سازوکار حفظ مجانی برجام

نشست بروکسل
پس از یک‌سال تعلل اروپایی‌ها در راه‌اندازی ساز و کار ویژه مالی برای تجارت با ایران نهایتا دولت جمهوری اسلامی ایران روز چهارشنبه گذشته همزمان با سالگرد خروج آمریکا از برجام اعلام کرد به دلیل بدعهدی طرف مقابل، اجرای بخشی از تعهدات برجامی خود را متوقف می‌کند.
بر اساس اعلام شورای عالی امنیت ملی و رئیس‌جمهور، ایران در مرحله نخست که 60 روز طول می‌کشد سقف تعیین شده در برجام برای میزان اورانیوم غنی شده و آب سنگین را کنار خواهد گذاشت و در صورت انجام اقدامات لازم از سوی اروپا در این مدت و تامین فروش نفت و انجام مبادلات بانکی، ایران فعالیت‌های خود را به حالت قبل باز خواهد گرداند، اما اگر در این 60 روز، اروپایی‌ها اقدام لازم را انجام ندهند ایران گام‌های بعدی را برخواهد داشت که یکی از آنها آغاز غنی‌سازی 20‌درصد است.
وزیران خارجه سه کشور اروپایی حاضر در برجام یعنی انگلیس، فرانسه و آلمان به همراه موگرینی در اولین گام پس از صدور این ضرب‌الاجل از سوی ایران، پنجشنبه گذشته با صدور بیانیه‌ای، ضرب‌الاجل ایران را رد کردند و از ایران خواستند به اجرای تعهداتش در برجام ادامه داده و از آنچه اقدامات تنش‌زا می‌خواندند بپرهیزد.
در این چند روز، مواضع تهدیدآمیزی هم از سوی برخی مقامات اروپایی از جمله امانوئل مکرون مبنی بر بازگشت تحریم‌ها در صورت کنار گذاشتن بندهای برجام از سوی ایران مطرح شد.
از سوی دیگر سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه دیروز در کنفرانسی خبری با همتای چینی خود عنوان کرد که ایران حق داشت برخی از تعهدات خود ذیل برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) را به حالت تعلیق دربیاورد.
اما با توجه به برخی دیگر از اظهارنظرها از سوی مقامات اروپایی از جمله موگرینی، این کشورها تلاش دارند با ترکیبی از تهدید و دادن وعده، همچنان بازی یک سال گذشته را ادامه دهند و بدون هیچ اقدام عملیاتی ایران را در برجام نگه دارند. در همین زمینه می‌توان به اظهاراتی که موگرینی دیروز پیش از حضور در نشست وزیران خارجه در جمع خبرنگاران داشت اشاره کرد.
وی در سخنان خود با بیان این‌که اتحادیه اروپا از توافق هسته‌ای ایران کاملا حمایت می‌کند افزود: ما از قدرت‌های رقیب می‌خواهیم از هرگونه تنش آفرینی بیشتر بر سر این موضوع اجتناب کنند.
به گزارش خبرگزاری صداوسیما و به نقل از رویترز، فدریکا موگرینی گفت: «ما تا جایی که بتوانیم با همه ابزار و همه اراده سیاسی خود، به حمایت از توافق هسته‌ای ایران ادامه خواهیم داد.»
هایکو ماس: توافق هسته‌ای برای امنیت اروپا ضروری است
البته تلاش اروپا برای حفظ برجام به این دلیل است که این توافق برای آنها به لحاظ امنیتی، منفعت‌های زیادی داشته و دارد، اما مشکل اینجاست که اروپایی‌ها نمی‌خواهند برای حفظ توافق هسته‌ای هیچ‌گونه هزینه‌ای بپردازند.
