مسابقاتی برای دیپلماسی فرهنگی

مسابقات استعدادیابی پربیننده‌ترین برنامه‌های تلویزیونی در سطح جهان است و حتی برگزاری آنها در برخی کشورها به یک رویداد در سطح ملی تبدیل و بخشی از فرهنگ عمومی جامعه شده است.
برای مثال شبکه mbc با یک سرمایه‌گذاری کلان، نسخه عربی این رقابت‌ها را برگزار می‌کند. با آغاز فصل اول در سال 2011 اثرگذاری این رقابت‌ها در 23 کشور عربی به حدی رسیده است که حتی تحولات دومینووار و تراژیک توجه افکار عمومی را از آن غافل نکرده است. با درک این موضوع که بسیاری از شهروندان عرب برای فرار از بحران‌های پیرامون از قبیل آشفتگی‌های داخلی، ظهور گروه‌های تروریستی و فراموشی آلام روحی و مشکلات ناشی از آن به دیدن این برنامه پناه آورده‌اند، واضح است مالکین سعودی این غول رسانه‌ای با اهداف سیاسی از تاثیر‌گذاری و نفوذ چهره‌های معروف بر جریان‌های فرهنگی- اجتماعی و توده‌های شهروندان از آن بهره برداری می‌کنند.
در سال 2013 و در فینال رقابت‌های عرب ایدل در حوزه استعداد‌های موسیقی رکورد تماشای یک برنامه تلویزیونی در جهان عرب شکسته شد و میلیون‌ها نفر در خیابان‌ها رقابت پایانی را که به انتخاب هنرمند فلسطینی محمد عساف منجر شد مشاهده کردند. بعد از اعلام نتایج هزاران نفر در سرزمین‌های فلسطینی به خیابان‌ها ریخته و به شادی پرداختند. همچنین مشابه این مسابقات با عنوان «استعدادیابی پناهنده‌ها» برای آوارگان جنگ سوریه توسط سازمان ملل در کمپ‌های آوارگان برگزار شده است.
دیپلماسی فرهنگی در واقع تأمین منافع ملی با استفاده از ابزارهای فرهنگی است. نفوذ و اثرگذاری، دو هدف اصلی دیپلماسی است. پیشبرد منافع ملی با به‌کارگیری ابزار فرهنگی مهم‌ترین مکمل ابزارهای سیاسی، اقتصادی، نظامی و... است. امروزه حتی قوی‌ترین کشورها نیز ترجیح می‌دهند تا جایی که ممکن است از شیوه‌های فرهنگی برای تأمین منافع خود استفاده کنند.
فضای شبکه این فرصت را فراهم کرده که تصاویر ویدئویی استعداد‌های شرکت‌کننده در این مسابقات از محبوبیت بالایی در شبکه‌های اجتماعی برخوردار شود. طبیعی است استعدادهای ایرانی نیز در سال‌های پیش‌رو قابلیت‌های بالایی در جلب توجه کاربران شبکه‌های مجازی در جهان را دارا ست . با توجه به آغاز این مسابقات در ایران و روندی که به نظر می‌رسد در سال‌های آینده شدت بگیرد، اتخاذ استراتژی مناسب تولید، انتشار، توزیع و ترویج محتوا ضروری است و زمینه‌ای برای ارائه یک تصویر مناسب از برند ملی در حوزه عمومی مجازی و ارتقای قدرت نرم ایران خواهد شد.
لذا با توجه به این‌که خروجی رسانه‌ای این برنامه در قالب دیپلماسی فرهنگی می‌تواند به کار گرفته شود، در نظر داشتن موارد ذیل از سوی سیاستگذاران برنامه پیشنهاد می‌شود:
میزانسن و دکور سری اول این مسابقات چندان نشانی از فرهنگ و هویت ایرانی ندارد و به سختی برای مخاطبان غیر ایرانی قابل تشخیص است !
باید توجه داشت که ضمن ارائه یک فرم حرفه‌ای، نباید جنبه شوآف برنامه بر هدف آن که پشتیبانی از استعداد‌های واقعی است، غلبه پیدا کند. طبیعی است غلبه فرم بر محتوا مانع معرفی استعدادها و بین‌المللی شدن برنامه خواهد شد.
باید در فرآیند انتخاب استعداد‌ها زمینه بروز خلاقیت و معرفی ظرفیت‌های کم نظیر هنرهای ایرانی فراهم شود و توجهات صرفا معطوف به کپی برداری از نسخه‌های خارجی نباشد.
ضرورت دارد این مسابقات در مرحله اول به زبان‌های عربی و انگلیسی ترجمه و از شبکه‌های بین‌المللی صداوسیما منتشر شود. پس از آن با فنون و ابزارهای خلاقانه به‌دست علاقه‌مندان در شبکه‌های اجتماعی برسد.

محمد ولوی
بین‌الملل