حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
جشنواره تئاتر عروسکی مبارک در هفدهمین دورهاش سر و صدای زیادی به پا کرده است
عروسکها کجایید!
تقدیر عروسکها به فراموشی گره خورده؟ در دنیای امروز برای آنها جایی نیست؟ یا شاید ابرهای سیاه روی شهرشان لانه کرده و خورشیدشان آنقدر ندرخشیده که انگار به خواب زمستانی فرورفتهاند! کسی نمیداند از بیذوقی سیاستگذاران فرهنگی بوده یا تغییر زمانه که بعد از دهه 60 بچهها روزبهروز از عروسکها دور و دورتر شدهاند. زمانی تلویزیون بهانه دوستی بین بچهها و عروسکها بود؛ تلویزیون هنوز هست و عروسکها هم هستند اما بچهها یا سرشان را به بازیهای رایانهای و ویدئوهای اینترتی یا انیمیشنهای آن طرف آبی گرم کردهاند و عروسکهای تلویزیونی هم بیشتر بزرگسالان را مخاطب قرار دادهاند؛ کلاهقرمزی را هر سال بزرگترها بیشتر از بچهها تماشا میکنند، جنابخان هر چند محبوبیتی در میان بچهها دارد اما رو به بزرگترها کرده و مخاطبش دیگر بچهها نیستند. سینما هم در پیوند بین بچهها و عروسکها خیلی موفق نبوده است؛ شهر موشها 2 با استقبال بچههای دهه 60 رونق گرفت و با همین فرمول خاله قورباغه ساخته و اکران شد. کدام هنرمندی توان کافی دارد برای ساختن یک فیلم سینمایی عروسکی و کدام سرمایهگزاری حاضر میشود داراییاش را در فیلم عروسکی به خطر بیندازد؟
جشنواره تئاتر عروسکی مبارک در چنین شرایطی هفدهمین دورهاش را برگزار میکند و با تدبیرهای مرضیه برومند بیشتر از همیشه سر و صدا به پا میکند تا شاید کسی یا کسانی که میتوانند کاری کنند، به سمت عروسکها رخ برگردانند تا شاید به آن رونقی ببخشند.
شادپیمایی، بهانه برای شروع شاد
هفدهمین جشنواره تئاتر عروسکی مبارک با شادپیمایی عروسکها در بوستان آب و آتش تهران آغاز شد؛ کارناوال بزرگی از عروسکها و دنیای رنگین آنها. در این جشن بزرگ علاوهبر آنهایی که برگزارکننده جشنواره هستند، کسانی از دنیای عروسکها حضور داشتند مثل عروسکگردانها و صداپیشهها. بچههای زیادی آمده بودند و البته تعداد زیادی عروسک که ابعاد و اندازه برخی از آنها واقعا جلب توجه میکرد.
شادپیمایی عروسکها تدبیر زیبا و احتمالا موثری است از مادر عروسکها برای اینکه باردیگر توجه بچهها را به عروسکها جلب کند. مرضیه برومند به عنوان دبیر هفدهمین جشنواره تئاتر عروسکی مبارک، از برگزاری این برنامه خرسند. مگر میشود چنین جمعیتی از فعالان نمایش عروسکی، مسئولان و مخاطبان این نوع نمایش را دور هم جمع کرد و از نتیجه راضی نبود.
عروسکها در مدرسه!
جشنواره تئاتر عروسکی مبارک هم مثل بسیاری از جشنوارهها، بخشهای متنوع دارد و آثارش را در دستهبندی مشخصی به اجرا میگذارد اما امسال در کنار بخشهای بینالملل، صحنهای، فضای باز و تجربه یک بخش تازه هم اضافه شده و آن بخش ویژه مدارس است که شاید فرصت مناسبی باشد برای برقراری پیوند دوباره بین بچهها و عروسکها.
گروههای دانشآموزی در جشنواره هفدهم حضور دارند و مشارکت آموزش و پرورش میتواند فرصتی باشد برای معرفی نمایش عروسکی به بچهها و ارائه درک متفاوتی از هنر اما در کنار همه اینها فرصتی است برای نمایشگران عروسکی که شخصیتهای جذاب خلق کنند و برندهای عروسکی به مارکت نمایش کودکان و نوجوانان ارائه بدهند.
تمام رویدادهای جشنواره هفدهم، در کنار هم میتوانند نفس تازهای به نمایش عروسکی بدمند اما به نظر میرسد هنوز کاستیهایی هست که کسی باید برایشان فکری کند؛ مثلا اینکه شهرستانیها سهمی از این جشنواره ندارند و حتی سال به سال یکی دو نمایش عروسکی هم برایشان اجرا نمیشود چه رسد به برگزاری رویدادهایی مانند جشنواره. از سالنهای ویژه کودکان هم خبری نیست. شاید یکی دو سالن تئاتری در تهران، به اجرای نمایشهای مخصوص کودکان اختصاص یافته باشد اما سایر سالنهای پایتخت علاقهای به نمایش عروسکی نشان نمیدهند و در شهرستانها اوضاع از این هم وخیمتر.
عروسکیها چه کردهاند
در این سالها که ابرهای سیاه بر شهر عروسکها سایه افکنده، هنرمندان مثل همیشه به کارشان ادامه دادهاند با این تفاوت که بیرونقی دارد رمقشان را میگیرد و امروز گلایهها بیشتر از شوق و نشاط و شادمانی است. دبیر جشنواره هفدهم در گفتوگویش با مهر گفته تئاتر بازدهی ندارد و وقتی از واژه عروسکی برای آن استفاده میکنند، دیگر اوضاع از آنچه هست بدتر میشود. برومند میگوید تئاتر عروسکی در چشم کسانی که تصمیم گیرنده هستند و بودجه را تقسیم میکنند، نازل شده در حالی که در بین آثار رسیده به جشنواره میتوان نمایشهایی را دید که مضامین عمیق با مفاهیم فلسفی و اجتماعی را برای کودکان تدارک دیدهاند.
اگر نمایشهای عروسکی این چنین هستند که مرضیه برومند میگوید، پس باید به راهکارهای تازهتر توجه کرد و شاید توسعه و گسترش تدابیری مانند سهیم کردن مدارس در جشنواره یا شادپیمایی بتواند به رونق نمایشهای عروسکی منجر شود و برای عروسکها جایی در دنیای بچههای امروز باز کند.
روزگاری که گذشت
زمانی بود که عروسکها در ذهن و روح بچهها حکمفرمایی میکردند؛ دورهای که عروسکها میتوانستند از دوربین تلویزیون به خانهها بروند و با میلیونها کودک حرف بزنند اما زمانه عوض شده و به تبع آن بچهها و عروسکها و سیاستگذاران و برنامهریزان فرهنگی هم تغییر کردهاند. دهه 60 در تمام شاخصهای فرهنگی جایگاهی به مراتب بهتر و بالاتر از امروز داشتیم و آن دوره نه قابل بازگشت است و نه قابل بازآفرینی. امروز نیازمند راهکارهایی مناسب امروز هستیم و شاید دوباره عروسکها همدم همیشگی بچهها بشوند و تئاتر عروسکی رنگ و رونقی بگیرد.
گفت و گو