وزیر خارجه آلمان دیروز در جمع خبرنگاران با اشاره به اهمیت بالای برجام برای اروپا گفت: کشورهای اروپایی در باور به این موضوع که وجود توافق هسته‌ای با ایران و اجرای آن امری لازم و ضروری است، با یکدیگر هم نظر هستند و ما با دیگر کشورهای اروپایی موافقیم که وجود توافق هسته‌ای برای امنیت ما ضروری است.
هایکو ماس افزود: به همین دلیل ما همچنان به نفع اجرای این توافق‌نامه صحبت می‌کنیم. ما بار دیگر در حال برگزاری مذاکراتی دقیقا در راستای این هدف هستیم.
وزیر خارجه آلمان تأکید کرد: اروپا بر این باور است که ایران به صورت تدریجی از تعهدات خود در قبال برنامه جامع اقدام مشترک، دست نخواهد کشید و به طور کامل به تعهدات خود عمل خواهد کرد.
باز هم وعده و وعید
برخی اظهارات از سوی مقامات اروپایی نشان‌دهنده این است که آنها قصد دارند بار‌دیگر با امروز و فردا کردن، انجام تعهدات خود را به آینده ناملعوم موکول کنند و همچنان توافق هسته‌ای را با هزینه ایران پابرجا نگه‌دارند. از جمله این اظهارات، مصاحبه‌ای است که از ناتالی توچی، مشاور فدریکا موگرینی با شبکه رادیویی سی.‌بی.‌سی منتشر شده است.
به گزارش ایسنا، وی در این گفت‌وگو با اشاره به بی‌نتیجه بودن رویکردهای جنگ‌طلبانه دولت آمریکا تاکید کرد اروپا مانند آمریکا اهداف پنهانی ندارد و حداقل ۱۲۰ روز زمان نیاز است تا بتواند حسن نیت خود درباره پایبندی به تعهدات برجامی‌اش را به ایران نشان دهد.
این همان روندی است که آمریکا در یک سال گذشته نیز در پیش گرفته بود و ابتدا از اجرایی شدن ساز و کار مالی پیش از آبان سال گذشته صحبت می‌کرد، اما بعدا اعلام کرد عملیاتی شدن این ساز و کار به زمان بیشتری نیاز دارد و همین‌طور زمان‌ها را به عقب انداختند و کار را به اینجا رسانده‌اند.
اما آن‌طور که سخنگوی شورای عالی امنیت ملی کشورمان اعلام کرده، کاهش تعهدات هسته‌ای ایران به صورت مرحله‌ای و بدون وقفه پیگیری خواهد شد.
به گفته این مقام مسؤول در جمهوری اسلامی ایران، هر رخدادی به غیر از تامین حقوق قانونی ایران، تداوم مسیر گام به گام طراحی شده براساس تصمیم جدید شورای عالی امنیت ملی را به‌دنبال خواهد داشت و جمهوری اسلامی ایران بر اساس تصمیم اتخاذ شده تا مرحله خروج از برجام و در صورت نیاز بیشتر از آن نیز پیش خواهد رفت.
تاکید ایران بر فروش حداقل 1/5 میلیون بشکه نفت
خبرگزاری رویترز به نقل از چهار دیپلمات اروپایی ادعا کرده که ایران در نشست اخیرش با اتحادیه اروپا برای ماندن توافق هسته‌ای، خواستار صادرات حداقل یک و نیم میلیون بشکه نفت در روز شده است.
این چهار دیپلمات اروپایی مدعی شده‌اند که این مساله در آخرین جلسه میان ایران و مقامات غربی که محمدجواد ظریف نیز در آن حضور داشته مطرح شده است اما به حالت مکتوب درنیامده است.
بنابراین اروپایی‌ها این بار نباید انتظار داشته باشند ایران همچون یک سال گذشته به وعده و وعیدهای آنها اعتنا کند و افکار عمومی در کشورمان نیز ادامه روندی را که در یک سال گذشته طی شده است نخواهد پذیرفت.

