خاورمیانه ؛ تداوم بحران ها

: منطقه خاورمیانه از دیرباز به دلیل برخورداری از منابع عظیم انرژی مورد توجه قدرتهای بزرگ بوده است.

کد خبر: ۱۲۱۰۶۹

این قدرتها درصدد بوده اند تا با نفوذ در حاکمیت کشورهای منطقه ، بر این منابع تسلط پیدا کنند که چنین رویکردی باعث بروز بحران های بسیاری در این منطقه شده است.
آنچه مسلم است این که با ورود نخبگان جدید به عرصه قدرت در خاورمیانه و بیداری ملتها، همچون گذشته امکان دسترسی بازیگران فرامنطقه ای به منافع خود در این منطقه براحتی میسر نخواهد بود.
دکتر سیدجلال ساداتیان ، کارشناس مسائل استراتژیک در گفتگو با جام جم بر این باور است که علاوه بر نقش قدرتهای بزرگ در بروز بحران های منطقه ، پذیرش همراهی یا عدم همراهی دولتها یا ملتهای منطقه با سیاست های امریکا از دیگر عوامل ایجاد بحران در خاورمیانه است.

بسیاری از کارشناسان بین الملل بر این باورند که بحران های خاورمیانه در سال 2007 نیز پایان نخواهد یافت و بحران در این منطقه ادامه حیات می یابد. هم اکنون مهمترین بحران ها در خاورمیانه کدامند؛

در ابتدا باید به این نکته اشاره کرد که خاورمیانه همواره متاثر از سیاست های قدرتهای بزرگ در این منطقه بوده است. در این میان امریکا به دنبال ایجاد ثبات در خاورمیانه است که البته این ثبات از نگاه واشنگتن مفهوم خاص خود را دارد. بر این اساس می توان گفت که مهمترین بحران خاورمیانه موضوع مناقشه فلسطین و اسرائیل است که از حدود 3 سال پیش با مطرح شدن نقشه راه ، این روند بحرانی تشدید شده است. بحران های دیگر مربوط به تحولات عراق و افغانستان است که امریکا به خیال خود، معضلات را در این دو کشور حل کرده است. با روی کار آمدن نومحافظه کاران در هرم قدرت امریکا، با ایجاد فشارهایی بر کشورهای منطقه درصدد عملیاتی کردن ایده های خود هستند که این موضوع با واکنش مردم روبه رو شده است ، لذا با توجه به این که دامنه مخالفت های مردمی در مقابل سیاست های امریکا در حال گسترش است ، بی تردید بحران های موجود در منطقه خاورمیانه ادامه خواهند یافت و در سال 2007نیز نمی توان کاهش این بحران ها را انتظار داشت.

از نقطه نظر جنابعالی در ریشه یابی علل این بحران ها به چه عواملی می توان اشاره کرد؛

درخصوص بررسی ریشه های بحران خاورمیانه علاوه بر نقش بازیگران فرامنطقه ای در بروز آنها که معطوف به کارکرد منفعت طلبانه آنان در منطقه است ، باید به نقش دولتها و ملتهای خاورمیانه اشاره داشت. در زمینه اعمال سیاست های قدرتهای بزرگ خصوصا امریکا در خاورمیانه دو سطح مخالفت را شاهد هستیم. در برخی کشورها، دولتها مخالفت می کنند و در برخی کشورها نیز ملتها با سیاست های امریکا مخالفت می کنند، لذا تقابل در مردم و حکومت در کشورها برای پذیرش یا عدم پذیرش همراهی با سیاست های امریکا، بحران هایی بروز پیدا می کنند. به طور مثال در کشور سوریه ، دولت بشاراسد با سیاست های امریکا بشدت مخالفت می کند، اما مردم این کشور چندان مخالفتی در این زمینه از خود نشان نمی دهند. همچنین در کشور لبنان ، دولت سنیوره همراهی زیادی با استراتژی و راهبرد امریکا در منطقه دارد، اما مردم این کشور بشدت این همراهی را سرزنش می کنند. همچنین باید گفت که سیاست های امریکا در خاورمیانه نشات گرفته از نوعی سیاست تهاجمی است که در راستای تسلط واشنگتن بر منطقه اعمال می شود.

منطقه خاورمیانه از دوره های گذشته تاریخی همواره به دلیل برخورداری از منابع عظیم انرژی مورد توجه قدرتهای بزرگ بوده است. رویکرد سیاست خارجی این قدرتها خصوصا امریکا برای به دست گرفتن منابع انرژی منطقه تا چه میزان بر بروز بحران ها موثر است؛

پس از پایان جنگ سرد و فروپاشی نظام دوقطبی عملا ماهیت قدرت از جنبه های نظامی خارج شده و به سمت جنبه های فنی و اقتصادی حرکت کرده است. درواقع در عصر جدید قدرت اقتصادی حرف اول را در دنیا می زند و کشورهایی که از توانایی های اقتصادی بالاتری برخوردار باشند، سطح تاثیرگذاری آنان در نظام بین الملل نیز افزایش خواهد یافت که بر این اساس دوران کنونی را دوران ژئواکونومیک می نامند. در این عصر، مناطق جهان به 5حوزه کارائیب ، اروپا، آسیا، روسیه ، قفقاز و خاورمیانه تقسیم شده است که این تقسیم مبتنی بر دیدگاه اقتصادی بوده است. امروزه وجه غالب اقتصاد بین الملل ، بعد انرژی است و به همین دلیل امریکا تلاش دارد تا بر منطقه خاورمیانه که بزرگترین منابع انرژی را در خود جای داده مسلط شود که این امر خود باعث بروز بحران هایی شده است. از نقطه نظر امریکا با تسلط بر منابع انرژی می توان نوعی هژمونی را در نظام بین الملل به دست آورد. اگر حوزه خزر و خلیج فارس را مهمترین کانون های انرژی بدانیم ، جمهوری اسلامی ایران حلقه اتصال این دو کانون است که بر این اساس می توان گفت: ایران ، مرکز استراتژی های جهانی است و لذا معادلات قدرتها درخصوص انرژی خاورمیانه حول محور جمهوری اسلامی ایران دور می زند.