نوشداروی دارو

شرکت‌های داروسازی از تامین داروهای بازار در ادامه تحریم‌ها خبر می‌دهند و خوشبینانه می‌گویند اگر دولت مواد اولیه را با یارانه مناسب در اختیار تولیدکننده‌های واقعی بگذارد و دست مافیای دارو را کوتاه کند، می‌توانند نیاز کشور به دارو را تامین کنند؛ اما غیر از داروسازان، مدیرعامل بیماری‌های نادر ایران از همکاری نکردن دولت در تامین داروهای بیماران گلایه دارد، همچنین رئیس انجمن چشم پزشکی از نبود برخی لوازم مصرفی در بیمارستان‌ها و محدودیت ایجادشده برای رسیدگی به بیماران سخن می‌گوید.

در این شرایط وزارت بهداشت و درمان، شرکت‌های داروسازی و واردکنندگان را به عنوان متهم اصلی آشفتگی بازار معرفی و اعلام می‌کند برخی از تولیدکنندگان دارو حاضر نیستند مانند روال پیشین دارو را به صورت مدت‌دار در اختیار داروخانه‌ها قرار دهند آنها دنبال فروش نقدی هستند. اما بیشتر شرکت‌های دارویی مشکلات مالی و حمایت نکردن‌های دولت در پرداخت به موقع معوقات را عامل اصلی بروز مشکلات عنوان می‌کنند. حمید خوئی، رئیس انجمن علمی داروسازی ایران با اشاره به این که مشکلات مالی بزودی شرکت‌های داروسازی را ورشکست می‌کند به جام‌جم می‌گوید: «مهم‌ترین مشکل صنعت داروسازی اکنون بحث نقدینگی و ارز است، بسیاری از شرکت‌های داروسازی در شرف ورشکستگی هستند، شرکتی که پولش را برای تولید دارو وارد بازار می‌کند، بیش از 400 روز طول می‌کشد تا پول دارویی که به داروخانه‌ها فروخته، به دستش برسد.» به همین دلیل بسیار از تولیدکنندگان دارو دست روی دست گذاشته‌اند تا حداقل مواد اولیه‌شان حفظ شود و به قول خودشان ضرر نکنند.

گرانی به نفع مردم است!

بحران دارو در کشور یکی دوتا نیست، از یک سو چرخه درمانی کشور که شامل بیمارستان، بیمه، داروخانه، شرکت‌های داروسازی و بیمار است، نقدینگی ندارد و لنگ می‌زند، از سوی دیگر حتی اگر پول هم باشد مرزهای کشور برای مواد اولیه دارو باز نیست. خوئی با اشاره به ممانعت وزارت بهداشت و درمان از گران شدن دارو توضیح می‌دهد: «با بالا رفتن قیمت ارز، بیشتر اجناس در کشور گران شد، این در حالی است که مسؤولان وزارت بهداشت و درمان اجازه گران شدن دارو در کشور را نمی‌دهند. در نگاه اول آن طور به نظر می‌رسد که کار درستی از سوی وزارتخانه انجام شده است، اما گران شدن مواد اولیه باعث می‌شود قدرت خرید داروساز کم شود، داروساز زمانی که مواد اولیه گران بخرد حاضر نمی‌شود آن را با قیمت قبلی و با ضرر به فروش برساند، پس ترجیح می‌دهد تولیدش را متوقف کند تا این‌که بخواهد آن را با ضرر بفروشد. همین امر تا حدودی باعث کم شدن دارو می‌شود.»

کمبود دارو علت‌های فراوانی دارد، کم‌کاری بیمه‌ها در بحث پرداخت موقعات به داروخانه‌ها به بهانه این‌که دولت به آنها پول نمی‌دهد، باعث شده داروخانه‌ها هم پولی برای پرداخت به شرکت‌های داروسازی نداشته باشند. با این وجود بسیاری از شرکت‌های داروسازی بازهم حاضرند به داروخانه‌ها، دارو بدهند محمد پوروزیری، مدیرعامل شرکت داروسازی خوارزمی به جام‌جم می‌گوید: «هیچ سودی در حال حاضر از فروش دارو به شرکت‌های داروسازی نمی‌رسد، اگر داروسازها توانسته‌اند تا امروز و با این شرایط به کار خود ادامه دهند، به خاطر نوعدوستی و وظیفه انسانی است که نسبت به هموطنان خود حس می‌کنند. ادامه کار و تولید دارو به ضرر ما خواهد بود.»

