خمیازه های کشدار در کلاس افتخارات کهن

یکی از مهمترین نقایص دستگاه رسمی آموزش و پرورش ایران هم در رژیم گذشته و هم در جمهوری اسلامی ، پربها دادن به دروس مرتبط با علوم پایه ، علوم تجربی ، علوم ریاضی و علوم پزشکی و بی بها کردن علوم انسانی است. البته آن دسته از علوم انسانی که جنبه کاربردی بیشتری دارند - نظیر اقتصاد ، مدیریت و... - به اقتضای نیاز اجتماعی ، تقویت شده اند اما همچنان برخی از رشته های درسی ، قدر و جایگاهشان ، پایین و دون شان حقیقی آن علم است. تاریخ ، یکی از این دروس علوم انسانی است که اساسا به آن توجهی در خور نمی شود و به همین دلیل ، دستیابی به اهداف این رشته درسی ، میسر نشده است.
برای شناخت دقیق تر جایگاه این رشته ، توجه به نکات زیر مفید است:
- برخی از دروس در نظام آموزش رسمی کشور، «دروس مادر» قلمداد می شوند که تاریخ ، ادبیات و علوم دینی و اعتقادی از مهمترین آنهاست. این دروس ضمن آن که در شکل گیری شخصیت افراد جامعه تاثیر دارند ، در انتقال فرهنگ ، ارزشها و آرمانهای ملی یک قوم ، نقش بنیادی ایفا می کنند.
- شکل گیری ملت ، به سرنوشت مشترک ، اعم از موفقیت ها و شکست های مردم یک سرزمین وابسته است و این نیز یک امر تاریخی است. آموزش تاریخ در شکل دادن به هویت فرهنگی و ایجاد وحدت ملی کمک شایانی می کند.
- کم توجهی به تاریخ ، از عوامل مهم موفقیت تهاجم فرهنگی است زیرا اگر ملتی ، تاریخ و گذشته خود را نشناسد و از هویت ملی و اعتقادی متکی به یک تاریخ مشترک ، برخوردار نباشد ، سریعتر و آسان تر به سوی فرهنگ مهاجم تمایل پیدا می کند و حتی تسلیم آن می شود.
- دبیران تاریخ ، لشکریان و مرزبانان هویت و حقانیت مرزهای یک ملت و میراث های فرهنگی ، ملی و مفاخر و مشاهیر آن هستند و این نیز به توانایی درس تاریخ باز می گردد.
- «حس تاریخی» ، نقش بسیار مهمی در «بقای ملت ها» و نیز «پیشرفت انسانها» داشته است. اگر ملتی فاقد حس تاریخی باشد یا حتی این حس در آن ضعیف شده باشد ، در معرض خطر قرار می گیرد و یا عقب مانده می شود. حس تاریخی به ملت کمک می کند تا فرصت های پیشرفت را دریابد و در هر اقدام و عمل خویش ، آگاهی و اشراف لازم را برای سنجش آن عمل و تاثیرش بر آرمان ملی خویش ، به دست آورد... ملت ما و دیگر ملت های بزرگ جهان به اتکای همین حس تاریخی است که در تاریخ دوام آورده اند و در برهه هایی ، صاحب آوازه و افتخار شده اند. تضعیف این حس را باید خطری جدی در حیات عالی هر کشور دانست. (رشد تاریخ - سرمقاله شماره - 18) کارکرد تاریخ شباهت تام و تمامی به امنیت و سلامت دارد که تا وقتی هست ، کسی متوجه حضور و اهمیت آن نیست و با زائل شدن آن است که ضرورت آن محسوس می شود.
- بحران هویت ، بحران ارزش ها ، بحران فرهنگ ها ، بحران جهانی شدن ، بحران رسانه ها ، بحران خرده فرهنگ ها و مانند آنها ، با بهره گیری از تاریخ اگر مرتفع هم نشود ، کاهش اساسی می یابد.
- بدون عشق و علاقه و مهر وطن ، جوانان مهیای خدمت به آن و فداکاری در راه آن نمی شوند. درس و معلم تاریخ در کشورهای جهان ، برای تقویت و تعمیق علاقه مندی به وطن مورد توجه هستند.
- در جوامع پیشرفته ، دانش و بینش تاریخی ، جزئی غیر قابل انکار از فرهنگ با تمامی معنا و مفهوم آن به شمار می آید. به همین دلیل ، علاقه مند ساختن کودکان و نوجوانان و جوانان و به طور کلی همگان به تاریخ ، از اهمیت خاصی برخوردار است... در فرایند فرهنگ سازی و فرهنگ پذیری جامعه ما نیز تاریخ باید جایگاهی بس مهم و ارزشمند داشته باشد. این امر فراتر از درس تاریخ در مدرسه هاست و باید در سطحی وسیع و به نحوی عمومی و همگانی و به عنوان برنامه ای اساسی در برنامه فرهنگی کلان کشور دیده شود.
می توان موارد فراوان دیگری را نیز از صاحبنظران نقل کرد تا معلوم شود که تاریخ و درس تاریخ در شناخت خویش ، ساختن آینده ، استحکام وحدت ملی ، و دفاع از ارزشهای اسلامی و فرهنگی و پیشرفت و تعالی جامعه ما ، اهمیت دارد و باید به آن اهتمام بیشتری شود. اهتمام به درس تاریخ و توجه به تقویت جایگاه آن ، به عوامل مختلفی وابسته است که باید جداگانه به آنها پرداخت اما بر یکی از این ضرورت ها ، در همین جا تاکید می کنیم.
تعداد ساعات درس تاریخ و نیز میزان حجم کتابهای درسی و نیز حوزه فراگیری درس تاریخ بر گستره دانش آموزان ، باید افزایش یابد. به اعتقاد برخی از صاحبنظران ، در مقایسه کتابهای تاریخ درسی مدارس برخی از کشورها همچون کانادا ، استرالیا ، نیوزیلند ، یونان و ایتالیا با وضعیت کتابهای درسی تاریخ در ایران ، با این واقعیت شگفت انگیز روبه رو می شویم که حجم آن کتابها ، چندین برابر حجم کتابهای درسی تاریخ در کشور ما است در حالی که قدمت تاریخ ما چندین برابر برخی از این کشورها و غنای فرهنگ و تمدن ایرانی و اسلامی هم بیش از تاریخ و فرهنگ آنهاست.
طبعا در صورت افزودن بر حجم کتابهای درسی ، ساعات درسی نیز اضافه می شود اما نکته پراهمیت دیگر، افزایش سطح فراگیری درس تاریخ از نظر رشته ها و پایه های درسی است. در وضعیت کنونی ، درس تاریخ در دوره آموزش های عمومی (ابتدایی و راهنمایی) ، ساعت و حجم متناسبی ندارد و در دوره متوسطه هم عمدتا به درس تاریخ در رشته علوم انسانی توجه می شود و در بقیه رشته ها در طول سه سال تحصیلی در مقطع متوسطه ، تنها یک کتاب تاریخ (سوم متوسطه / تاریخ معاصر ایران) وجود دارد. با توجه به اهمیت درس تاریخ و نقش آن به عنوان درس مادر ، ضروری است هم بر حجم کتابهای درسی تاریخ و هم بر تعداد ساعت این درس افزوده شده و در عین حال در تمامی رشته ها و در همه پایه های مقطع متوسطه ، درس تاریخ گنجانیده شود و حتی با تکمیل این مباحث در مقطع دانشگاه ، گامی مناسب برای تقویت و جایگاه درس تاریخ در سطح کشور برداشته شود.