روش کایزن؛ کلید موفقیت رقابتی ژاپن

به گزارش جام‌جم و به نقل از نوپانا، یکی از سیستم‌ها و تکنیک‌های منحصر به‌فرد که بسیار کارآمد است، سیستم کایزن یا همان بهبود مستمر است.

فلسفه کایزن بر این اصل استوار است که شیوه زندگی انسان، زندگی شغلی، زندگی اجتماعی و زندگی خانوادگی باید پیوسته بهبود یابد. در چنین فرهنگی مدیران از ایده‌ها، افکار و نظرات کارگران خود بهره برده و از آنها کمک می‌گیرند. در واقع محتوای نظری و سیستم فلسفی کایزن بر آموزش مستمر، مشارکت، تلاش گروهی، تحول دائمی و تعامل تمام افراد سازمان بنا نهاده شده است.

برداشت ژاپنی‌ها از مدیریت در «نگهداری و بهبود استانداردها» خلاصه می‌شود؛ نگهداری به فعالیت‌های متداوم استانداردهای موجود در فناوری، مدیریت و عملیات اطلاق می‌شود. بهبود نیز به تدابیری گفته می‌شود که برای اصلاح یا ارتقای این استانداردها به‌کار گرفته می‌شود.

فلسفه کایزن چیست؟

کایزن بر این اصل استوار است که برای ایجاد بهبود در سازمان‌ها لازم نیست به دنبال تغییرات انفجاری یا ناگهانی باشیم، بلکه هر نوع بهبود یا اصلاح به شرط آن که پیوسته و مداوم باشد، ارتقای بهره‌وری را در سازمان‌ها به ارمغان خواهد آورد. کایزن نه‌تنها تلاش مداوم در جهت حفظ استاندارد است، بلکه به منظور ارتقای آنها نیز به کار گرفته می‌شود. استراتژی کایزن بر این باور است که استانداردها طبیعتا به صورت آزمایشی تدوین شده‌اند و باید همواره تلاش‌هایی برای ارتقای آنها صورت گیرد.

پیام استراتژی کایزن را می‌توان در این جمله خلاصه کرد: «حتی یک روز نیز نباید بدون ایجاد نوعی بهبود سپری شود؛ زیرا سازمان، یک سیستم باز است و باید پیوسته در حال تحول باشد.»

پیشرفت انفجاری یا تدریجی؟

برای دستیابی به پیشرفت دو نگرش پیشرفت تدریجی و پیشرفت مبتنی بر جهش بزرگ وجود دارد. در مجموع شرکت‌های ژاپنی پیشرفت تدریجی را ترجیح می‌دهند، در حالی که شرکت‌های غربی به جهش بزرگ که اصطلاحا نوآوری گفته می‌شود تکیه دارند.

برای مثال، در صنایعی که از فناوری پیشرفته‌ای برخوردارند و از پیشرفت مبتنی بر جهش بزرگ بهره می‌برند، کار خود را با موفقیت آغاز و بسرعت رشد می‌کنند و سپس بر اثر کاهش موفقیت‌های اولیه یا افول بازار، با همان سرعت نیز ناپدید می‌شوند.

بدترین شرکت‌، شرکتی است که بجز نگهداری، کار دیگری در آن صورت نمی‌گیرد. در چنین شرکتی، هیچ انگیزه‌ای برای کایزن یا نوآوری وجود ندارد و تغییر تنها از طریق شرایط بازار و رقابت به مدیریت تحمیل می‌شود و مدیریت هدف خاصی را دنبال نمی‌کند.

کلید موفقیت در دستان کارگران

آقای تویودا، رئیس هیات‌مدیره تویوتا موتور طی مصاحبه‌ای گفت: «یکی از ویژگی‌های کارگر ژاپنی آن است که علاوه بر استفاده از دست‌هایش، از مغز خود نیز استفاده می‌کند. کارگران ژاپنی در مجموع سالانه 5/1 میلیون پیشنهاد ارائه می‌دهند که ۹۵ درصد از آنها در عمل مورد استفاده قرار می‌گیرد.»

با اتکا به این روش‌ها، ژاپن اکنون در خودروسازی، تولید تجهیزات الکترونیک، ماشین‌افزار، فولاد و فلزات غیرآهنی، کشتی‌سازی، صنایع شیمیایی و نساجی از پیشرفته‌ترین کشورهای جهان به‌شمار می‌رود. اقتصاد این کشور نیز
در پی سرمایه‌گذاری گسترده در بخش صنعت و فناوری‌های پیشرفته، امروز اقتصادی توسعه‌یافته و بازارمحور است و با داشتن 5000 میلیارد دلار تولید ناخالص داخلی، سومین اقتصاد بزرگ دنیا محسوب می‌شود.