لرستان ، مهد تمدن کهن ایران

: ایران کشوری است با جاذبه های توریستی فراوان که شاید کمتر بتوان نمونه آن را در دیگر کشورهای دنیا دید.

کد خبر: ۱۲۰۰۲۲

از شمال تا جنوب ، از شرق تا غرب و مرکز ایران نمی توانید جایی را بیابید که یا به خاطر آثار باستانی و مذهبی ، منابع طبیعی و جنگل ، آب و هوا یا ساحل و دریای زیبا ، بهانه ای برای خودنمایی نداشته باشد ، اما بسیاری از این جاذبه ها ، حتی برای هم میهنان ما ناشناخته مانده است و تو خود حدیث مفصل بخوان از این مجمل. در این میان ، استان لرستان منطقه ای است که همه این جذابیت ها را یکجا در خود جمع کرده است. این مطلب را اینجا و آنجا شنیده و خوانده بودم ، اما شنیدن کی بود مانند دیدن ؛ پس بار سفر بستم تا شنیده ها را به چشم خود ببینم.

لرستان ، سرزمینی کوهستانی است با آب و هوای دلپذیر که در میان رشته کوه زاگرس و در جنوب غربی ایران و بین استان های اصفهان ، چهارمحال و بختیاری ، خوزستان ، کرمانشاه و ایلام قرار گرفته است. این منطقه ، یکی از قدیمی ترین زیستگاه های بشری به شمار می رود.
دست افزارهای پارینه سنگی کهن و غارهای مسکون و منقوش پیش از تاریخ با قدمتی بیش از 40 هزار سال در غارهای یافته ، پاسنگر ، گرارجنه ، هومیان ، میرملاس و نیز شکل گیری و تکوین تمدن مفرغ در لرستان گواهی بر این مدعاست و خرم آباد ، مرکز این استان ، شهری است با پیشینه تاریخی و کهن. موقعیت ممتاز و مواهب خدادادی آن ، سبب سکونت انسان های اولیه در غارهای پنج گانه پیش از تاریخ ، شکل گیری شهر قدیمی «شاپورخواست» در دوره ساسانی و ایجاد آثار شاخص فرهنگی - تاریخی دوره های مختلف در این دره زیبا شده است.
همچنین چشمه ها ، سرابهای فراوان و موقعیت ارتباطی خرم آباد در گذشته ، این شهر را در زمره یکی از شهرهای توریستی و زیبای لرستان قرار داده است. برگزاری نخستین همایش قابلیت ها ، موانع و راهکارهای توسعه گردشگری استان لرستان ، بهانه ای دست داد تا به دعوت سازمان میراث فرهنگی استان لرستان راهی خرم آباد شوم. به نظر می رسید اواخر فصل پاییز ، زمان مناسبی برای سفر به این ناحیه کوهستانی نباشد.
آرزو می کردم کاش این همایش در زمان مناسب تری مانند فصل بهار یا تابستان برگزار می شد. هرچه بیشتر به مقصد نزدیک می شدم ، این اندیشه قوت می گرفت و بارش برف سنگین در بروجرد ، تردید مرا به یقین تبدیل کرد. مطمئن شدم از این سفر ، چیزی جز برف و سرما و صرفا شرکت در یک همایش یکروزه عاید نخواهد شد ؛ اما پس از گذر از گردنه ، آثار برف سنگین کم کم محو می شد ، در خرم آباد تنها کمی باران باریده بود.
کوههای سر به فلک کشیده و جنگلهای زیبای بلوط ، اولین مناظری است که در سفر به خرم آباد ، چشم را نوازش می دهد و به روح آرامش می بخشد. روز بعد وقتی با همراهان خود به دیدن طبیعت اطراف شهر رفتیم ، آنچه را که می دیدم باور نمی کردم.