گلایه از بیمه‌ها

دغدغه شرکت‌های داروسازی فقط کمبود مواد اولیه نیست، آنها ادعا می‌کنند در چرخه تولید و مصرف دارویی قربانی شده‌اند، بیمه‌ها، داروسازان را به دردسر بزرگی انداخته‌اند، پوروزیری درباره اختلاف ایجاد شده بین بیمه و داروسازها می‌گوید: «بیمه‌ها تمام داروسازان را تا مرز ورشکستگی کشانده اند، بدهی‌ها را که پرداخت نمی‌کنند و همچنین بیماری‌هایی را که دارای داروهای خاص باشد تحت پوشش قرار نمی‌دهند.»

از همین رو بعضی شرکت‌های داروسازی و پخش به صورت نقدی دارو را به فروش می‌رسانند که همین امر باعث اعتراض بسیاری از داروخانه‌ها به شرکت‌های داروسازی شده است. رئیس انجمن علمی داروسازان کشور با اشاره به این‌که هر جای چرخه درمانی که مشکلی پیش می‌آید، انگشت اتهام به سوی داروسازهاست، توضیح می‌دهد:«شرکت‌های پخش و داروسازی فقط داروهای وارداتی را به صورت نقد به فروش می‌رسانند و این‌که در رسانه‌ها گفته شده شرکت‌ها به دنبال گروکشی و فروش نقدی هستند، درست نیست.»

اعتماد به داروهای ایرانی

عبور از بحران دارو فقط وظیفه وزارت بهداشت نیست و در این بین پزشکان و شهروندان نیز نقش بسزایی دارند. برای نمونه پزشکان و شهروندان نه فقط در حرف، بلکه در عمل نیز به حمایت از کالای ایرانی روی بیاورند، مساله اینجاست که برخی پزشکان که به‌خاطر پیشنهادهای شرکت‌های خارجی و جوایز و سفرهایی که آنها برایشان تدارک می‌بینند در نسخه‌هایشان فقط داروی خارجی تجویز می‌کنند اگر این پزشکان به تجویز داروی ایرانی روی بیاورند مساله بحران دارو تاحد قابل توجهی کنترل می‌شود، علاوه براین شهروندان نیز باید با استقبال و مصرف داروهای ساخت داخل به بهبود شرایط کشور کمک کنند، چراکه اگر داروی داخلی کیفیت لازم را نداشت هیچ‌وقت برای صادرات مجوزهای لازم را
نمی گرفت.

نظارت ضعیف

گروه دیگری از کارشناسان مساله بحران دارو را رد می‌کنند و شرایط ایجاد شده را به خاطر نبود نظارت بر بازار دارو می‌دانند.

امیر حسین قاضی‌زاده هاشمی، عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس نیز در گفت‌وگو با جام‌جم بحران دارو را ناشی از سوء مدیریت در حوزه نظارت می‌داند و تصریح می‌کند: حدود 96درصد از داروها ساخت داخل کشور و حجم واردات ما اندک است.

بنابراین می‌توان گفت ما مشکل دارو نداریم فقط باید بازار را کنترل کرد.

آن‌طور که او می‌گوید نبود نظارت سبب شده که به خاطر افزایش قیمت ارز و کاهش ارزش ریال فرصت‌طلبان دارو را به خارج از کشور قاچاق ‌کنند. قاضی‌زاده هاشمی علاوه بر این نسبت به احتکار دارو نیز هشدار می‌دهد و تاکید می‌کند: سود‌جویانی نیز هستند که با احتکار بازار دارو را ملتهب کرده‌اند. به گفته او اگر این دو مساله به درستی در کشور مدیریت شود بحران دارو در کشور احساس نخواهد شد.

مسیرهای موازی تامین دارو

قبل از اعمال تحریم‌ها قرار بود برای این‌که مردم در تامین دارو دچار چالش نشوند و شاهد افزایش بهای دارو نباشیم، تفاوت نرخ ارز توسط دولت به تولیدکنندگان و واردکنندگان دارو پرداخت شود. اما این اتفاق نیفتاد و امروز داروسازان از وضعیت نامناسب پرداخت پول در چرخه دارویی می‌نالند.