موگرینی: اولین تراکنش اینستکس در چند هفته آینده انجام می شود
مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا ضمن تاکید بر پایبندی اروپا به اجرای کامل برجام ابراز امیدواری کرد: نخستین تراکنش اینستکس ظرف چند هفته آینده انجام شود.
به گزارش ایرنا فدریکا موگرینی این اظهارات را دیروز پس از پایان نشست وزرای خارجه اتحادیه اروپا مطرح کرد و در پاسخ به سؤالی درباره سفر ناگهانی مایک پمپئو وزیر امور خارجه آمریکا به اروپا برای گفت‌وگو درباره ایران گفت: ما به‌عنوان اتحادیه اروپا همواره طرفدار گفت وگو و تعامل دیپلماتیک هستیم. بنابراین ما از مذاکره حمایت می‌کنیم. همیشه گفت‌وگو کردن بهتر از گفت‌وگو نکردن است، به‌ویژه زمانی که تنش‌ها به وجود می‌آید.
وی ادامه داد: پمپئو به‌طور روشن از طرف ما، نه‌تنها من بلکه از سوی وزرای خارجه کشورهای اروپا شنید که ما در شرایط حساسی به سر می‌بریم و مناسب‌ترین واکنش در این مقطع، حداکثر خویشتن‌داری است تا کار به درگیری نظامی نکشد.
مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا همچنین از ایران خواست تا به تعهداتش در برجام پایبند باشد و افزود که اتحادیه اروپا به اجرای کامل برجام پایبند است.
وی در پاسخ به سؤال دیگری درباره آنچه اصرار ایران برای صادرات 1.5 میلیون بشکه نفت در روز خوانده شد گفت: این مساله ای نیست که من درباره آن اظهارنظر کنم. اما از طرف اروپا اعلام می‌کنم که ما مصمم هستیم تا زمانی که ایران به تعهداتش پایبند است، به تعهدات خود در این توافق عمل کنیم.
موگرینی با یادآوری این مطلب که آژانس بین‌المللی انرژی اتمی تاکنون پایبندی ایران به برجام را تائید کرده تصریح کرد: وزرای امور خارجه 28 کشور اروپایی هم تأکیددارند که آژانس تنها مرجع ارزیابی پایبندی ایران به برجام است.
جرمی هانت وزیر امور خارجه انگلیس نیز پس از پایان نشست، برجام را توافقی حیاتی توصیف کرد.
هانت با انتشار پیامی در توییتر اعلام کرد که همسو با وزرای خارجه فرانسه، آمریکا و آلمان نسبت به بروز جدی تنش ها در منطقه نگران است.
وزیر خارجه انگلیس تصریح کرد که ایران بایستی به تمام تعهداتش در برجام پایبند باشد.

نباید از ضرب‌الاجل خود عقب‌نشینی کنیم
بهروز نعمتی
سخنگوی هیات‌رئیسه مجلس
گام اول ایران در جهت کاهش تعهدات برجامی‌اش طی روزهای گذشته به نوعی در جهت ارزیابی حسن‌نیت طرف مقابل است به این معنی که اگر اروپا در این مدت 60 روزه به تعهدات خود در زمینه دسترسی ایران به فروش نفت و حل مشکلات بانکی عمل کند نشان‌دهنده حسن نیتش در زمینه تقویت و لزوم حفظ برجام است در غیر این صورت جمهوری اسلامی ایران پس از 60 روز باید گام‌های بعدی خود را بردارد. اروپایی‌ها در سخن مدام بر لزوم حفظ برجام تاکید می‌کنند، این در حالی است که در عمل شاهد اقدامات جدی در این زمینه نبوده‌ایم، بنابراین جمهوری اسلامی ایران می‌بایست بر ضرب‌الاجل تعیین شده برای اروپا در راستای عملیاتی و اجرایی کردن تعهداتشان پافشاری داشته باشد و در این ارتباط از مواضع خود عقب‌نشینی نکند.

