کرد اجلاس سران کشورهای ساحلی دریای خزر که انشاءالله در نتیجه تلاشهای شما ظرف ماههای آینده به میزبانی جمهوری اسلامی ایران برگزار خواهد شد، نقطه عطفی در روند مذاکرات پنججانبه بر سر مسایل این دریا باشد.
وزیر امور خارجه کشورمان تاکید کرد: گرچه هم اکنون دریای خزر محور مهم ارتباطات پنج کشور ساحلی آن، یعنی جمهوری اسلامی ایران ، جمهوری آذربایجان، جمهوری قزاقستان، فدراسیون روسیه و ترکمنستان است، اما جمهوری اسلامی ایران بر این عقیده است که تاکنون از ظرفیتهای عظیم این دریا برای تعمیق روابط سیاسی، اقتصادی و فرهنگی بین دولتها و ملتهای مجاور آن استفاده مناسب صورت نگرفته است.
وی در ادامه گفت: در بخش حمل و نقل دریای خزر علیرغم پتانسیل عظیم آن به دلیل واقع شدن در کانون ارتباطی اروپا- آسیا و خاورمیانه و در امتداد کریدور عظیم شمال - جنوب هنوز فاصله زیادی تا رسیدن به نقطه مطلوب وجود دارد و همکاری هر چه بیشتر همسایگان در جهت کسب منافع جمعی از طریق گسترش همکاریهای حمل و نقل دریایی را طلب میکند.
متکی اضافه کرد: دریای خزر چندی است به دلیل ذخایر عظیم هیدروکربوری واقع در زیر بستر آن مورد توجه کشورهای مختلف، از غرب و شرق قرار گرفته است.
وی با بیان اینکه هنوز همکاری بین کشورهای منطقه درحوزه انرژی در سطح مطلوب نیست، اظهار داشت: موقعیت ممتاز ایران به عنوان دروازه طلایی انتقال انرژی دریای خزر به خلیج فارس ، قفقاز، خاورمیانه و شرق آسیا موجب گردیده ایران برای کمک به کشورهای ساحلی در انتقال آسان، ارزان و مطمئن نفت و گاز خود آمادگی داشته باشد، به علاوه جمهوری اسلامی ایران میتواند با عقد قراردادهای بلند مدت جهت خرید نفت و گاز کشورهای ساحلی خزر امنیت تقاضا در این بازار را تضمین کند.
وزیر امور خارجه کشورمان تاکید کرد: اهمیت دریای خزر برای کشورهای خارج از منطقه بیش از هر چیز به دلیل ذخایر عظیم نفت وگاز آن است و آنها خزر را به این نام میشناسند اما برای کشورهای همسایه، انرژی مهمترین دارایی این دریا نیست.
وی ادامه داد: منابع انرژی خزر در عرض چند سال آینده پایان خواهد یافت، اما دریای خزر، طبیعت جاندار آن و تعاملات سیاسی، انسانی و اجتماعی ملتهای مجاور این دریا همواره وجود خواهد داشت، این وظیفه ما به عنوان دول مجاور این دریاست که با درک و دریافت درست از این وضعیت و تفکیک بین منافع زودگذر و پایدار، به برنامهریزی درست و منطقی در مورد اولویتها، سیاستها و اقدامات خود در این دریا بپردازیم.
متکی با تاکید بر اینکه حوزه دریای خزر باید همواره شاهد ثبات و امنیت باشد، امنیت در معنای وسیع آن متضمن امنیت نظامی ، اقتصادی ، زیستمحیطی و اجتماعی است، گفت: مهمترین اولویت سیاستگذاری جمهوری اسلامی ایران در مسایل دریای خزر است.
وی همچنین اظهار داشت: در خصوص امنیت نظامی و انتظامی در سالهای اخیر طرحهایی ارایه شده است، گرچه این گفتگوها به نسبت در مراحل مقدماتی قرار دارد لیکن امیدواریم باهمکاری سایر کشورها در اسرع وقت شاهد به نتیجه رسیدن مباحث و رسیدن به طرحی جامع در این زمینه باشیم.
وزیر امور خارجه کشورمان اضافه کرد: به لحاظ امنیت اکوسیستم دریای خزر نیز خوشبختانه با لازمالاجرا شدن کنوانسیون تهران در سال گذشته بستر مناسبی برای محافظت از محیط زیست شکننده این دریا فراهم شد، جمهوری اسلامی ایران که همواره در طرح و پیگیری مسایل زیست محیطی دریای خزر پیشگام بوده و در محافظت از اکوسیستم این دریا اهتمام تمام داشته است، مایل است کماکان در این خصوص ایفای نقش فعال نماید.