سوغات سفر

اما سفر بدون سوغات لطفی ندارد. درباره سوغات مخصوص لرستان پرس وجو می کنم. صنایع دستی مانند گلیم ، مواد غذایی مانند عسل و روغن حیوانی و شیرینی کاک خرم آباد از جمله تحفه هایی است که می توانید در سفر به استان لرستان برای دوستان و بستگان خود پیشکش ببرید ، اما این را هم بدانید که در بازار خرم آباد فرصت زیادی برای خرید ندارید ؛ زیرا مغازه های این شهر حول و حوش ساعت 10 صبح باز می شوند و از آن طرف هم در ساعت 12.5 کمتر مغازه ای را می بینید که باز باشد. عصرها هم بازار بیش از چند ساعت محدود فعال نیست

بخصوص که نم نم باران ، طراوتی وصف ناپذیری به کوه و جنگل داده بود.
جنگلهای زیبای بلوط با برگهای رنگارنگی که فصل خزان ، آنها را فرش زمین ساخته بود ، روح را به پرواز درمی آورد و جستجو برای بلوطهای ریخته بر سطح جنگل ، شادی و نشاط را میهمان قلب می کرد.
دریاچه کیو با چشم انداز منحصر به فرد خود در مرکز شهر نیز به شهر جلوه خاصی داده بود. این دریاچه که آب آن از چشمه تامین می شود ، در کنار جاذبه های تاریخی و چشمه های فراوان در دره خرم آباد ، این شهر را در ردیف یکی از شهرهای زیبای توریستی قرار داده است.
پارک جنگلی مخمل کوه ، آبشارهای بی نظیر شوی یا تنگه زنگ در جنوب شهرستان دورود ، آبشار نوژیان در 51 کیلومتری جنوب شرقی خرم آباد ، تونل برفی که به صورت طبیعی در برف و یخهای دامنه زیبای اشترانکوه در منطقه کمندان شهرستان ازنا به وجود آمده و دهها آبشار و چشمه و سراب در گوشه و کنار استان ، جاذبه های طبیعی دیگر لرستان است که ما موفق به دیدن آن نشدیم. دریاچه گهر و طبیعت اشترانکوه پوشیده از برف پاییزی با ارتفاع 4150 متر نیز خود حدیث مفصلی است که در این مجال نمی گنجد.

لرستان ، تاییدی بر تاریخی چند هزار ساله
وارد خرم آباد که می شوی ، اگر طبیعت زیبای شهر به تو این امکان را بدهد که چشم از مناظر اطراف بپوشی ، قلعه فلک الافلاک را مشاهده می کنی که بویژه در شب ، با نورپردازی اطراف آن ، مانند نگینی زیبا با ابهت تمام بر فراز تپه ای باستانی در میان شهر خودنمایی می کند و تو با دیدن بنایی که حداقل 3000 سال قدمت دارد ، احساس غرور می کنی. نام دیگر قلعه - دژ شاپورخواست - تو را به دوران ساسانی و پیش از آن می برد. برجها ، صحنها ، جان پناه ها ، حمام و آب انبار ، اتاقک های زیرزمینی ، راه ورود و خروج مخفی ، شاه نشین ها و... هر کدام تاریخی دارند که بیننده را مسحور می کنند.
این نماد فرهنگ و تمدن چندین هزارساله لرستان ، روزگاری اردوگاه اسرای رومی ، خزانه جواهرات و ثروت بدربن حسنویه ، دژ مستحکم و پادگان نظامی ، چندین قرن کاخ اتابکان لر کوچک ، سالها مقر والیان لرستان و این اواخر بازداشتگاه تبعیدشدگان و زندانیان سیاسی بوده است و امروز بازدید از آثار باستانی موجود در موزه قلعه تو را با این گذشته های دور پیوند می زند.
موزه مردم شناسی نیز بخش دیگری از قلعه را به خود اختصاص داده است که فرهنگ و تمدن لرستان را در گذشته و حال به نمایش می گذارد. به پشت بام قلعه که قدم می گذاری ، شهر را در زیر پای خود می بینی و کوهها و مناظر اطراف چشم اندازی است که از دیدن آن سیر نمی شوی. پس از ساعتی بازدید از قلعه ، می توانی خستگی خود را با نوشیدن چای در چایخانه از تن به درکنی .از قلعه بیرون می آییم.
در مسیر راه خرم آباد به سمت کوهدشت از سراب ناوه کش و سراب دوره دیدن می کنیم و به پل کشکان می رسیم.