ایران نباید به راه‌اندازی اینستکس رضایت دهد
حسین حاجیلو
کارشناس مسائل تحریم
موضوع مهلت‌خواهی بیشتر اروپا (120روز) که با ادعای اثبات پایبندی‌شان به برجام عنوان شد، مشخصا هدفی جز وقت‌کشی ندارد. اگر اراده‌ای برای اقدام و تامین منافع اقتصادی ایران در برجام از سوی اروپا وجود داشت، یک سال مهلت کمی نبود.
از سوی دیگر اجرایی کردن اقدامی که ایران از اروپا انتظار دارد وقت زیادی نمی‌برد و اگر اراده سیاسی وجود داشته باشد از نظر فنی برآورده کردن خواسته‌های ایران در برجام اساسا زمان خاصی را نمی‌طلبد. نکته مهم این است که اروپاییان اراده سیاسی برای انجام کاری در راستای تامین منافع اقتصادی ایران در برجام را ندارند.
همچنین باید به این مساله هم توجه داشت که در مدت ضرب‌الاجلی که تعیین شد، آنچه باید ایران از اروپا بخواهد فراتر از اینستکس و تاکید بر تعهدات صریح طرف‌های مقابل در برجام است. از جمله این‌که اروپا باید نفت ایران را بخرد و کالاهایی که از سوی آمریکا علیه کشورمان مورد تحریم قرار گرفته به صورت آزادانه از سوی ایران خریداری شود. فراموش نکنیم اروپا طبق ضمیمه‌ 2 برجام تعهد دارد فروش نفت، فرآورده‌های نفتی و پتروشیمی، تجارت ارز، طلا و فلزات گرانبها، خودروسازی، بنادر و کشتیرانی، بیمه و خدمات کارگزاری بانکی و ... را تضمین کند.
بنابراین طی مدت ضرب‌الاجل باید این تعهدات از سوی اروپایی‌ها برآورده شود. حال ممکن است اروپاییان بخواهند مدت اجرایی کردن تعهدات خود را طولانی‌تر کنند. طبعا در این صورت ایران هم باید طی این مدت گام به گام میزان تعهد خود به برجام را کاهش دهد. مهم این است که ایران نباید از گامی که برای توازن در برجام برداشته عقب‌نشینی کند.

ایران، قاطعانه بر موضع خود ایستادگی کند
پرویز سروری
نماینده پیشین مجلس
اروپاییان طی این مدت نشان دادند به‌دنبال اتلاف وقت هستند و در عمل اقدامی در جهت تامین منافع کشورمان در قالب برجام انجام ندادند، بنابراین اگر از این به بعد اروپا درصدد عملی کردن تعهدات خود باشد در مدت زمان کمتر از 60 روز نیز می‌تواند آن را انجام دهد، در غیر این صورت حتی بیش از 60 روز نیز شاهد اقدام عملی از سوی آنها نخواهیم بود.
به همین دلیل جمهوری اسلامی می‌بایست قاطعانه بر مهلت تعیین شده خود بایستد و به هیچ عنوان از آن عقب‌نشینی نکند و در صورت عملی نشدن تعهدات اروپاییان نیز گام بعدی از سوی ایران برداشته شود.
البته با توجه به رویکرد اروپا در این مدت به نظر می‌رسد آنها دوباره اقدام به بازی سیاسی و به نوعی گرفتن زمان یا فرافکنی خواهند کرد. از این رو در‌صورت عقب‌نشینی ایران از موضع خود به‌مراتب به شرایط بدتری نسبت به گذشته بازخواهیم گشت، بنابراین باید قاطعانه ایستادگی کنیم. متاسفانه امروز برخلاف آنچه قرار بود برجام موجب ایجاد صلح پایدار و برداشته شدن تحریم‌ها شود به عاملی برای تهدید به جنگ تبدیل شده است.