متکی با تأکید بر اینکه سیاست اصولی جمهوری اسلامی ایران در دریای خزر حل و فصل همه مسایل دریای خزر توسط کشورهای ساحلی این دریا از طریق مسالمتآمیز با استفاده از اصل اتفاق آرا است، گفت: جمهوری اسلامی ایران از همه کشورهای منطقه دعوت میکند تا با اشتراک مساعی و با در نظر گرفتن مصالح بلند مدت منطقه، جهت تبدیل این دریا به دریای دوستی، رونق و شکوفایی اقتصادی، ثبات سیاسی و ارتقای وضعیت زیستمحیطی کوشا باشند.
همچنین سرگئی لاروروف، وزیر امور خارجه روسیه در این اجلاس گفت: «از مسایلی که بسیار مهم و مورد توجه بحث رژیم حقوقی دریای خزر است و با توجه به اینکه هنوز رژیم حقوقی جدید تصویب نشده است نباید به یک منفی گرایی راجع به آنچه وجود دارد روی بیاوریم.»
وی با بیان اینکه شاید درست نباشد که بگوییم امروز میتوان در خصوص تمام مسایل مربوط به دریای خزر به توافق برسیم گفت: «در این نشست میتوان پیش نویس اعلامیه اجلاس سران را از قبل آماده کرد و هم چنین این نشست در تاریخ برگزاری اجلاس سران نیز تاثیر خواهد داشت.»
لاوروف افزود: «مسایل کلیدی دریای خزر به ویژه مسایل نظامی، تعیین حدود بهتر و غیره میتواند در این اجلاس مورد بحث قرار گیرد.»
موضوع رژیم حقوقی دریای خزر بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در دستور کار کشورهای ساحلی قرار گرفته و راهحلها و شیوههای مختلفی جهت حل و فصل رژیم حقوقی این دریا ارایه شده است که در حال حاضر در رابطه با گزینه تقسیم اکثر کشورهای ساحلی با یکدیگر توافق دارند ولی در خصوص چگونگی شیوه تقسیم اتفاق نظری میان کشورها وجود نداشته و همین امر باعث طولانی شدن روند حل و فصل مسایل گردیده است.
لاوروف با اشاره به این موضوع تاکید کرد: «معاهدات میان سه جمهوری و معاهدات ایران و روسیه و ایران و شوروی میتواند مبنای این مسایل قرار گیرد.»
وزیر خارجه روسیه در خصوص مساله منع تردد کشتیها با پرچمهای بیگانه در دریای خزر و منابع زیربستر اظهار داشت: «ما آماده هستیم که در این خصوص یک کار خیلی فعال را از لحاظ متن انجام دهیم.»
همچنین در این نشست وزیر امور خارجه ترکمنستان ابراز امیدواری کرد که کشورهای ساحلی دریای خزر درباره مسایل مختلف دریای خزر از خود انعطاف نشان دهند.
رشید مرادوف، وزیر امور خارجه ترکمنستان گفت: «تاکنون برای حل مسایل دریای خزر کارهای زیادی انجام شده است و نتایجی را به همراه داشته است که در یک سری اسناد منتشر شدهاند و برخی در چارچوبهای پنج جانبه لازمالاجرا گردیدهاند و برخی دیگر در حال آماده سازی هستند.»
مساله محیط زیست خزر از دیگر مباحثی است که ایران با جدیت تمام آن را پی میگیرد. خوشبختانه کنوانسیون محیط زیست در شهر تهران به امضای 5 کشور ساحلی رسید و از 21 مرداد 1385 اجرایی گردیده است و گام اول و بسیار مهم برای حفاظت از محیط زیست برداشته شد. از سوی دیگر مذاکرات برای تدوین پروتکلهای تخصصی آن در جریان است ایران امیدوار است کشورها عملا به آنچه ملتزم شدهاند پایبند باشند. این امر خصوصا برای ایرانیان که واجد زیباترین و سرسبزترین سواحل خزر است و پرجمعیتترین ساحلنشینان را در خود جای داده و همه ساله بیشترین گردشگر را به خود اختصاص میدهد- واجد نهایت اهمیت است. خوشبختانه مقامات محیط زیست کشورمان نیز در تلاشند همپای اقدامات منطقهیی به انحای مختلف اقداماتی را اتخاذ کنند که در سطح ملی نیز از میزان ورود انواع آلایندهها به خزر کاسته شود.