غارهای منقوش با قدمتی بیش از 40 هزار سال لرستان را به یکی از قدیمی ترین زیستگاه های بشر تبدیل کرده است

این پل روی رودخانه ای به همین نام و در مسیر راه باستانی شاپورخواست به طرهان به طول 320 متر و عرض حدود 23 متر و ارتفاع بین 10 تا 26 متر احداث شده است. از دروازه طاق پل تنها 3 دهنه آن تخریب شده و بقیه هنوز سالم است. این پل شگفت انگیز از مصالحی چون سنگ ، گچ و آجر ساخته شده و در کنار آن ، بقایای 3 پل دیگر از دوره های گذشته وجود دارد که با مشخصات پلهای ساسانی قابل مقایسه است.
در بخش جنوبی خرم آباد نیز بقایای پلی را می بینیم که روزگاری پل شاپوری نام داشته است. این پل عامل ارتباط غرب استان با شرق و خوزستان و تیسفون ، پایتخت ساسانیان بوده است. امروز تنها پایه هایی از این پل باقی مانده و به همین دلیل در بین مردم به پل شکسته و در گویش محلی به طاق پیل اشکسته معروف است. در غرب شهر خرم آباد در کنار میدان ، بنایی مدور متشکل از یک دیوار سنگی به نام گرداب سنگی قرار دارد که دورتادور چشمه ای فصلی احداث شده است.
این بنا دریچه ای برای هدایت آب آشامیدنی و توزیع آن در شهر شاپورخواست ، مشروب کردن اراضی و بهره برداری از آسیاب های آبی دارد. آثار باستانی استان لرستان به قدری زیاد است که بازدید از آنها به چندین روز وقت نیاز دارد و برای ما در فرصت یکروزه ، دیدن همه آنها امکان پذیر نبود.
مجبوریم تنها به خواندن مشخصات بعضی از آنها اکتفا کنیم: قلعه کوهزاد در شهرستان کوهدشت بخش رومشگان واقع شده است. تمامی قسمتهای برجای مانده از سنگ و ملات و قسمتهای شمالی آن سالم تر است. موقعیت قلعه به صورتی است که چشم انداز زیبایی از دره سیمره و منطقه طرهان و رومشگان را دربر می گیرد. این اثر منسوب به آیین مهرپرستی و مربوط به دوره اشکانی است.
غار کلماتره غاری طبیعی و باستانی در شهرستان پل دختر است. اشیای زیادی شامل ریتون ، بشقاب ها و پیکرها از این غار به تاراج رفته و در موزه های دنیا به نمایش گذاشته شده است. فضای داخلی غار دارای 4تالار نسبتا بزرگ و دهلیزهای بسیار کوچکی است که عبور از آنها بسیار دشوار است. غار و اشیای گرانبهای آن مربوط به اوایل شاهنشاهی هخامنشی و اواخر مادهاست که در سال 1367 به صورت تصادفی توسط اهالی کشف شد.
آسیاب گبری ، قلعه کوهزاد ، غار کلماکره ، حمام گپ ، نقوش صخره ای هومیان و میرملاس مربوط به دوران پارینه سنگی ، غارهای متعدد، پل گاومیشان ، پل دختر، سنگ نوشته ، مسجد امام (سلطانی) مربوط به دوره قاجاریه و امامزاده جعفر در بروجرد همراه دهها اثر باستانی دیگر هر کدام آثار شگفت انگیزی است که می تواند بهانه ای باشد برای بار سفر بستن و رنج سفر را به خود هموار کردن.

کلام آخر
آنچه خواندید خلاصه ای بود برای معرفی جاذبه های گردشگری استان لرستان ، اما همچنان باید گفت شنیدن و ایضا خواندن کی بود مانند دیدن. بد نیست شما نیز در اولین فرصت دست به کار شوید و برای تجدید روحیه و فراغت از هیاهوی شهر ، سفری به این استان زیبا داشته باشید. فراموش نکنیم آنچه در طول قرنها به ما رسیده ، میراثی از فرهنگ و تمدن پربار این سرزمین کهن است که باید برای حفظ آن بکوشیم.