مهران عصاره، فعال صنعت داروسازی به جام‌جم توضیح می‌دهد: تفاوت نرخ ارز که پرداخت نشد و داروسازها هم بی‌خیال آن شدند، در عکس‌العملی بدتر به شرکت‌های داروسازی به جای پول اوراق بهادار داده شد، اوراقی که داروسازها در شرایط فعلی مجبورند آنها را با 20 تا 25 درصد زیر قیمت به فروش برسانند تا زودتر به پول خود برسند.

این اتفاقات اما سازمان غذا و دارو را نگران نکرده و آنها همچنان نسبت به وضعیت دارویی کشور خوشبین هستند. کیانوش جهانپور، سخنگوی سازمان غذا و دارو در گفت‌وگو با جام‌جم از در نظر گرفتن مسیرهای موازی برای تامین دارو در صورت تحریم‌های بیشتر حرف می‌زند.

جهانپور همزمان تاکید می‌کند که توان تولیدی کارخانه‌های داروسازی کشور به اندازه‌ای است که می‌توانند جمعیت ۲۰۰ میلیون نفری را پوشش دهند.

انکار و ارائه آمارهای غیرواقعی از کمبود دارو مساله‌ای را حل نمی‌کند، بیمار اگر دارو مصرف نکند، جانش به خطر می‌افتد. بیشتر مدیران شرکت‌های داروسازی همگی روی این‌که می‌توانند مشکلات کمبود دارو را حل کنند تاکید می‌کنند و می‌گویند: اگر در حال حاضر وزارت بهداشت و درمان مطالبات بیمه‌ها را پرداخت کند، آنها هم پول داروخانه‌ها را می‌دهند و به همین ترتیب این زنجیره جان دوباره می‌گیرد. همچنین پزشکان با به‌کارگیری روش‌های بالینی برای درمان و تجویز مصرف داروهای تولید داخل می‌توانند گامی اساسی در حل بحران دارو بردارند.

براساس گفته سخنگوی وزارت بهداشت و درمان، ظرفیت تولید دارو در کشور سه چهار برابر بیشتر از مصرف آن است که اکنون صادر می‌شود، شرکت‌های داروسازی با اشاره به این ظرفیت تولید توضیح می‌دهند که برای جبران کمبود در داخل می‌توانیم این صادرات را کم و یا حتی قطع کنیم و از مواد اولیه و مواد کناری که برای تولید این داروها مصرف می‌شود، در تولید داروی دیگری استفاده کنیم.

مدیرعامل شرکت خوارزمی نظارت سفت و سخت بر توزیع دارو در کشور وکنترل قاچاق‌را راهکاری اساسی برای جلوگیری از ایجاد بازار سیاه و رشد دلال‌ها در دارو می‌داند و می‌گوید: داروهای بیماری‌های خاص در حالی در داروخانه‌ها کمیاب شده که در بازار ناصرخسرو فراوانی دارو هست، اما با قیمت‌های سرسام‌آور.

راهکار برای حل بحران دارو کم نیست و مشکلات داروسازان برای وزارت بهداشت و درمان تازگی ندارد، در این میان حل مساله کمبود دارو نیازمند همتی جدی و همکاری دستگاه‌های مختلف برای حفظ جان بیماران است.

دردسرتامین مواد کناری

موادی را که در صنعت داروسازی به صورت مستقیم در سلامت بیمار تاثیر ندارد، اما برای محافظت از سلامت‌ دارو مورد نیاز است، به اصطلاح «مواد کناری» می‌نامند. جعبه‌های بسته‌بندی، ظرف‌های شربت و پوکه‌های مایع آمپول از جمله این داروها هستند. حمید خوئی با اشاره به بالا رفتن قیمت مواد کناری به جام‌جم توضیح می‌دهد: «داروسازان نباید ضرر بی‌تدبیری سازمان غذا و دارو را بدهند، فرض را بر این بگذاریم که شرکت‌های داروسازی توانستند از طریق ارز دولتی تخصیص یافته قیمت مواد اولیه را کنترل کنند، برای تامین مواد کناری مانند جعبه، پوکه‌های مایع آمپول و ورق‌های فویل آلومینیوم که حدود چهار پنج برابر افزایش قیمت داشته است، چه باید کرد؟ سازندگان مواد کناری به صنعت داروسازی رحم نمی‌کنند.»

بهنام اکبری

جامعه