رشید مرادوف، وزیر خارجه ترکمنستان نیز در این خصوص اظهار داشت: «تهیه و تدوین کنوانسیون دریای خزر در خصوص مساله محیط زیست کار بزرگی بود که در پارلمان همه کشورها تصویب شده است و این امکان را فراهم آورد که موازین حقوقی در رابطه با مسایل مختلف محیط زیست دریای خزر با توجه به آن انجام گیرد.
وی با بیان اینکه بحث حفاظت محیط زیست در سایر ابعاد دریای خزر و همکاریهای مشترک ایجاب میکند که کار بررسی این کنوانسیون را ادامه دهیم و اتمام کار این کنوانسیون یک فاکتور ترمز کننده در رابطه با تصویب و اجرای موافقتنامههایی است که از آن منبعث خواهد شد.»
مرادوف ابراز امیدواری کرد که کشورهای ساحلی دریای خزر و شرکتکننده در این اجلاس انعطافی را درباره مسایل مختلف دریای خزر از خود نشان دهند و افزود: «ترکمنستان شک ندارد که همه ما از حل مسایل ذی نفع هستیم و این امر اساسی برای نتایج جامع اجلاس سران است که در آینده در تهران برگزار خواهد شد.»
مرادوف با تاکید بر ضرورت برگزاری اجلاس سران کشورهای ساحلی دریای خزر گفت: «در چنین اجلاسی با چنین سطح بالایی میتوان مسایل را به صورت اصولی بررسی و حتی حل کرد.»
وی اظهار داشت: «کشور ما در جستجوی این راهحلهاست که اساس آن حقوق و موازین شناخته شدهی بینالمللی را تشکیل میدهد؛ به شکلی که بتواند از حقوق و منافع همه کشورهای ساحلی دریای خزر محافظت کند.»
وزیر امور خارجه ترکمنستان تصریح کرد: «برای ترکمنستان مقدور نیست که کارهای یک جانبهای را که در مغایرت با نرمها و قوانین بینالملل میباشد بپذیرد.»
وی با بیان اینکه ترکمنستان خواهان آن است که بر اساس رعایت حقوق همه کشورها به مسایل دریای خزر پرداخته شود گفت: «باید در چارچوبهای مختلف پنج جانبه گروه ویژه کاری و دو جانبه این موضوعات را بررسی کرده و به این کار ادامه دهیم.»
مرادوف هم چنین ابراز امیدواری کرد: «امروز پس از یک گفتگوی کوتاه این امکان وجود دارد که به طور مشخص در خصوص رژیم حقوقی و کنوانسیون دریای خزر بحث و تبادل نظر داشته باشیم.»
وزیر امور خارجه قزاقستان نیز با اشاره به ابتکار قزاقستان برای کنترل و تبادل تسلیحات در اجلاس وزرای خارجه در مسکو گفت: «امیدوارم این اجلاس امروز گام بزرگی در جهت توافق باشد و تکیه خود را بر کنوانسیون رژیم حقوقی خزر قرار دهیم.»
مارات تاژین، وزیر امور خارجه قزاقستان صبح امروز در دور اول از گفتگوها در نشست پنج کشور ساحلی دریای خزر در تهران گفت: «آنچه در عمل در توسعه دریای خزر اتفاق میافتد بسیار جلوتر از روند مذاکرات است.»
وی با اشاره به ایجاد چارچوبی برای مذاکرات و موافقت پنج جانبه برای هر موضوع اظهار داشت: «در حال حاضر سهمیه بندیهای صید ماهی چندان اجرا نمیشود و همکاریهای متقابل همه کشورهای ساحلی برای تولید و تکثیر آبزیان لازم است.»
وزیر امور خارجه قزاقستان با اشاره به توافق سه جانبه آذربایجان، قزاقستان و روسیه گفت: «این توافق میتواند الگوی خوبی برای بخش جنوبی باشد.»
تاژین با اشاره به ابتکار قزاقستان برای کنترل و تبادل تسلیحات در اجلاس وزرای خارجه در مسکو گفت: «امیدوارم این اجلاس امروز گام بزرگی در جهت توافق باشد و تکیه خود را بر کنوانسیون رژیم حقوقی خزر قرار دهیم.»
با توجه به نقش تعیین کننده نفت در کشورهای حاشیه خزر، هرگونه تحولی میتواند به طور مستقیم و غیرمستقیم بر دول ساحلی دریای خزر تاثیرگذار باشد، ولی میزان تاثیر را میبایست با توجه به ویژگیهای هر کشور و منطقه و همچنین دیگر عوامل موثر منطقهیی و بینالمللی ارزیابی نمود. از سوی دیگر در رابطه با فعالیتهای نفتی در منطقه خزر محدودیتهای وجود دارد که در سه دسته قابل بررسی است.
وی با بیان اینکه تعیین احداث خط لوله باید مورد بررسی کارشناسانه قرار گیرد گفت: «قزاقستان آمادگی دارد با پروژههای طرف ایرانی در این باره همکاری کند.»
وی با تاکید بر این موضوع اظهار داشت: «اصول نظامی شرایط لولهگذاری، مرز بندی و شرایط صید ماهی از مسایلی است که باید در مذاکرات مطرح شود.»
همچنین وزیر امور خارجهی آذربایجان گفت: «برگزاری اجلاس سران کشورهای حاشیه خزر میتواند به شکوفایی دریا و نزدیکی دیدگاهها کمک کند و بسیاری از مسایل میتواند در این اجلاس مورد بحث و بررسی قرار گیرد که نقطهی عطفی برای کنوانسیون خزر باشد.»
المار محمدیاروف، وزیر امور خارجهی آذربایجان با اشاره به افزایش اهمیت دریای خزر گفت: «این دریا وضعیت ژئوپلوتیک جدیدی پس از فروپاشی شوروی یافته و رژیم حقوقی آن مدتهاست در دست بررسی است.»
وی با بیان این که رژیم حقوقی دریای خزر در حال حاضر جوابگوی همهی مسایل نیست، گفت: «قراردادهای 1921 و 1940 اگرچه حق آزادی کشتیرانی را به دست میدهد اما مسایل مختلفی را بیپاسخ میگذارد.»
محمد یاروف با اشاره به موافقتنامهی سه جانبه آذربایجان، روسیه و ایران گفت: «این معاهده مبنای خوبی برای کنوانسیون مشترک فراهم کرده است که زیربستر با روش خط میانی تقسیم شده است و این روش میتواند مورد استفاده قرار گیرد و ویژگیهای جغرافیایی و عرف را تامین کند.»
وی ادامه داد: «برای دستیابی به راهحل همه جانبه اهمیت زیادی برای رژیم حقوقی و عرف و اجماع قائل هستیم و این میتواند با یک گفت و گوی همه جانبه انجام شود.»
وزیر امور خارجهی آذربایجان تصریح کرد: «با توجه به حاکمیت کشورهای ساحلی و اصول کنوانسیون رژیم حقوقی بحث تقسیم سطح میتواند مورد بحث قرار گیرد.»
وی با بیان این که همکاریهای بینالمللی برای منابع انرژی برای ما بسیار حائز اهمیت است گفت: «آذربایجان برای استخراج منابع با استفاده از حقوق خود و نرمهای شکل گرفته عمل میکند و این تامین کننده نظر همه کشورهاست.»
محمدیاروف خط لولهی باکو - تفلیس - جیحان را یک عامل ثبات در منطقه خواند و اظهار داشت: «ما از اتصال سایر کشورها به این پروژه استقبال میکنیم.»
وی با بیان این که همکاریهای بینالمللی از اهمیت استراتژیکی برخوردار است گفت: «ما معتقدیم کشتیهای تجاری تحت پرچم کشورهای ساحلی میتواند مورد استفاده باشد و تعیین تردد کشتیهای نظامی نیاز به بررسیهای همه جانبه دارد.»
وی ادامه داد: «برای فعال کردن کشورها به منظور مبارزه با تروریسم بینالملل و قاچاق سلاح و مواد مخدر باید تلاش کنیم.»
وزیر امور خارجه آذربایجان با اشاره به گذشت 5 سال از اولین اجلاس سران کشورهای حاشیهی دریای خزر گفت: «برگزاری اجلاس سران در آیندهیی نزدیک در تهران میتواند به شکوفایی دریای خزر و نزدیکی دیدگاهها کمک کند و بسیاری از مسایل میتواند در این اجلاس مورد بحث و بررسی قرار گیرد که نقطهی عطفی برای کنوانسیون خزر باشد.»
وی با اعلام نگرانی آذربایجان در خصوص مشکلات اکولوژی اظهار داشت: «ما میتوانیم اصول کنوانسیون زیست محیطی را اجرا کنیم و مسئولیتهای خود را در قبال نسلهای آینده به انجام برسانیم.»
محمدیاروف با اعلام درخواست آذربایجان برای استقرار دبیرخانه کنوانسیون زیستمحیطی در باکو ابراز امیدواری کرد کشورهای دیگر از این درخواست حمایت کنند.
گفت و گو
